SN: Zwrot dotacji unijnych – pozew odrzucony
Przedsiębiorca nie wykorzystał środków przeznaczonych na realizację programu finansowanego ze środków europejskich zgodnie z przeznaczeniem i pobrał pieniądze nienależnie - orzekły sądy. Powoduje to obowiązek zwrotu tych środków przez beneficjenta. Jednak w sprawie zwrotu dofinansowania droga sądowa jest niedopuszczalna. Właściwa jest droga postępowania administracyjnego - wskazał Sąd Najwyższy.
Powód – spółka jawna, w pozwie skierowanym przeciwko Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości w Warszawie, domagał się m.in. ustalenia, że po jego stronie wygasł 30 września 2018 r. obowiązek zwrotu dofinansowania udzielonego przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości w Warszawie.
Dofinansowanie na innowacje
Podstawą pozwu była umowa o dofinansowanie w ramach działania 4.4. Nowe inwestycje o wysokim potencjale innowacyjnym osi priorytetowej. Były to przedsięwzięcia z Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 z 2 sierpnia 2013 r.
Umowa o dofinasowanie projektu dotyczyła wdrożenia innowacyjnej technologii do produkcji stolarki okienno-drzwiowej. Celem projektu było stworzenie nowej inwestycji, w związku z dywersyfikacją produkcji i rozszerzeniem gamy wyrobów o zasadniczo zmiennym produkcie z punktu widzenia rynku docelowego, który do tej pory nie był produkowany przez żadnego innego producenta.
Pozwana Agencja zawiadomiła spółkę powodową o zaplanowanej na 26 lipca i 27 sierpnia 2018 r. kontroli. W żadnym z tych dni kontrolerzy nie zastali nikogo uprawnionego do reprezentowania powódki, jak również żadnego jej pracownika. A 4 czerwca 2018 r. powódka zawiesiła działalność gospodarczą.
Na podstawie ustaleń wynikających z protokołów pokontrolnych, Agencja uznała, że cele i efekty projektu nie zostały utrzymane. Ponadto zawieszenie przez powódkę działalności gospodarczej stanowiło zasadniczą modyfikację projektu, która miała wpływ na charakter lub warunki realizacji projektu, co z punktu widzenia przyznanego dofinansowania ze środków publicznych należy traktować jako modyfikację powodującą uzyskanie nieuzasadnionej korzyści. W konsekwencji tego przyjęto, że doszło do naruszenia art. 57 ust. 1 Rozporządzenia Rady nr 1083/2006 z dnia 16 czerwca 2010 r., ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Europejskiego Funduszu Spójności. A także naruszono zapisy umowy o dofinansowanie. A to skutkowało koniecznością zwrotu dofinansowania.
Odrzucenie pozwu
Sąd Okręgowy w Warszawie odrzucił w tej części pozew, a Sąd Apelacyjny w Warszawie, postanowieniem z 21 października 2020 r. − oddalił zażalenie powoda.
Rozpoznając skargę kasacyjną powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego, Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej uznał, że stanowisko sądów powszechnych o niedopuszczalności drogi sądowej w zakresie roszczenia o ustalenie wygaśnięcia obowiązku do zwrotu dofinasowania przyznanego powodowi przez PARP, na podstawie umowy o dofinasowanie projektu współfinasowanego ze środków unijnych, jest prawidłowe.
- Stwierdzenie przez instytucję zarządzającą, że doszło do wykorzystania środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich niezgodnie z przeznaczeniem, jak również pobrania środków nienależnie lub w nadmiernej wysokości, powoduje obowiązek zwrotu tych środków przez beneficjenta - wskazała sędzia sprawozdawca SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk. Procedura odzyskiwania tych środków została określona w sposób ramowy w art. 207 ust. 1 – 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
Izba Cywilna podkreśliła, że zgodnie z art. 60 pkt 1) ustawy o finansach publicznych, kwoty dotacji podlegające zwrotowi w przypadkach określonych w tej ustawie są środkami publicznymi. W sprawach nieuregulowanych w ustawie o finansach publicznych, w odniesieniu do szczegółowych zasad i trybu postępowania zainicjowanego w celu odzyskiwania takich środków, mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego i odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
- Jednak od decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, jak również sposób zwrotu środków, beneficjent ma prawo złożyć odwołanie do właściwej instytucji zarządzającej - stwierdził Sąd Najwyższy.
W tym stanie rzeczy - w zakresie, w którym sprawa powinna być rozpoznana w postępowaniu administracyjnym - pozew podlegał odrzuceniu.
Postanowienie Izby Cywilnej SN z 22 stycznia 2026 r., sygnatura akt II CSK 625/24
