Kobiecie opłaca się przejście na emeryturę w wieku 60 lat, bo po pięciu latach będzie premia
Kobietom opłaca się nie zwlekać z przejściem na emeryturę. Nawet jeśli zrobią to w wieku 60 lat i przez 5 lat obok emerytury obliczanej na podstawie stanu konta będą pobierały również tzw. okresową emeryturę kapitałową, to po osiągnięciu 65 roku życia ZUS ponownie przeliczy ich świadczenie, a ta ich już docelowa emerytura może – jak twierdzą prawicy - wzrosnąć nawet o 50-60 proc. Co ważne, nawet jeśli nie dożyją tej operacji, to ich spadkobiercy otrzymają środki, które pozostały na subkoncie.
O tym, że Polacy mają niewielką wiedzę o systemie emerytalnym i zasadach, na jakich mogą być dziedziczone środki zgromadzone na subkoncie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, na czym korzysta sam ZUS, bo pieniądze nieodebrane przez osoby upoważnione i spadkobierców pozostają w ZUS, pisaliśmy już w serwisie Prawo.pl. Niewykluczone jednak, że same kobiety nie mają nawet świadomości, jak korzystnie traktuje je system emerytalny i że na przejściu na emeryturę zaraz po osiągnięciu wieku emerytalnego niewiele stracą, a wręcz przeciwnie – zyskać mogą bardzo dużo.
- Kobiecie, która zastanawia się dziś, czy przechodzić na emeryturę z chwilą ukończenia 60 roku życia, czy opóźnić przejście, mogę powiedzieć, że nie opłaca się zwlekać. ZUS i tak przeliczy jej na nowo emeryturę po ukończeniu wieku, w którym również mężczyźni przechodzą na emeryturę. Co do zasady będzie to 65 lat, lecz w przypadku kobiet, które otrzymały okresową emeryturę kapitałową przed 2017 r., ZUS z urzędu dokona przeliczenia po upływie okresu, na jaki została obliczona pierwotnie ta emerytura. W tej drugiej sytuacji można jednak złożyć wniosek już po osiągnięciu 65 roku życia. Wskutek przeliczenia docelowa emerytura może wzrosnąć o 50 a nawet 60 proc. w porównaniu z tą, którą pobierała przez te pięć lat – mówi dr Tomasz Lasocki z Katedry Prawa Ubezpieczeń Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. I dodaje: - Kobietom opłaca się przechodzić na emeryturę w wieku 60 lat, przed czym przestrzegałem na etapie dyskusji o obniżeniu wieku emerytalnego.
Czytaj również: Pieniądze przekazane z OFE do ZUS są dziedziczone, ale mało kto o tym wie>>
Tajemnica tkwi w koncie
To efekt zmian, jakie wprowadzono w przepisach o otwartych funduszach emerytalnych (OFE) w latach 2011-2013. To wtedy wszystkim Polakom zostały złożone subkonta w ZUS, na których w lutym 2013 r. zostały zaewidencjonowane zostały środki gromadzone wcześniej przez osoby, które należały do OFE.
- Początkowo system emerytalny miał być prosty. Tylko kapitałowa część systemu, czyli OFE miała być dziedziczona, a to co było zapisywane na indywidualnym koncie w ZUS – nie. Po kolejnych reformach okazało się że można było wprowadzić hybrydowe rozwiązanie, czyli tzw. subkonto w ZUS, gdzie środki również są dziedziczone. Hybryda ta ma wszystkie zalety OFE i ZUS, włącznie z zachowaniem tego prawa przy wypłacie okresowej emerytury kapitałowej, czyli kolejnej hybrydy, z której mogą skorzystać tylko kobiety w wieku od 60 do 65 roku życia. Istnienie subkonta z jednej strony skomplikowało system, ale z drugiej strony okazało się korzystne dla kobiet. Dodatkowo potwierdziło, że tzw. prywatność środków jest tylko umowna i drugorzędna, skoro możliwe jest zachowanie dziedziczenia na subkoncie ZUS – mówi prof. Paweł Wojciechowski, b. minister finansów.
Sprawdź też: Czy środki zgromadzone na subkoncie ubezpieczonej mają wpływ na wysokość renty rodzinnej po zmarłym mężu? >>>
Co ważne, w przypadku kobiet, które będą pobierały tzw. okresową emeryturę kapitałową, o której mowa w art. 7 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 926), ZUS będzie wypłacał im świadczenie w części z pieniędzy zgromadzonych przez nie na koncie oraz w części subkoncie w ZUS. Dopiero z chwilą osiągnięcia przez nie wieku 65 lat ZUS dokona ponownego obliczenia świadczenia, by określić ich emeryturę docelową, która będzie im od tego momentu wypłacana. A ta może być znacząco wyższa od tej wypłacanej im wcześniej.
Kluczowy jest w tym przypadku art. 26c ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 504), który mówi o ponownym obliczeniu emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zgodnie z nim, po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat przez osobę, która pobierała okresową emeryturę kapitałową do dnia poprzedzającego osiągnięcie tego wieku, emeryturę z Funduszu oblicza się ponownie z urzędu na zasadach określonych w art. 26, z tym że do obliczenia emerytury przyjmuje się średnie dalsze trwanie życia ustalone dla wieku 65 lat, obowiązujące w dacie osiągnięcia tego wieku. Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz kwoty środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z tym że przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury nie uwzględnia się kwot zwiększeń składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego określonego w art. 173-175, uzyskanych w wyniku waloryzacji kwartalnej, o której mowa w art. 25a, przeprowadzonej w celu obliczenia dotychczas przysługującej emerytury z Funduszu. Jak stanowi ust. 3 tego przepisu, emerytura z Funduszu nie może być niższa od kwoty odpowiadającej wysokości emerytury z Funduszu i okresowej emerytury kapitałowej przysługującej w dniu poprzedzającym osiągnięcie wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat. W myśl ust. 4, powyższe przepisy stosuje się odpowiednio do ustalenia wysokości emerytury z Funduszu dla osoby, której ustalono prawo do tej emerytury oraz do okresowej emerytury kapitałowej, a która do dnia poprzedzającego dzień osiągnięcia wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat nie pobrała emerytury wskutek zawieszenia prawa do świadczenia, zgodnie z art. 103a, czyli z powodu kontynuowania zatrudnienia.
Sprawdź też: Ponowne obliczenie emerytury. Glosa do wyroku SN z dnia 3 października 2017 r., II UK 429/16 >>>
- Cała tajemnica tkwi w przepisie, który nakazuje przeliczenie świadczenia. Spośród dwóch części emerytury, którą pobierają kobiety miedzy 60-65 r. tylko pobieranie jej drugiej części – okresowej emerytury kapitałowej pomniejsza stan środków w ZUS – a dokładniej subkonta. Z niejasnych powodów ustawodawca „zapomniał” pomniejszyć stanu konta podstawowego, które cały czas – podobnie jak subkonto - podlega waloryzacji. To właśnie ów „błąd” odpowiada za tak dużą korzystność przeliczenia. Przepis wprowadzono w 2013 r., czyli w czasie, kiedy wiek emerytalny był wyrównywany. Możliwe, że miał on stanowić „osłodę” w okresie przejściowym, jednak obniżając wiek emerytalny w 2017 r., pozostawiono przepis bez zmian – tłumaczy dr Tomasz Lasocki. I zastrzega, że nie każdy może skorzystać z tej możliwości, czyli okresowej emerytury kapitałowej. – Prawo do niej mają osoby, które na swoim subkoncie zgromadziły co najmniej 5128,80 zł. Tyle wynosi na dziś dwudziestokrotność kwoty dodatku pielęgnacyjnego – zaznacza dr Lasocki.
Wynika to wprost z art. 8 ustawy o emeryturach kapitałowych, który stanowi, że członek otwartego funduszu emerytalnego nabywa prawo do okresowej emerytury kapitałowej, jeżeli:
1. ukończył 60 lat oraz
2. kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie, ustalona na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego zostanie przyznana emerytura, jest równa lub wyższa od dwudziestokrotności kwoty dodatku pielęgnacyjnego.
Sprawdź książkę: Dziubińska-Lechnio Ewa, Skowrońska Eliza "Emerytury i renty w praktyce" >
Jak podkreśla dr Lasocki, skoro w 2017 r. w opisywanym aspekcie przepisu nie zmieniono, to dziwi dlaczego prawo do przeliczenia obejmuje tylko kobiety z odpowiednim stanem subkonta. Możliwe, że w przyszłości inne ubezpieczone będą domagały się zbadania tej sprawy przed Trybunałem Konstytucyjnym.
- Kobietom opłaca się przechodzenie na okresową emeryturę kapitałową, bo przez pięć lat stan ich konta wzrośnie choćby dzięki waloryzacji. W tym czasie korzystnie dla nich zmieni się średnie dalsze trwanie życia, co też wpływa na wysokość świadczenia. Waloryzacja konta ubezpieczonego kończy się z chwilą przejścia na emeryturę docelową – wyjaśnia dr Lasocki.
Jak już wspomnieliśmy, okresowa emerytura kapitałowa przysługuje kobiecie do czasu aż osiągnie wiek emerytalny przewidziany dla mężczyzny urodzonego w tym samym roku co ona. Może ona złożyć wniosek o ponowne ustalenie emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tzw. emerytury docelowej) przed tym terminem. Jeśli tego nie zrobi, to po dniu, w którym osiągnie wiek emerytalny przewidziany dla mężczyzny, ZUS przeliczy jej emeryturę z urzędu.
- Skomplikowane i niejasne przepisy dotyczące emerytur często nie sprzyjają świadczeniobiorcom, którzy chcą zweryfikować poprawność wyliczeń ZUS – mówi dr Antoni Kolek, prezes spółki Instytut Emerytalny. Jak podkreśla, szczególną uwagę powinny zwrócić kobiety, które osiągając 65 rok życia nabywają prawo do przeliczenia emerytury do emerytury docelowej. - Należy sprawdzić, czy świadczenie zostało przeliczone oraz czy zrobiono to poprawnie – zaznacza dr Kolek.
Ważna rada i apel
Dr Lasocki radzi kobietom urodzonym miedzy 1 kwietnia a 30 czerwca 1956 r., które wniosek o emeryturę złożyły do końca września 2017 r., i które jednocześnie mają prawo do okresowej emerytury kapitałowej, aby do końca marca 2023 r. złożyły wniosek o przeliczenie wysokości emerytury przed osiągnięciem 67 roku życia (zaznaczając na formularzu „ERPO”, piątą kratkę). W ten sposób ich emerytura zostanie przeliczona z wykorzystaniem bardzo korzystnych ze względu na pandemię tablic średniej dalszej długości trwania życia. Jeśli tego nie zrobią, to ZUS przeliczy im z urzędu, ale z wykorzystaniem tablic o wiele mniej korzystnych, przez co przeliczona emerytura może być mniejsza nawet o 10 proc. Wniosku nie muszą składać ani starsi ani urodzeni do marca 1958 r. Takim osobom ZUS z urzędu przeliczy świadczenie z uwzględnieniem korzystnych tablic.
- Biorąc pod uwagę złożoność i przypadkowość przepisów, ZUS powinien z każdą kobietą będącą w opisanej sytuacji skontaktować się na przykład poprzez Portal Usług Elektronicznych i poinformować o możliwości złożenia bardzo korzystnego wniosku - apeluje dr Lasocki.
Kiedy dziedziczenie a kiedy wypłata gwarantowana
Co ważne, w okresie między 60 a 65 rokiem życia kobiety mającej prawo do okresowej emerytury kapitałowej, środki na jej subkoncie ZUS nadal są dziedziczone, więc w razie śmierci o wypłatę pieniędzy mogą wystąpić do ZUS spadkobiercy czy osoby uprawnione.
Sytuacja zmienia się, gdy zaczyna pobierać emeryturę docelową. – Dziedziczenie jest wyjątkiem. Z chwilą rozpoczęcia pobierania emerytury docelowej przez trzy lata stan subkonta w ZUS maleje o 1/36 za każdy miesiąc. Jeśli kobieta w tym czasie umrze, to jej spadkobiercy czy uprawnieni mają prawo do tzw. wypłaty gwarantowanej, czyli środków, które na tym subkoncie pozostały – przypomina dr Tomasz Lasocki.
