Daleka droga do urny zniechęca do głosowania

Lokal wyborczy oddalony o kilkanaście kilometrów, zwłaszcza przy braku autobusu, skutecznie zniechęca do głosowania. Problem dotyczy głównie mniej zaludnionych okolic. Po zmianie prawa wyborczego gminy odsunięto od ustalania siedzib komisji wyborczych, mimo że to one najlepiej wiedzą, dokąd łatwiej się dostać. A wkrótce kolejne wybory - w maju wybierzemy prezydenta RP.

Duże znaczenie dla głosujących ma odpowiednie wskazanie siedzib obwodowych komisji wyborczych - aby wyborca miał realną możliwość zagłosowania, lokal powinien mieścić się blisko jego miejsca zamieszkania, w dostępnym miejscu.

Zmiany wprowadzone ustawą o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych, która obowiązuje od początku 2019 roku, zdaniem ekspertów i samorządowców nie sprawdziły się.

Ograniczenie kompetencji wyborczych samorządów

Jak mówi adwokat, dr hab. Anna Rakowska-Trela z Uniwersytetu Łódzkiego, lektura nowelizacji wskazuje, że zamiarem ustawodawcy było m.in. znaczne ograniczenie kompetencji wyborczych samorządów na rzecz z jednej strony komisarzy wyborczych, z drugiej - na rzecz nowo powołanych urzędników wyborczych. - Taki też wymiar mają zmiany, które dotyczą tworzenia i zmian odnoszących się obwodów głosowania - uważa.

Zmiany te to m.in. przekazanie komisarzowi wyborczemu kompetencji do tworzenia obwodów głosowania oraz do dokonywania zmian w podziale gminy na obwody głosowania. Do końca 2018 r. kompetencje te realizowały rady gmin w drodze uchwały podjętej na wniosek wójta.

- Uzasadnieniem rozwiązania, które obowiązywało przed nowelizacją, była okoliczność, że organy gmin najlepiej znają miejscowe stosunki, czy rozwiązania komunikacyjne, z którymi wiążą się możliwości dotarcia wyborców do obwodowych komisji wyborczych, a wreszcie i to, że najczęściej w budynkach samorządowych są ustalane siedziby komisji obwodowych – mówi Anna Rakowska-Trela. Obecnie zadania te wykonywać będą powołani w 2018 r. komisarze wyborczy.

Czytaj też: Nowi członkowie PKW - wybrani>>

Do komisji wyborczej nie na rowerze

Lokal wyborczy, w którym głosują mieszkańcy Pielgrzymowic z gminy Wilków, znajduje się siedem kilometrów od wsi. Tymczasem nie ma tam autobusu i muszą organizować sobie dojazd na własną rękę. Sołtys Sebastian Urbanek mówi, że mieszkańcy, zwłaszcza starsi, na ogół nie mają własnych środków transportu. – Oni po prostu nie głosują, bo na rowerze do lokalu nie dojadą – dodaje.

Czytaj w LEX: Rejestr wyborców i spis wyborców >

Lokal wyborczy dla mieszkańców jego sołectwa był pierwotnie oddalony o dwie wsie, przy kolejnych wyborach został przesunięty o kolejne. – Biorąc pod uwagę całą gminę punkt wyborczy jest dla naszych mieszkańców niewspółmiernie oddalony niż dla innych miejscowości – mówi sołtys. I pyta, jak można wpłynąć na usytuowanie lokalu wyborczego. Zwraca też uwagę, że w jego wsi jest świetlica wiejska, która idealnie nadaje się na punkt wyborczy.

Kodeks wyborczy przewiduje obecnie, że na postanowienie komisarza wyborczego w sprawie obwodów głosowania wyborcom w liczbie co najmniej 15 przysługuje skarga do Państwowej Komisji Wyborczej. Dotychczas na uchwały rad gmin przysługiwała skarga do komisarza wyborczego. Skrócił się termin na jej wniesienie do 3 dni – wcześniej było to 5 dni. - Organy gmin są więc także wyłączone z procedury odwoławczej w tych sprawach – podkreśla Anna Rakowska-Trela.

Czytaj w LEX: Przekazywanie informacji o wyborach wyborcom niepełnosprawnym >

Odległość ma znaczenie

Jak podkreśla dr Adam Gendźwiłł z Katedry Rozwoju i Polityki Lokalnej Wydziału Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego, odległość do lokalu wyborczego ma znaczenie i jeśli jest duża, może przyczyniać się do spadku frekwencji i tzw. selektywności polegającej na tym, że tylko osoby najbardziej zdeterminowane do głosowania i mające własny środek transportu dotrą do lokalu i oddadzą głos.

Jego zdaniem „oddalanie” punktów wyborczych to zagrożenie dla równości dostępu do lokalu wyborczego. – Powinniśmy starać się ograniczać koszty, jakie musi ponieść wyborca, żeby oddać głos - mówi. Problem dostępności do komisji wyborczej jest większy na terenach mniej zurbanizowanych, gdzie odległości są większe i wiążą się z postępującą degradacją transportu publicznego na tych obszarach – w wielu miejscach następuje depopulacja, zostaje ludność starsza, mniej mobilna.

Czytaj w LEX: Głosowanie przez pełnomocnika >

Wybory samorządowe najważniejsze, mimo odległości

Zgodnie z nowelizacją, gdy w określonym lokalu, w którym w okresie 5 lat poprzedzających dzień wyborów przeprowadzano głosowanie w wyborach, a w dniu wyborów nie przeprowadza się głosowania lub ma w nim siedzibę obwodowa komisja wyborcza właściwa dla obwodu głosowania o zmienionych granicach, komisarz wyborczy ma obowiązek podać do publicznej wiadomości informację umożliwiającą wyborcom dotarcie do lokalu właściwej obwodowej komisji.

Czytaj w LEX: Głosowanie korespondencyjne – zadania urzędników wyborczych >

Obowiązek ten ma być realizowany w dniu wyborów, poprzez wywieszenie takiej informacji w miejscu łatwo dostępnym przy wejściu do lokalu, w którym nie przeprowadza się głosowania. - Obowiązek ten musi być realizowany w okresie 5 lat od zmiany siedziby lub granic obwodu głosowania, niezależnie od ilości przeprowadzanych w tym czasie wyborów – wyjaśnia Anna Rakowska-Trela.

Za przygotowanie lokali wyborczych - ich odpowiednie przygotowanie, wyposażenie - odpowiada bezpośrednio urząd gminy, który powinien na ten cel uzyskać środki z budżetu centralnego.

Adam Gendźwiłł zaznacza też, że z badań wynika, iż w wyborach samorządowych frekwencja jest wyższa w gminach wiejskich w porównaniu z miastami, nawet mimo tego że droga do lokalu wyborczego jest dłuższa. – Jak ludzie czują, że wybory coś znaczą i mają wpływ i przełożenie na ich najbliższą rzeczywistość, to nawet do bardziej oddalonego lokalu wyborczego są w stanie dotrzeć – mówi.

Czytaj w LEX: Dostępność cyfrowa stron internetowych i aplikacji mobilnych jednostek samorządu terytorialnego >