Nowelizacja prawa restrukturyzacyjnego, która weszła w życie 23 sierpnia 2025 roku, wprowadziła do polskiego porządku prawnego szereg zmian implementujących postanowienia unijnej dyrektywy 2019/1023 ws. ram restrukturyzacji zapobiegawczej. Jedną z najważniejszych nowości jest test zaspokojenia, którego głównymi składowymi będą wyceny przedsiębiorstwa dłużnika i jego majątku.
Choć dyrektywa odwołuje się wyłącznie do wycen, polski ustawodawca zdecydował się nadać im kształt ujednoliconego dokumentu – testu zaspokojenia. Został on pomyślany jako kompleksowe narzędzie, które ma służyć zarówno wierzycielom przy podejmowaniu decyzji o głosowaniu nad układem, jak i sądowi przy jego zatwierdzaniu.
Dwie wyceny
Zgodnie z art. 10a ustawy – Prawo restrukturyzacyjnego (dalej: p.r.), głównymi elementami testu są dwie wyceny:
- Wycena restrukturyzacyjna, która przedstawia wartość przedsiębiorstwa dłużnika przy założeniu realizacji planu restrukturyzacyjnego i kontynuacji działalności gospodarczej.
- Wycena upadłościowa, która określa wartość majątku dłużnika przy założeniu ogłoszenia jego upadłości w dwóch wariantach: sprzedaży przedsiębiorstwa jako całości oraz sprzedaży poszczególnych składników majątku.
Wycena restrukturyzacyjna jest uwzględniana na etapie przyjmowania układu w trybie art. 119 ust. 3 pkt 2 p.r. (przesłanka pomocnicza). Zgodnie z tą przesłanką, układ zostaje przyjęty, chociażby nie uzyskał wymaganej większości w niektórych z grup wierzycieli, obejmujących poszczególne kategorie interesów, jeżeli za przyjęciem układu głosowała co najmniej jedna grupa wierzycieli należąca do tych kategorii wierzycieli, którzy w przypadku przeprowadzenia postępowania upadłościowego otrzymaliby jakiekolwiek zaspokojenie przy zastosowaniu wyceny zakładającej kontynuację działalności przedsiębiorstwa dłużnika. Celem tej wyceny jest zatem określenie grupy wierzycieli, która posiada interes ekonomiczny w przyjęciu układu i przyznanie im decydującej roli w głosowaniu nad układem. Grupę tę określa się poprzez hipotetyczną symulację dystrybucji wartości restrukturyzacyjnej pomiędzy wierzycieli, zgodnie z porządkiem zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym – art. 342 Prawa upadłościowego.
Wycena upadłościowa jest z kolei uwzględniana na etapie zatwierdzenia układu. W oparciu o tę wycenę określa się minimalny poziom zaspokojenia wierzycieli sprzeciwiających się przyjęciu układu. Zgodnie z kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli (art. 165 ust. 2 p.r.), sąd odmówi zatwierdzenia układu, jeśli wierzyciel, który głosował przeciwko układowi i zgłosił zastrzeżenia zawierające uzasadniony zarzut, że znalazłby się w wyniku realizacji układu w gorszej sytuacji niż w przypadku przeprowadzenia postępowania upadłościowego.
Czytaj też w LEX: Upadłość czy restrukturyzacja? >
Test zaspokojenia sporządza nadzorca (zarządca) w terminie co najmniej trzydziestu dni przed rozpoczęciem głosowania nad układem, co oznacza, że test jest w stanie zapewnić realny dostęp do rzetelnej analizy porównującej perspektywy zaspokojenia wierzyciela w restrukturyzacji i w upadłości.
Kontrowersyjne wyłączenie
Ustawodawca zdecydował, że test zaspokojenia będzie sporządzany co do zasady w każdym postępowaniu restrukturyzacyjnym. Zgodnie z art. 10a ust. 4 p.r. obowiązek ten ominie jednak dłużników będących mikroprzedsiębiorcami. Są to podmioty zatrudniające mniej niż 10 pracowników i osiągające roczny obrót lub sumę bilansową nieprzekraczającą równowartości 2 mln euro. W praktyce to znaczna część polskich przedsiębiorców (ok. 2,8 mln). Takie rozwiązanie budzi poważne wątpliwości z perspektywy ochrony interesów wierzycieli. Wyłączenie obowiązku sporządzenia testu zaspokojenia oznacza, że będą oni pozbawieni dostępu do kluczowego narzędzia oceny propozycji układowych.
Argumentem za zastosowanym wyłączeniem jest ograniczanie kosztów postępowania ponoszonych przez dłużnika (ten argument podnoszono również dla uzasadnienia postulatu rozszerzenia wyłączenia również na małych przedsiębiorców). Ten argument nie wytrzymuje jednak krytyki. Mniej złożony charakter działalności gospodarczej mikroprzedsiębiorców oznacza, że koszt sporządzenia testu zaspokojenia będzie odpowiednio niższy. Wycena niewielkiego przedsiębiorstwa jest mniej skomplikowana niż wycena dużej spółki prowadzącej zróżnicowaną działalność gospodarczą.
Zobacz też szkolenie online w LEX: Nowelizacja prawa restrukturyzacyjnego 2025 >
Należy zwrócić uwagę, że postępowanie restrukturyzacyjne jest praktycznie zawsze inicjowane przez samego dłużnika. Jeśli dłużnik decyduje się na restrukturyzację, powinien być gotów ponieść koszty rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji ekonomicznej. Ograniczanie kosztów postępowania nie powinno odbywać się kosztem ograniczenia dostępu wierzycieli do informacji.
W przypadku mikroprzedsiębiorców ocena realności propozycji układowych stwarza problemy. Dużą rolę odgrywa wykazanie majątku dłużnika, w tym prywatnego majątku przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą, z którego wierzyciele mogą zaspokoić się w przypadku jego upadłości. Ważna jest również ocena ryzyka kontynuacji działalności, która opiera się na osobie dłużnika.
Mikroprzedsiębiorcy z reguły prowadzą wyłącznie uproszczoną ewidencję na potrzeby rozliczeń podatkowych (podatkową księgę przychodów i rozchodów albo ewidencję przychodów). Wierzyciele mają zatem już „na starcie” bardzo ograniczony dostęp do informacji o ich sytuacji finansowej. W takich sytuacjach test zaspokojenia mógłby stanowić cenne źródło informacji, które pozwoliłoby wierzycielom na racjonalną ocenę propozycji układowych. Informacje przedstawione w teście pozwoliłyby uporządkować wiedzę również samemu przedsiębiorcy, z potencjalną korzyścią dla prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.
Czytaj też w LEX: Mediacje przy zawieraniu układu w ramach postępowania upadłościowego >
W praktyce należy liczyć na to, że pod wpływem wierzycieli wytworzy się praktyka sporządzania testu zaspokojenia albo jego uproszczonej wersji, również w przypadku restrukturyzacji mikroprzedsiębiorców. Pomimo braku formalnego obowiązku sporządzenia testu zaspokojenia, możliwe jest przyjęcie układu w omówionym trybie art. 119 ust. 3 pkt 2 p.r. Podobnie na etapie zatwierdzania układu wierzyciele mogą w każdej sytuacji podnieść zarzut naruszenia kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli. Wykazanie podstaw do przyjęcia układu, a także spełnienia kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli i tak będzie musiało oprzeć się na odpowiednich wycenach. De lege ferenda należy więc postulować usunięcie omawianego wyłączenia i zrównanie pozycji wierzycieli, niezależnie od tego, jaki podmiot jest dłużnikiem.
Zobacz też w LEX: Przyjęcie układu po nowelizacji z 2025 r. >
Profesjonalizacja restrukturyzacji
Sporządzenie testu zaspokojenia wymaga wiedzy z zakresu rachunkowości, wyceny przedsiębiorstw, finansów i analizy ekonomicznej. W związku z tym, że doradcami restrukturyzacyjnymi pełniącymi funkcje nadzorcy (zarządcy) są w większości osoby z wykształceniem prawniczym, w praktyce wiąże się to z koniecznością podjęcia współpracy z ekonomistami. Przepisy dopuszczają taką możliwość, a podmiotem sporządzającym wyceny nie musi być biegły sądowy.
Wprowadzenie testu zaspokojenia wpisuje się w szerszy trend profesjonalizacji polskiego prawa restrukturyzacyjnego. Dla całego rynku restrukturyzacji jest to istotna zmiana. Należy ocenić ją pozytywnie – zwiększenie roli analiz ekonomicznych w procesie podejmowania decyzji ma na celu doprowadzenie do formułowania bardziej przemyślanych propozycji układowych oraz ich oceny przez wierzycieli z punktu widzenia ich interesu ekonomicznego, a nie emocji, które potrafią wziąć górę nad racjonalną oceną sytuacji. Z tego punktu widzenia, wyłączenie sporządzania testu zaspokojenia dla mikroprzedsiębiorców nie wpisuje się w ogólną tendencję zmian legislacyjnych.
Czytaj też w LEX: Zatwierdzanie układu zawartego w postępowaniu restrukturyzacyjnym – stan prawny po implementacji dyrektywy nr 2019/1023 >
Piotr Kempiński, radca prawny, Filipiak Babicz Legal & Tax
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
