TSUE: Umieszczenie na amerykańskiej liście sankcyjnej nie wystarcza do odmowy otwarcia rachunku
Taka odmowa jest możliwa jedynie po przeprowadzeniu przez bank zindywidualizowanej oceny ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Każdy konsument legalnie przebywający w Unii ma prawo do otwarcia i korzystania z podstawowego rachunku płatniczego. Prawo to jest jednak uzależnione od przestrzegania przepisów dotyczących zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu działalności terrorystycznej - orzekł Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Spór został zainicjowany w 2022 r. Otóż słoweński bank odmówił konsumentowi otwarcia podstawowego rachunku płatniczego z uwagi na wpisanie go na listę sankcyjną amerykańskiego urzędu ds. kontroli aktywów zagranicznych (OFAC). Urząd ten podlega departamentowi skarbu Stanów Zjednoczonych, zarządza i stosuje sankcje gospodarcze i handlowe w oparciu o cele polityki zagranicznej i bezpieczeństwa narodowego Stanów Zjednoczonych.
Bank zamierzał w ten sposób wypełnić obowiązki przewidziane w słoweńskich przepisach dotyczących zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Konsument ten nigdy jednak nie został skazany za przestępstwo, leżące u podstaw umieszczenia go w wykazie OFAC. Nie był on zresztą objęty żadnymi sankcjami nałożonymi przez Organizację Narodów Zjednoczonych, Unię Europejską ani Słowenię.
Czy było uzasadnienie odmowy?
W związku z tym zwrócił się do słoweńskiego sądu z żądaniem nakazania bankowi otwarcia mu takiego rachunku. Sąd słoweński skierował sprawę do Trybunału Sprawiedliwości. Sąd ten dąży w szczególności do ustalenia, czy odmowa banku była uzasadniona w świetle prawa Unii.
W odpowiedzi Trybunał stwierdził, że każdy konsument legalnie przebywający w Unii ma prawo do otwarcia i korzystania z podstawowego rachunku płatniczego. Prawo to jest jednak uzależnione od przestrzegania przepisów dotyczących zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu działalności terrorystycznej.
Podstawą prawną tego orzeczenia była dyrektywa Parlamentu i Rady z 23 lipca 2014 r. w sprawie porównywalności opłat związanych z rachunkami płatniczymi, przenoszenia rachunku płatniczego oraz dostępu do podstawowego rachunku płatniczego, chodzi o rachunek w instytucji kredytowej, umożliwiający konsumentowi legalnie zamieszkałemu w Unii wykonywanie podstawowych operacji płatniczych, w szczególności wpłat, wypłat, przelewów, poleceń zapłaty oraz płatności kartą. A także - dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady z 20 maja 2015 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu.
Wpis OFAC trzeba uwzględnić
Samo umieszczenia w wykazie OFAC lub w jakimkolwiek innym wykazie tego samego rodzaju sporządzonym przez państwo trzecie nie skutkuje automatycznie zakazem nawiązywania przez bank stosunków gospodarczych z klientem, którego nazwisko zostało umieszczone w takim wykazie. Wpis ten może jednak stanowić jeden z istotnych czynników, które bank ma obowiązek uwzględnić podczas zindywidualizowanej oceny ryzyka prania pieniędzy i finansowania terroryzmu. Chociaż ograniczone funkcje podstawowego rachunku płatniczego zmniejszają to ryzyko, nie można wykluczyć, żew wyniku konkretnej oceny bank uzna, iż nie jest w stanie skutecznie zarządzać, za pomocą środków proporcjonalnych do jego charakteru i wielkości, ryzykiem prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu związanym ze stosunkami gospodarczymi z osobą objętą takim wpisem. Jedynie w takim przypadku odmowa otwarcia takiego rachunku mogłaby być uzasadniona na mocy prawa Unii.
Wyrok TSUE z 11 czerwca 2026 r., sygnatura akt C-81/24 .
