Wbrew powszechnemu przekonaniu pieniądze oszczędzane na starość w różnych filarach emerytalnych można dziedziczyć, dotyczy to także środków zapisanych na subkoncie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Warto zatem wiedzieć, gdzie oszczędzają członkowie rodziny i jak - w razie ich śmierci - odzyskać pieniądze z OFE, IKE, IKZE, PPK, PPE albo OIPE.
Jeśli Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadził dla zmarłego subkonto, środki tam zewidencjonowane mogą podlegać dziedziczeniu, ale pod pewnymi warunkami. Subkonto mają osoby urodzone po 31 grudnia 1968 r., natomiast urodzone w latach 1949-1968 r. mogą, ale nie muszą mieć subkonta. Wszystko zależy od ich członkostwa w OFE.
Czytaj również: Pieniądze przekazane z OFE do ZUS są dziedziczone, ale mało kto o tym wie>>
Pierwszeństwo przed spadkobiercami będą miały jednak osoby wskazane za życia przez ubezpieczonego jako uprawnione do otrzymania kwoty tam zgromadzonej. Nie muszą to być osoby należące do kręgu spadkobierców, mogą to być osoby obce. Dopiero gdy takich osób nie ma, środki trafiają do spadkobierców.
Na takich samych zasadach dokonywana jest wyplata z OFE, gdy zmarły w dniu śmierci był członkiem OFE. Tu trzeba zaznaczyć, że chodzi tu o osoby, które nigdy nie były członkiem OFE, ale także te, których całość środków z OFE została wcześniej przeniesiona na subkonto.
W przypadku osoby, która pozostawała w związku małżeńskim i obowiązywała wspólność majątkowa, połowa środków zgromadzonych w okresie trwania małżeństwa na subkoncie albo w OFE należy do małżonka i jest przekazywana w ramach tzw. wypłaty transferowej (nie jest to wypłata gotówkowa). Zatem tylko połowa środków jest przekazywana osobom wskazanym za życia ubezpieczonego lub wchodzi do masy spadkowej.
Otrzymanie (odziedziczenie) środków z subkonta nie będzie możliwe, jeśli zmarły ukończył 65 lat i miał przyznaną emeryturę docelową. Jeśli jednak od pobrania przez zmarłego pierwszej emerytury docelowej nie minęły trzy lata, możliwe jest otrzymanie po zmarłym jednorazowego świadczenia pieniężnego, tzw. wypłata gwarantowana.
Procedura w tym zakresie zależy od tego, czy zmarły w chwili śmierci był członkiem OFE. Jeśli był członkiem OFE, wniosek o podział środków należy złożyć do OFE. Fundusz rozpoczyna procedurę podziału, następnie przekazuje do ZUS informację o osobach uprawnionych oraz ich udziałach. ZUS dzieli środki na subkoncie zgodnie z otrzymanym zawiadomieniem w terminie trzech miesięcy.
Jeżeli natomiast zmarły nie był w momencie śmierci członkiem OFE i miał tylko subkonto w ZUS, wniosek o podział środków składa się bezpośrednio do ZUS na formularzu USS.
Informację o tym, czy i jakiego OFE zmarły był członkiem można uzyskać w ZUS, po złożeniu wniosku (nie ma określonego formularza), dołączając do niego:
O przekazanie środków zarówno z OFE, jak i subkonta można wnioskować bez ograniczenia terminu, bo prawo do nich nie ulega przedawnieniu.
Czytaj również: Polacy coraz częściej wypłacają pieniądze z OFE przekazane do ZUS>>
Indywidualne Konta Emerytalne i Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego to dobrowolne sposoby oszczędzania. Różnią się one nieco zasadami wypłat i rozliczeń, ale ich wspólnymi cechami jest to, że zgromadzone środki podlegają dziedziczeniu. Podobnie jednak jak w przypadku środków z subkonta i OFE, także środki z IKE/IKZE wejdą do masy spadkowej, gdy nie będzie osób wskazanych za życia przez oszczędzającego.
Wypłata następuje na podstawie wniosku o dokonanie wypłaty złożonego do podmiotu, który prowadził dla zmarłego IKE/IKZE. Dodatkowo do wniosku należy dołączyć co najmniej:
Zasady dokonywania wypłaty określone zostały w ustawie z 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego. Wypłata środków może mieć charakter nie tylko gotówkowy, ale także jako wypłata transferowa, a więc przekazanie środków np. na IKE/IKZE uprawnionej osoby.
Środki z IKE/IKZE wchodzą do wspólnego majątku małżonków, więc część środków będzie należała do małżonka, a dopiero pozostała część ulegnie podziałowi.
Pracownicze Plany Kapitałowe to także dobrowolne sposoby oszczędzania, aczkolwiek po stronie podmiotów zatrudniających istnieje obowiązek zapewnienia takiej możliwości swoim pracownikom i zleceniobiorcom na zasadach określonych w ustawie z 4 października 2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych.
Środki zgromadzone w planie, który był prowadzony dla zmarłego, ulegają podziałowi, ale po pomniejszeniu o część przypadającą drugiego małżonkowi, jeśli zmarły pozostawał we wspólności małżeńskiej. Aby otrzymać swoją część (w formie wypłaty transferowej np. na swój plan PPK), małżonek zmarłego musi złożyć do instytucji finansowej, która prowadziła dla zmarłego PPK:
Druga część środków podlega wypłacie osobom wskazanym przez zmarłego za życia. Jeśli takich osób nie ma, środki wchodzą do masy spadkowej i podlegają dziedziczeniu.
W tym przypadku możliwa jest nie tylko wypłata transferowa, ale także wypłata w formie pieniężnej. Aby otrzymać wypłatę, należy złożyć wniosek do instytucji finansowej, która prowadziła dla zmarłego PPK, wraz z:
Czytaj również: W razie śmierci uczestnika PPK oszczędności trafią do jego bliskich>>
Pracowniczy program emerytalny to również dobrowolna forma oszczędzania, której ramy tworzy pracodawca, zawierając umowę np. z funduszem inwestycyjnym. PPE prowadzone są na zasadach określonych w ustawie z 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych.
Uczestnik PPE może wskazać osobę fizyczną uprawnionej do odbioru środków na wypadek jego śmierci. W przypadku braku takiego wskazania, do środków uprawnieni są spadkobiercy na zasadach ogólnych.
Wypłata na ich rzecz powinna nastąpić w terminie miesiąca od dnia przedłożenia prawomocnego orzeczenia sądu o stwierdzeniu nabycia prawa do spadku oraz zgodnego oświadczenia wszystkich spadkobierców o sposobie podziału środków zgromadzonych przez uczestnika lub prawomocnego postanowienia sądu o dziale spadku.
Także w tym przypadku trzeba pamiętać, że środki z PPE wchodzą do wspólnego majątku małżonków, więc część środków będzie należała do małżonka, a dopiero pozostała część ulegnie podziałowi.
Od niedawna możliwe jest oszczędzanie także z wykorzystaniem ogólnoeuropejskiego indywidualnego produktu emerytalnego (OIPE) na zasadach określonych w ustawie z 7 lipca 2023 r. o ogólnoeuropejskim indywidualnym produkcie emerytalnym.
Aby zacząć korzystać z OIPE, należy podpisać umowę z dostawcą tego produktu, np. z towarzystwem emerytalnym. Zasady dokonywania wypłat z OIPE przez osoby inne niż oszczędzający są podobne do tych dotyczących IKE/IKZE.
Oszczędzający może wskazać jedną lub więcej osób, którym zostaną wypłacone środki zgromadzone na subkoncie OIPE w przypadku jego śmierci. Jeśli takich osób nie ma, środki podlegają dziedziczeniu.
Wniosek w sprawie wypłaty należy złożyć do dostawcy prowadzącego subkonto OIPE na zasadach określonych w art. 14 ust. 3 ustawy o OIPE.
Środki zgromadzone na subkoncie OIPE wchodzą do wspólnego majątku małżonków, więc część środków będzie należała do małżonka, a dopiero pozostała część ulegnie podziałowi.
