Ciężko chora staruszka chce trafić do domu pomocy społecznej położonego blisko jej siostry, ale sto kilometrów od miasta, w którym wcześniej mieszkała. Sędziowie uznali emerytkę za bezdomną i wskazali, że o jej losach zdecydują urzędnicy z ostatniego miejsca zamieszkania. Nie ma znaczenia lokalizacja DPS, ani adres najbliższej rodziny bądź doradcy tymczasowego wyznaczonego emerytce przez sąd.
Tak wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2025 r. (I OW 178/25). Sędziowie musieli zdecydować, w którym ratuszu urzędnicy rozstrzygną o losach starszej, schorowanej kobiety, przebywającej od dłuższego czasu najpierw w szpitalu, a następnie w zakładzie opiekuńczo-leczniczym (ZOL). Urzędnicy z Krakowa i Nowego Sącza uważali bowiem, że nie są właściwi do rozpatrzenia wniosku o przyznaniu staruszce domu pomocy społecznej (DPS).
Kobieta pochodzi z Nowego Sącza i tam też zamieszkuje opiekująca się nią siostra. Jednak od 2009 r. emerytka zamieszkała i była zameldowana w Krakowie. Tam też trafiła na prawie rok najpierw do szpitala, a potem do ZOL-u. Wyszła ze szpitala tylko na dwa dni, które spędziła u siostry w Nowym Sączu, aby znowu trafić na leczenie do Krakowa. Jest schorowana i niesamodzielna, więc nie ma szans, aby mieszkała sama w swoim lokalu. Jej siostra – mieszkanka Nowego Sącza – wystąpiła więc o ustanowienie jej doradcą tymczasowym staruszki na podstawie art. 549 par. 1-2 kodeksu postępowania cywilnego. Chodziło o reprezentowanie schorowanej kobiety we wszystkich placówkach medycznych, przed wszystkimi organami administracji publicznej, innymi właściwymi jednostkami organizacyjnymi, w tym ZUS i Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, we wszystkich sprawach dotyczących ochrony osoby i mienia uczestniczki, w tym uzyskania należnych świadczeń socjalnych. Osoba, dla której ustanowiono doradcę tymczasowego, ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych na równi z osobą ubezwłasnowolnioną częściowo. Do doradcy tymczasowego stosuje się przepisy o kuratorze osoby częściowo ubezwłasnowolnionej.
W LEX znajdziesz wzór dokumentu: Oświadczenie kandydata na doradcę tymczasowego dla osoby, wobec której toczy się postępowanie o ubezwłasnowolnienie, wyrażające zgodę na ustanowienie >
Gdy siostra uzyskała status doradcy tymczasowego (w Sądzie Okręgowym w Krakowie), to w imieniu staruszki wystąpiła o sądową zgodę na umieszczenie siostry w DPS – jako lokalizację docelowej placówki wskazała jednak nie Kraków, ale rodzinny Nowy Sącz. Sąd rejonowy – tym razem w Nowym Sączu - zgodził się na umieszczenie staruszki w DPS, więc wniosek siostry (czyli doradcy tymczasowego) trafił do urzędników, z tym że tym razem znowu do Krakowa. Pod Wawelem uznano, że to jednak magistrat w Nowym Sączu powinien decydować o losie staruszki, skoro miałaby ona trafić do tamtejszego DPS, a ponadto stamtąd pochodzi zarówno ona, jaki zamieszkuje tam jej siostra będąca doradcą tymczasowym. Krakowski magistrat wskazał, że w piśmie o DPS siostra wskazała jako miejsce pobytu staruszki Nowy Sącz. Urzędnicy w Nowym Sączu twierdzili zaś, że o skierowaniu do DPS powinno się decydować w ostatnim miejscu zamieszkania zainteresowanej, czyli w Krakowie. Dlatego spór o właściwość trafił do Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA), który – na podstawie art. 4 i 14 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) – musiał zdecydować, który organ jest właściwy do załatwienia sprawy.
Czytaj też w LEX: Tryb rozstrzygania sporów o właściwość przez organ wyższego stopnia między organami gminy w sprawach z zakresu pomocy społecznej >
NSA wskazał ostatecznie na Kraków. Sędziowie podkreślili, że właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpatrzenia sprawy dotyczącej świadczeń z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a w przypadku osoby bezdomnej - gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Tak wynika z art. 101 ust. 1-2a ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1214). W przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub w DPS na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w placówce.
Miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu – dlatego o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. Miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, i to bez względu na adres jej zameldowania. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli - wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby (ześrodkowania aktywności życiowej w określonej miejscowości).
Sprawdź też w LEX: Czy OPS musi uchylić zasiłek stały ze względu na czasową zmianę miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy? >
NSA uznał, że pobyt w krakowskim ZOL-u wiąże się ze stanem zdrowia staruszki oraz koniecznością jej leczenia. Nie można jednak przyjąć , że chodzi o zamiar stałego pobytu w Krakowie. Na potrzeby niniejszej sprawy NSA uznał więc schorowaną emerytkę – mimo posiadania w Krakowie i mieszkania i meldunku - za osobę bezdomną. Po pierwsze, osobą bezdomną – na podstawie ustawy o pomocy społecznej - jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym oraz niezameldowana na pobyt stały. Za osobę bezdomną uznaje się również niezamieszkałą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Ten drugi przypadek zachodzi w przypadku staruszki przebywającej od prawie roku najpierw w szpitalu, a potem w ZOL-u. Jest ona co prawda zameldowana na pobyt stały w swoim własnym mieszkaniu, jednak - ze względu brak zapewnienia należytej opieki - nie ma ona możliwości tam zamieszkania. Dlatego sędziowie NSA uznali staruszkę za bezdomną, niemniej jednak wskazali, że to Prezydent Miasta Krakowa ma rozpatrzyć jej wniosek.
Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2025 r. , sygnatura akt I OW 178/25.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
