Chodzi o ustawę z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r., poz. 473). Prezydent Karol Nawrocki podpisał ustawę w czwartek, 2 kwietnia 2026 r., tuż przed upływem 21-dniowego terminu, który Konstytucja RP wyznacza Prezydentowi RP na podpisanie ustaw. Jednocześnie, jak poinformowała Kancelaria Prezydenta RP na swojej stronie, ustawa o PIP była jedną z dwóch, spośród siedmiu podpisanych ustaw, które prezydent skierował w trybie kontroli następczej do Trybunału Konstytucyjnego. Drugą była ustawa dotycząca kas fiskalnych w transporcie kolejowym.
Zobacz w LEX: Nowe uprawnienia PIP do przekształcania umów w umowy o pracę – co to oznacza dla pracodawców >
- Cały czas mam poważne wątpliwości co do części przepisów - zwłaszcza tych, które przyznają bardzo szerokie uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy wobec przedsiębiorców. Państwo musi być silne - ale nie może być nadmierne w ingerencji - oświadczył prezydent. Przyznał, że ustawa o Państwowej Inspekcji Pracy dotyka samego fundamentu relacji między państwem, pracownikiem a pracodawcą. - Jednak od początku procedowania tego prawa miałem poważne wątpliwości. Dotyczyły one przede wszystkim braku właściwego dialogu społecznego na etapie prac rządowych. Państwo nie może pomijać partnerów społecznych - to jest fundament zdrowej demokracji - zaznaczył. Podkreślił, że ustawa umożliwia uruchomienie środków z Krajowego Planu Odbudowy, uderza w patologie rynku pracy, a także w praktyki takie jak: wymuszane umowy śmieciowe, fikcyjne samozatrudnienie, brak stabilności zatrudnienia, wobec których państwo nie może być obojętne. - Praca to nie tylko pieniądze to również godność. To stabilność. To fundament decyzji o założeniu rodziny - wskazywał Karol Nawrocki.
Kontrola PIP – jak sprawdzić umowy i ograniczyć ryzyko ich przekształcenia w umowy o pracę - czytaj w LEX >
Czytaj również: Nowe uprawnienia PiP - do Trybunału Konstytucyjnego>>
Nie ma wniosku i nie wiadomo, czy w ogóle będzie
W środę, 8 lipca, o godz. 11:27, wysłaliśmy do biura prasowego Trybunału Konstytucyjnego pytanie. Chcieliśmy wiedzieć, czy do TK wpłynął wniosek prezydenta, w trybie kontroli następczej, w sprawie ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r., poz. 473). Jeśli tak, to kiedy. Poprosiliśmy też o podanie sygnatury sprawy w TK. Już o godz. 12:16 przyszła odpowiedź. - Na dzień skierowania zapytania i udzielenia odpowiedzi wniosek taki nie wpłynął do Trybunału Konstytucyjnego - przekazała nam Weronika Ścibor, rzecznik prasowy TK.
Pytania wysłaliśmy też do Kancelarii Prezydenta RP (o godz. 11:21). Chcieliśmy wiedzieć, czy Karol Nawrocki skierował już w trybie kontroli następczej do Trybunału Konstytucyjnego wniosek w sprawie tej ustawy. Jeśli tak, to kiedy to się stało, a jeśli jeszcze nie, to kiedy to się stanie. Poprosiliśmy też o udostępnienie treści wniosku. Na odpowiedź czekamy.
Szkopuł jednak w tym, że ustawa zasadnicza nie określa terminu, w którym prezydent ma skierować wniosek do TK w trybie kontroli następczej. Jedyny termin w zakresie badania konstytucyjności ustaw dotyczy kontroli prewencyjnej. Jak bowiem stanowi art. 122 ust. 3 Konstytucji RP, przed podpisaniem ustawy Prezydent Rzeczypospolitej może wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności ustawy z Konstytucją. Prezydent Rzeczypospolitej nie może odmówić podpisania ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny uznał za zgodną z Konstytucją. Tylko taki wniosek prezydenta, zgodnie z art. 122 ust. 6 Konstytucji, podobnie jak i wniosek do Sejmu o ponowne rozpatrzenie ustawy wstrzymuje bieg terminu do podpisania ustawy, określony w ust. 2.
- W kontroli następczej nie ma terminu. To, że prezydent obiecał, że wystąpi z wnioskiem nie oznacza, że tę obietnicę zrealizuje - mówi serwisowi Prawo.pl prof. dr hab. Marek Chmaj, radca prawny, konstytucjonalista, wykładowca na SWPS. Pytany zaś o to, czy były wcześniej przypadki, że prezydent zapowiedział i nie zrealizował obietnicy, prof. Chmaj stwierdził: - Były, np. ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Też w marcu zapowiedział, że skieruje ją w trybie kontroli następczej, a - z tego co wiem - nie skierował. Nie znam takich przypadków w odniesieniu do innych prezydentów. Po prostu inni bardziej szanowali swoje słowa.
Jak podkreśla prof. Chmaj, prezydent jest strażnikiem konstytucji. - Skoro ma wątpliwości konstytucyjne, nie powinien podpisywać ustawy. Niestety prezydenci czasami podpisują, po czym mówią, że mają wątpliwości i składają wnioski w trybie następczym. Jest to możliwe, ale moim zdaniem nieprawidłowe, bo skoro prezydent jest strażnikiem konstytucji, to nie może podpisywać aktów - jego zdaniem - sprzecznych z konstytucją - zauważa prof. Chmaj.
Czytaj też w LEX: Odpowiedzialność karna Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej za promulgację niekonstytucyjnej ustawy >
W efekcie nie wiadomo, czy w ogóle prezydent Nawrocki skieruje nowelizację ustawy o PIP do Trybunału, a jeśli tak, to kiedy.
Ustawa, która budzi spore wątpliwości
Ustawa wciąż budzi wiele wątpliwości w kontekście nowego uprawnienia inspekcji pracy, czyli przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę na podstawie decyzji administracyjnej.
Zobacz w LEX: Przekształcanie przez PIP umów cywilnoprawnych w umowę o pracę - konsekwencje dla pracodawcy - analiza >
Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy wprowadziła wiele zmian, których celem jest wzmocnienie inspekcji pracy dla bardziej efektywnego i skutecznego egzekwowania przestrzegania przepisów prawa pracy, przede wszystkim w zakresie zastępowania stosunków pracy umowami cywilnoprawnymi. I tak na przykład:
- przyznano organom PIP środek władczy w postaci możliwości stwierdzania, w drodze decyzji okręgowego inspektora pracy, istnienia stosunku pracy, w sytuacji kiedy zawarto umowę cywilnoprawną lub osoba faktycznie świadczy pracę za wynagrodzeniem w warunkach, w których zgodnie z art. 22 par. 1 Kodeksu pracy powinna być zawarta umowa o pracę;
- przyznano Głównemu Inspektorowi Pracy prawo do wydawania interpretacji indywidualnych w zakresie stosowania przepisów prawa pracy dotyczących ustalenia, czy przedstawiony we wniosku stosunek prawny stanowi umowę o pracę w rozumieniu art. 22 par. 1 K.p.;
- rozszerzono zakres podmiotowy kontroli PIP przez umożliwienie kontrolowania podmiotów, które utraciły status podmiotów zatrudniających pracowników lub osób zatrudnionych na innej podstawie niż stosunek pracy - w okresie jednego roku przed rozpoczęciem kontroli;
- wprowadzono rozwiązania umożliwiające efektywną współpracę między ZUS a PIP poprzez przyznanie organom PIP dostępu do informacji dotyczących ubezpieczonych i płatników składek;
- wprowadzono obowiązek opracowywania programów działania PIP na podstawie analizy ryzyka;
- wprowadzono rozwiązania umożliwiające przeprowadzanie przez PIP kontroli w formie zdalnej oraz dokumentowania czynności kontrolnych oraz jej wyników w formie elektronicznej;
- przyznano organom PIP uprawnienia do korzystania z instytucji tzw. pomocy prawnej;
- doprecyzowano dotychczasowe przepisów dotyczące elementów, jakie powinna zawierać decyzja wydana na piśmie;
- ograniczono przesłanki wydania decyzji ustnych i poleceń do usunięcia nieprawidłowości podczas trwania kontroli.
Czytaj też w LEX: Polecenie inspektora pracy – pierwszy krok w kierunku stwierdzenia stosunku pracy >
Nowela wprowadziła też zmiany w Kodeksie postępowania cywilnego i Kodeksie pracy. Konsekwencją nadania organom PIP nowych uprawnień było wprowadzenie szeregu zmian w postępowaniu cywilnym, których celem było dostosowanie procedury sądowej do nowych instytucji związanych z odwołaniem od decyzji Głównego Inspektora Pracy w zakresie interpretacji indywidualnej oraz od decyzji okręgowego inspektora pracy stwierdzającej istnienie stosunku pracy.
Czytaj też w LEX:
Ustawa zaczęła obowiązywać 8 kwietnia 2026 r., ale najważniejsze dla podmiotów przepisy dotyczące przekształcania umów cywilnoprawnych w umowę o pracę zaczęły obowiązywać 8 lipca 2026 r.
