Branża TSL apeluje o paliwową tarczę osłonową
Wojna z Iranem powoduje drastyczne podwyżki cen paliw, dlatego firmy transportowe przygotowały petycję do premiera, aby wprowadzić tarczę osłonową podobną do tej covidowej. Chodzi o obniżkę VAT i innych podatków, albo przynajmniej ich rozłożenie w czasie. Przewoźnicy chcieliby też częściowego zwrotu akcyzy, a także konkretnego wsparcia finansowego. Ministerstwo Infrastruktury na razie zdecydowało się czasowo zliberalizować przepisy o czasie pracy kierowców, aby ułatwić dostawy paliwa do zainteresowanych.
Petycję do premiera wystosowało Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Przewoźników Drogowych, ale podpisują ją również firmy TSL z całej Polski.
Drastyczny wzrost cen energii i paliw (w tym ponad 40-procentowa podwyżka ceny hurtowej paliw w ostatnim okresie) bezpośrednio dotyka tysięcy polskich firm przewozowych. Nasi przedsiębiorcy zmagają się z najwyższymi w Europie podwyżkami, co niweluje naszą konkurencyjność rynkową. Wzrost kosztów operacyjnych nie może być szybko przerzucony na klientów ze względu na długoterminowe kontrakty i sztywne stawki frachtowe. W efekcie polscy przewoźnicy w całości ponoszą ciężar tych obciążeń, co prowadzi do natychmiastowej utraty rentowności. W połączeniu z presją płacową i wysokimi obciążeniami fiskalnymi, grozi to utratą kluczowej przewagi konkurencyjnej Polski jako europejskiego lidera logistycznego. Kontynuacja tego trendu spowoduje paraliż łańcuchów dostaw, wzrost cen towarów i usług dla wszystkich obywateli oraz poważne straty finansowe dla gospodarki narodowej – diagnozują członkowie zarządu stowarzyszenia Dariusz Matulewicz i Krzysztof Tas.
Matulewicz i Tas wskazują, że mają już przykłady firm decydujących się na zwolnienia, zawieszanie kursów czy występujących do prawników i mediatorów o wsparcie, bo działanie w tej formule finansowej będzie generowało straty przy tak wielkim wzroście kosztów.
Potrzebne szybkie zmiany przepisów
Przewoźnicy nie ograniczają się jednak do narzekania na skutki wojny USA i Izraela z Iranem, ale też formułują konkretne postulaty, które – gdyby stały się obowiązującym prawem – pomogłyby branży TSL przetrwać ciężkie czasy. Odwołują się głównie do doświadczeń z pandemii COVID-19 w 2020 r., a częściowo też reakcji na trwającą od 2022 r. wojnę na Ukrainie.
Do czasu stabilizacji rynku, stowarzyszenie proponuje wprowadzenie zarówno instrumentów do zastosowania indywidualnego, jak i zbiorowego. Wśród tych pierwszych, przewoźnicy domagają się dopłat do litra zakupionego paliwa dla podmiotów posiadających licencję na transport drogowy. Byłaby to tzw. interwencyjna tarcza paliwowa. Inny postulowany instrument prawny to uruchomienie pilotażowego mechanizmu „paliwa profesjonalnego” z czasowym zwrotem części kosztów zakupu paliwa dla firm transportowych w okresach ekstremalnych skoków cen. Po trzecie, zdaniem branży TSL, przydałoby się też wprowadzenie czasowych ulg lub odroczeń w daninach publicznoprawnych (podatku VAT, CIT i PIT, jak również w niektórych podatkach lokalnych) dla przedsiębiorstw zagrożonych upadkiem z powodu kryzysu paliwowego.
Czytaj też w LEX: Warunki dostępu do zawodu przewoźnika drogowego w Unii Europejskiej – uwagi ogólne >
Ponadto stowarzyszenie żąda okresowej redukcji stawek akcyzy i opłaty paliwowej do minimalnego poziomu zgodnego z prawem unijnym - w tym przypadku celem byłoby obniżenie hurtowych cen paliw.
Za zmianami w przepisach akcyzowych i podatkowych (zwłaszcza zmniejszeniu akcyzy i VAT) opowiada się również Jan Buczek, prezes Zrzeszenia Międzynarodowych Przewoźników Drogowych w Polsce (ZMPD).
Gwałtownie i w krótkim czasie rosnące ceny paliw, w tym przede wszystkim oleju napędowego, doprowadziły do sytuacji, w której polskie firmy transportowe - już wcześniej funkcjonujące na granicy rentowności - znalazły się w niezwykle trudnym położeniu. Cena paliwa stanowi bowiem około 30 proc. wszystkich kosztów transportowych – pisze prezes Buczek do premiera Donalda Tuska przypominając zgłaszany od lat przez ZMPD postulat zwrotu części akcyzy zawartej w paliwie wykorzystywanym do profesjonalnych przewozów drogowych, na co pozwalają przepisy UE.
Jan Buczek podkreśla, że w niektórych krajach UE – np. Hiszpanii, Rumunii, Francji i Włoszech - przewoźnicy mający pojazdy powyżej 7,5 tony szeroko korzystają z częściowego zwrotu akcyzy.
Czytaj też w LEX: Wyznaczenie przez przewoźnika drogowego zarządzającego transportem jako jeden z warunków dostępu do zawodu przewoźnika drogowego w Unii Europejskiej >
Starania przewoźników popiera m.in. Hanna Mojsiuk, prezes Północnej Izby Gospodarczej w Szczecinie.
Przed nami kryzys, który odbije się na wielu branżach od TSL po handel, usługi, właściwie wszystkie branże, które do swojej pracy wymagają paliwa. Nie oczekujemy od rządzących recept na kryzys światowy wywołany na Bliskim Wschodzie, bo wiemy, że na sytuację geopolityczną polscy politycy nie mają wpływu. Mogą jednak pomagać przedsiębiorcom. Dialog i przygotowanie programu osłonowego dla przewoźników drogowych jest potrzebny. Transport jest w Polsce jednym z głównych „budowniczych” PKB. Firmy te od lat borykają się ze zmiennymi warunkami działania. Tym razem jednak może nie obejść się bez wsparcia ze strony rządzących – podkreśla Hanna Mojsiuk.
I wskazuje, że zaraz będzie widoczny tzw. efekt drugiej rundy, czyli podnoszenie przez firmy cen w reakcji na wzrost ich kosztów (pracy, energii, surowców), co skutkuje przyśpieszeniem inflacji. W obecnej sytuacji to pośredni efekt wzrostu cen ropy: droższe paliwa powodują większe koszty transportu czy produkcji niektórych towarów.
ADR – kto i kiedy musi wyznaczyć Doradcę ADR i na czym to polega? - zobacz w LEX >
Kodeks cywilny i klauzule umowne to za mało
Prawnicy podkreślają, że przedsiębiorcy starają się zabezpieczyć w umowach na wypadek nagłych zmian, mają też do dyspozycji sądowy instrument prawny, jakim jest możliwość dochodzenia zmiany warunków umownych na podstawie art. 357(1) par. 1 kodeksu cywilnego. To tzw. klauzula rebus sic stantibus.
Istnieje w naszym porządku prawnym mechanizm pozwalający reagować na sytuacje nadzwyczajne, jest to tzw. klauzula nadzwyczajnej zmiany stosunków. Jeżeli po zawarciu umowy nastąpi zdarzenie o charakterze wyjątkowym, którego strony nie mogły przewidzieć, a jego skutkiem jest poważne zachwianie równowagi kontraktowej, sąd może zmienić sposób wykonania umowy, wysokość świadczenia, a nawet ją rozwiązać – tłumaczy Michał Gajda, adwokat ze Szczecina obsługujący branżę transportową.
Minusem tych rozwiązań jest jednak długotrwała i niepewna, niekiedy nawet dwuinstancyjna ścieżka sądowa, przez co taka ingerencja w umowy może zająć nawet kilka lat.
Jeżeli po zawarciu umowy nastąpi zdarzenie o charakterze wyjątkowym i trudnym do przewidzenia, którym jest nieoczekiwany konflikt zbrojny, nagłe załamanie łańcuchów dostaw, skokowy wzrost cen surowców czy zamknięcie szlaków transportowych – a wykonanie umowy zaczyna grozić jednej ze stron rażącą stratą - prawo dopuszcza możliwość ingerencji w treść zobowiązania. Sama wojna jako wydarzenie medialne nie jest jeszcze wystarczająca, kluczowe jest wykazanie realnego wpływu tych zdarzeń na konkretny kontrakt i na możliwość jego wykonania – dodaje mec. Gajda.
Dłuższy czas pracy kierowców cystern
Na razie szybka reakcja Ministerstwa Infrastruktury (MI) dotyczy wprowadzenia na terytorium Polski tymczasowych odstępstw od stosowania niektórych przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdu, przerw i okresów odpoczynków, dla usprawnienia przewozów paliw służących do napędu pojazdów.
Tymczasowe odstępstwa mają charakter prewencyjny i dotyczą wyłącznie drogowych krajowych przewozów paliw, służących do napędu pojazdów silnikowych. Odstępstwa stosuje się od 6 marca do 2 kwietnia 2026 r. Umożliwiamy wydłużenie czasu pracy kierowców cystern, w związku z dynamiczną sytuacją na rynku paliwowym, wywołaną konfliktem na Bliskim Wschodzie. Naszym celem jest zachowanie ciągłości łańcucha dostaw paliw – przekonuje MI w specjalnym komunikacie.
Towary ADR – jak je prawidłowo pakować, oznakować i nadać do transportu? - sprawdź w LEX >
Kierowcy posiadający zaświadczenie ADR, w zakresie przewozu w cysternach paliw służących do napędu pojazdów silnikowych, mogą w przewozach krajowych wydłużyć dzienny czas prowadzenia pojazdu do maksymalnie 11 godzin, a tygodniowy do maksymalnie 60 godzin. Ponadto można odebrać co najmniej 45 min przerwy po 5 i pół godzinach jazdy, jak również wykorzystać regularny tygodniowy okres odpoczynku w pojeździe, o ile posiada on odpowiednie miejsca do spania dla każdego kierowcy, a pojazd znajduje się na postoju.
Wyłączenia z ADR – jak poprawnie nie wpadać we wszystkie wymogi? - zobacz w LEX >
Kierowcy wskazują odręcznie na odwrocie wykresówki tachografu analogowego lub wydruku z tachografu cyfrowego powody skorzystania z powyższych odstępstw. Stosowanie tymczasowych odstępstw nie może wpływać na warunki pracy kierowców i zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego. Pracodawcy w dalszym ciągu pozostają odpowiedzialni za zdrowie i bezpieczeństwo swoich pracowników, a także innych użytkowników dróg – instruuje resort infrastruktury.
Krajowe problemy na unijnym forum
Polska branża TSL podnosi też problemy firm przewozowych na forum europejskim. ZMPD podkreśla, że drenuje kieszenie polskich przewoźników wielostopniowe pośrednictwo w transporcie drogowym, a także opóźnienia w płatnościach. Wojna z Iranem jeszcze bardziej wyostrza te problemy. Były one wskazywane podczas marcowego zebrania Międzynarodowej Unii Transportu Drogowego (IRU) w Brukseli.
Czytaj też w LEX: Funkcje i zadania spedytora a jakość usług transportowych na współczesnym rynku w Polsce na budowanie satysfakcji klienta >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
