NSA: Odebranie uprawnień skazanemu fachowcowi to nie dodatkowa kara
Skazany za przestępstwa związane z wykonywaniem swojego zawodu fachowiec musi się liczyć z tym, że urzędnicy mogą cofnąć mu uprawnienia, gdy dowiedzą się o wyroku, choćby nawet wyszło to na jaw przypadkiem – uznał Naczelny Sąd Administracyjny. Decyzja administracyjna o cofnięciu uprawnień nie jest dodatkową karą dla diagnosty, ale ma weryfikować, aby zawód ten - istotny dla bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego - wykonywali jedynie rzetelni ludzie.
Sprawa dotyczyła jednego z diagnostów w Gliwicach, któremu lokalny magistrat cofnął posiadane od 2007 r. uprawnienia do wykonywania badań technicznych pojazdów. W 2012 r. diagnosta miał poświadczyć nieprawdę w zaświadczeniu o badaniu technicznym - choć nawet nie widział auta na oczy – w zamian za łapówkę. W 2021 r. diagnosta został za to skazany, sąd orzekł też zakaz wykonywania zawodu diagnosty na okres jednego roku. Jednocześnie zawieszono wykonanie wyroku na kilka lat.
Odpis prawomocnego wyroku wydanego w sprawie karnej trafił drogą oficjalną do gliwickich urzędników, którzy cofnęli skazanemu uprawnienia diagnosty do wykonywania badań technicznych pojazdów. Powołali się na brzmienie art. 84 ust. 3 pkt 2 ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 1251). Przepis ten stanowi, że starosta cofa diagnoście uprawnienie do wykonywania badań technicznych, jeżeli w wyniku przeprowadzonej kontroli, o której mowa w art. 83b ust. 2 pkt 1 tej ustawy, stwierdzono:
- przeprowadzenie przez diagnostę badania technicznego niezgodnie z określonym zakresem i sposobem wykonania;
- wydanie przez diagnostę zaświadczenia albo dokonanie wpisu do dowodu rejestracyjnego pojazdu niezgodnie ze stanem faktycznym lub przepisami.
Jaki jest okres zatarcia skazania diagnosty pojazdów mechanicznych? >
Kontrola - co to znaczy w praktyce
Ta kontrola, wymieniona w art. 83b ust. 2 pkt 1, to obowiązek starosty wykonywany w ramach nadzoru nad stacjami kontroli pojazdów. W ramach tego nadzoru co najmniej raz w roku przeprowadza się kontrolę stacji w zakresie zgodności stacji z wymaganiami, o których mowa w w art. 83 ust. 3 (czyli jest prowadzona przez niekaranego za niektóre przestępstwa przedsiębiorcę albo zatrudniającego uprawnionych diagnostów), prawidłowości wykonywania badań technicznych pojazdów oraz prowadzenia wymaganej dokumentacji.
Ze sformułowania "starosta cofa" wynika również, że organ ma obowiązek cofnąć diagnoście uprawnienia do wykonywania badan technicznych, gdy stwierdzi dopuszczenie się przez diagnostę uchybień wskazanych w przywołanej regulacji.
Czytaj też w LEX: Cofnięcie diagnoście uprawnienia do wykonywania badań technicznych >
W zaistniałej sprawie organ administracji powziął co prawda informację o nieprawidłowościach po otrzymaniu prawomocnego wyroku sądu potwierdzającego skazanie, a nie podczas typowej, okresowej kontroli stacji pojazdów. Jednak sposób, w jaki doszło do ujawnienia faktu nieprawidłowego postępowania przez diagnostę, nie ma decydującego znaczenia. Tu urzędnicy powołali się m.in. na analogiczny przypadek, który był rozstrzygnięty uchwałą siedmiu sędziów NSA (z dnia 12 marca 2012 r., II GPS 2/11). Sędziowie uznali wtedy, że sposób ujawnienia dopuszczenia się przez diagnostę naruszenia nie ma znaczenia dla oceny możliwości zastosowania sankcji przewidzianej w art. 84. Można więc cofnąć diagnoście uprawnienia do wykonywania badań technicznych nie tylko wtedy, gdy ten dopuści się naruszeń w toku kontroli, ale również, gdy w innej sytuacji wyjdzie na jaw jego nierzetelność.
Dwie różne sankcje to nie podwójne karanie
Diagnosta najpierw odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, a następnie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, na końcu zaś złożył skargę kasacyjną do NSA. Wszędzie linia obrony diagnosty była prosta - został już ukarany przez sądy na drodze karnoprawnej (w tym czasowym zakazem wykonywania zawodu diagnosty), więc decyzja prezydenta Gliwic oznacza nałożenie na niego kolejnej - w dodatku surowszej niż sądowa - kary.
Jednak zarówno SKO, jak i oba sądy administracyjne – w tym NSA już prawomocnie - były konsekwentne. Urzędnicy i sędziowie uznali, że cofnięcie diagnoście uprawnień może nastąpić zarówno wówczas, gdy wynik wizyty przeprowadzonej u prowadzącego stację kontroli wykaże niezgodne z prawem działanie diagnosty, jak i wtedy, gdy informacje o takim działaniu organ poweźmie z innych źródeł np. podczas analizy akt innej sprawy lub uzyska ją od innych organów. Chodzi bowiem o to, aby od czynności diagnostycznych odsunięci zostali ludzie nierzetelni. Ponadto sądy wyjaśniały, że są związane „siódemkową” uchwałą NSA.
Zobacz też linię orzeczniczą w LEX: Podstawy cofnięcia uprawnień diagnoście pojazdów mechanicznych >
Decyzja o cofnięciu diagnoście uprawnienia do wykonywania badań technicznych pojazdów nie jest też rozstrzygnięciem w przedmiocie odpowiedzialności danej osoby za czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jej popełnienia. Skazanie diagnosty przez sąd prawomocnym wyrokiem nie stoi na przeszkodzie wszczęciu czy kontynuowaniu postępowania administracyjnego, którego wynik skutkuje inną odpowiedzialnością aniżeli karna. Gdyby nie wykładnia celowościowa i logiczna art. 84 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, to działania diagnosty, odpowiadające treści tego przepisu, ujawnione w inny sposób niż podczas cyklicznej kontroli, nie wywoływałyby skutku określonego w tej normie.
Wyrok NSA z 10 marca 2026 r., II GSK 2240/22.
