Możliwość nierównowagi strony bieżącej budżetu JST o ubytek w dochodach będący skutkiem epidemii, złagodzenie w 2020 roku reguły fiskalnej ograniczającej zadłużenie – to niektóre rozwiązania tarczy antykryzysowej 4. Projekt, który trafił właśnie do Sejmu, ma wesprzeć budżety samorządów.
Wsparcie budżetów jednostek samorządu od rozluźnienia rygorów fiskalnych, przez rozwiązania płynnościowe, po pozyskanie dodatkowych dochodów lub wygenerowanie oszczędności – to zdaniem rządu cel projektu tarczy antykryzysowej 4, czyli projektu ustawy o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych na zapewnienie płynności finansowej przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o zmianie niektórych innych ustaw.
Projekt, który trafił właśnie do Sejmu zawiera rozwiązania, dzięki którym w 2020 r. istnieje możliwość nierównowagi strony bieżącej budżetu JST dodatkowo o wartość planowanego ubytku w dochodach będącego skutkiem wystąpienia epidemii COVID-19.
Nastąpi też złagodzenie w 2020 r. reguły fiskalnej ograniczającej zadłużenie o kwotę faktycznego ubytku w dochodach podatkowych jednostki wynikającego z wystąpienia epidemii.
Rząd chce też mieć możliwość przekazywania w 2020 r. rat części oświatowej, wyrównawczej, równoważącej i regionalnej subwencji ogólnej w terminach wcześniejszych.
W 2020 r. jednostka samorządu terytorialnego, planując zmianę budżetu, będzie mogła przekroczyć relację, o której mowa w art. 242 ustawy o finansach publicznych, o kwotę planowanego ubytku w dochodach będącego skutkiem wystąpienia epidemii COVID-19. Analogiczne przekroczenie zostało dopuszczone na koniec roku budżetu po wykonaniu sprawozdania budżetowego przez jednostkę.
Nowe przepisy uznają ubytek dochodów za niezmniejszenie dochodów obliczone jako różnica między dochodami podatkowymi jednostki powiększonymi o opłatę uzdrowiskową i miejscową planowanymi w, dokonywanej w związku epidemią COVID-19, zmianie budżetu a planowanymi dochodami wykazanymi przez jednostkę w sprawozdaniu budżetowym za I kwartał 2020 r.
Tzw. Janosikowe, czyli wpłaty do budżetu państwa dokonywane przez jednostki o ponadprzeciętnych dochodach podatkowych, mogą być przesunięte na kolejne miesiące - raty wpłat przypadające w maju i czerwcu 2020 r. będą mogły zapłacić w drugim półroczu 2020 r.
Jak ocenia Bartłomiej Ślemp, Aasociate w Praktyce Infrastrukturze i Energetyki kancelarii Domański Zakrzewski Palinka, pracownik naukowy UJ i UW, lepszym rozwiązaniem w tym zakresie byłoby czasowe zawieszenie wpłat, choćby na proponowane 2 miesiące, oraz ustawowe zwolnienie samorządów-płatników z obowiązku ich ostatecznego przekazania.
- W takim zakresie jednak ubytek w dochodach jednostek samorządu terytorialnego, będących beneficjentami „janosikowego” musiałby zostać pokryty transferami pochodzącymi bezpośrednio z budżetu państwa. To zaś wiąże się z obciążeniem wydatkowym budżetu centralnego. Innym rozwiązaniem byłaby konieczność zaciągnięcia dodatkowych zobowiązań dłużnych przez jednostki, w których wystąpił ubytek w dochodach spowodowany nieotrzymaniem wpłat korekcyjno-wyrównawczych – mówi.
Zdaniem samorządów to nie wystarczy. Krzysztof Mączkowski, skarbnik Łodzi, przewodniczący Komisji Skarbników Unii Metropolii Polskich, podkreślał w rozmowie z nami, że zdaniem samorządowców należy na czas pandemii zawiesić „Janosikowe”. - Nie odroczyć, jak proponuje Ministerstwo Finansów, tylko nie pobierać go. To by nam pomogło realnie w utrzymaniu inwestycji - mówi.
W ocenie Adama Struzika, marszałka województwa mazowieckiego, na czas kryzysu powinno być zaniechane pobieranie wpłaty od samorządów, a budżet państwa powinien wziąć na siebie wyrównanie strat samorządom, które są biorcami "janosikowego". To świadczenie stanowi wkład w ich budżecie i nie mogą tych strat ponieść.
W związku epidemią wprowadzone będzie rozwiązanie umożliwiające wcześniejsze przekazywanie jednostkom samorządu terytorialnego rat subwencji ogólnej przewidzianych w ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W 2020 r. poszczególne raty subwencji będą mogły być przekazywane bez zachowania terminów określonych w tej ustawie, z uwzględnieniem możliwości budżetu państwa, w celu umożliwienia bieżącego przeciwdziałania epidemii COVID-19.
Jak podkreśla Bartłomiej Ślemp, zmiany w zakresie finansów samorządowych zaproponowane w projekcie ustawy zasadniczo należy ocenić pozytywnie. Przede wszystkim zawierają one dodatkowe regulacje – w stosunku do obecnie obowiązujących, a wprowadzonych w poprzednich wersjach „Tarczy antykryzysowej” – zmieniające w obecnym roku funkcjonowanie zasady równoważenia wydatków bieżących dochodami bieżącymi (art. 242 UFP) oraz zasad obliczania indywidualnego wskaźnika zadłużenia (art. 243 UFP). - Powinno to w pewnym stopniu pozwolić na trochę większe zadłużanie się samorządów, których dochody doznały znacznego uszczerbku - mówi.
Jego zdaniem jednak nie do końca jasne jest, czy w ostateczności kwota wykonanych wydatków bieżących oraz ubytku w wykonanych dochodach jest wyłączona spod zasady z art. 242, czy nie. – W projekcie posłużono się bowiem stwierdzeniem „z uwzględnieniem”. Z uzasadnienia do projektu ustawy wynika jednak, iż celem ustawodawcy jest „wyłączenie” kwot takich wydatków bieżących i ubytków w dochodach bieżących także na etapie badania wykonania budżetu. („Na koniec roku budżetowego 2020 ocena spełnienia zasady określonej w art. 242 UFP następuje z uwzględnieniem wykonanych wydatków bieżących ponoszonych w celu realizacji zadań związanych z przeciwdziałaniem COVID-19 oraz ubytku w wykonanych dochodach, będącego skutkiem wystąpienia COVID-19”).
Bartłomiej Ślemp zauważa też, że niestety nadal nie doszczegółowiono znaczenia stwierdzenia „zadania związane z przeciwdziałaniem COVID-19”. - Jak wskazywaliśmy w poprzednim artykule uszczegółowienie terminu przeciwdziałanie COVID-19 w stosunku do obecnie zawartej definicji w zmienianej ustawie ograniczyłoby niepotrzebne rozbieżności interpretacyjne - mówi. Jak wyjaśnia prawnik, może okazać się, że w praktyce będzie trudno dowieść, iż określone wydatki bieżące (np. spłaty rat kredytów czy pożyczek) były właśnie związane z realizacją działań związanych z przeciwdziałaniem COVID-19.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
