Długie postępowanie w wojewódzkim zespole? Konsekwencji nie może ponosić klient
Jeśli wojewódzki zespół zbyt późno dostarczy decyzję o poziomie potrzeby wsparcia osobie, która będzie na tej podstawie wnioskować do ZUS-u o świadczenie wspierające, może to działać na jej niekorzyść. Tak uznał Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, który nie zgodził się z ZUS-em i przyznał świadczenie wspierające za kilka miesięcy wstecz osobie, która nie mogła w pełni dochować odpowiednich terminów przed ZUS-em – nie ze swojej winy.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie rozpatrzył odwołanie osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności i chorobą Alzheimera od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (wyrok z 23 lipca 2026 r., sygn. akt. III AUa 105/26). ZUS nie przyznał jej prawa do świadczenia wspierającego za kilka miesięcy wstecz, czyli od kiedy złożyła wniosek o decyzję o poziomie potrzeby wsparcia w wojewódzkim zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności (WZON). Kobieta otrzymała 78 punktów w skali poziomu potrzeby wsparcia, a więc zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniu wspierającym, miała do niego prawo od 1 stycznia 2025 r. Wniosek do WZON-u składała jeszcze w 2024 r. Decyzja WZON-u stała się ostateczna 14 lutego 2025 r. Ale WZON przysłał jej decyzję dopiero 23 kwietnia 2025 r., czyli 2 miesiące i 9 dni od daty jej uprawomocnienia. Przepisy mówią, że jeśli złożymy wniosek do ZUS-u o świadczenie wspierające w ciągu 3 miesięcy od wydania przez WZON decyzji o poziomie wsparcia, możemy je otrzymać od dnia, w którym składaliśmy wniosek o decyzję we WZON-ie. Kobieta powinna więc złożyć wniosek do ZUS-u o świadczenie wspierające do 14 maja 2025 r. Złożyła go 30 czerwca 2025 r., a ZUS przyznał jej świadczenie od 1 czerwca 2025 r. Jak uzasadniała, złożyła wniosek w dobrej wierze i będąc przekonaną, że dotrzymała terminu trzech miesięcy od czasu uprawomocnienia się decyzji o ustaleniu potrzeby wsparcia. Kobieta ubiegała się przed sądem odwoławczym o świadczenie wspierające od 30 lipca 2024 r., czyli kiedy złożyła wniosek o decyzję do WZON-u. Zgodnie z przepisami najwcześniej jednak mogła je otrzymać od 1 stycznia 2025 r. i na to zgodził się Sąd Apelacyjny w Rzeszowie (a nie jak uznał ZUS, że należy jej się świadczenie od 1 czerwca 2025 r.).
Czytaj również: Od jakiej daty ZUS wypłaca świadczenie wspierające w tym roku>>
Przewlekłość postępowania działa na niekorzyść klienta
- Sąd Apelacyjny wskazuje na to, że nie do zaakceptowania jest zdaniem sądu odwoławczego taka interpretacja przepisu art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, która pomija okoliczność długości postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia wspierającego, i to, że na skutek przedłużenia tego postępowania, (co w ostatnim czasie na terenie Polski ma miejsce w coraz większym zakresie wskutek niewydolności systemu jednostek ustalających stopień niepełnosprawności osób wnioskujących), a także wskutek braku jakiegokolwiek pouczenia osoby składającej wniosek dojdzie do pokrzywdzenia osoby niepełnosprawnej i to z przyczyn nieleżących po stronie niepełnosprawnego ubezpieczonego - czytamy w uzasadnieniu do wyroku Sądu Apelacyjnego.
- Sąd uznał, że wnioskodawczyni ze znaczną niepełnosprawnością i deficytami poznawczymi została pozbawiona części świadczenia wspierającego wskutek braku pouczeń i opóźnionego doręczenia decyzji przez organy administracji. Co jest nie do pogodzenia z celem ustawy i konstytucyjną ochroną osób z niepełnosprawnościami. Stosując wykładnię celowościową oraz odwołując się do obowiązku udzielania informacji z art. 9 kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), sąd przyjął, że termin na złożenie wniosku nie został w istocie zawiniony przez wnioskodawczynię – komentuje mec. Katarzyna Arasiewicz. Podkreśla, że sąd odwoławczy uznał, że przy wykładni przepisów o świadczeniu wspierającym należy uwzględniać cel ustawy, jakim jest zabezpieczenie egzystencji osób z niepełnosprawnościami oraz standard konstytucyjny wynikający z art. 69. A to uzasadnia szerokie stosowanie obowiązku informacyjnego z art. 9 k.p.a. wobec osób z niepełnosprawnościami. Wyraźnie w wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie wybrzmiewa, że wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności jest zobowiązany stosować się do ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady udzielania informacji wyrażonej w art. 9 k.p.a. Jego zdaniem, na WZON-ie ciążył obowiązek udzielenia pełnego i kompleksowego pouczenia o dalszym toku postępowania przed ZUS-em. - Wskazać bowiem należy, że na organach administracji publicznej prowadzących postępowanie administracyjne spoczywa, zgodnie z art. 9 k.p.a., obowiązek udzielania informacji stronie. Przepis art. 9 k.p.a., statuujący zasadę udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej, nakłada na organ administracji państwowej obowiązek informowania strony, i to niezależnie od tego, czy jest ona osobą fizyczną, czy prawną, o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Obowiązek ten obciąża organ z urzędu, a jego bierność stanowi naruszenie prawa, bez względu na to w jakiej fazie postępowania miało miejsce – czytamy w wyroku.
Świadczenie pielęgnacyjne też spóźnione
- Nie tylko sąd w Rzeszowie wydał taki wyrok, są też wyroki sądów w Suwałkach i Świdnicy. Te sprawy się mnożą. Zajmuję się teraz skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, która dotyczy tego, że WZON w Warszawie tak długo wysyła decyzje o rozpatrzonych odwołaniach o przyznanie punktu 7 w orzeczeniach o niepełnosprawności, że osoby dostają je po terminie, w którym mogły wnioskować o świadczenie pielęgnacyjne. Tu także obowiązuje przepis (art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych), że jeśli złożymy wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w 3 miesiące od wydania orzeczenia o niepełnosprawności, otrzymamy je od daty złożenia wniosku. Tymczasem WZON-y tak długo wysyłają decyzje, że mija czas na dotrzymanie ustawowych terminów. Organy uchybiają terminom ustawowym, a wnioskujący mają ponosić tego konsekwencje – dodaje mec. Arasiewicz. Ustawa mówi o wydaniu decyzji, a nie jej doręczeniu, i podchodząc literalnie do zapisów ustawy organy odmawiają wypłaty świadczeń od dnia złożenia wniosku, ponieważ nic nie ma w niej o terminie doręczenia decyzji.
Opóźnienia są, bo wniosków o wydanie decyzji o poziomie potrzeby wsparcia wciąż jest dużo, a kadr za mało. WZON-y mają też za mało pieniędzy. – Nie ubywa wniosków pierwszorazowych, ale jest też bardzo dużo odwołań, dlatego rzeczywiście czasami klient musi długo czekać na wydanie decyzji. Czas zajmuje także wysyłanie decyzji, co przy ograniczonych zasobach kadrowych nie ma bagatelnego znaczenia – mówi nam jeden z przewodniczących WZON-u.
