Rząd szykuje kompleksowe zmiany w dostępie do prawa

Rządowe Centrum Legislacji chce m.in. usprawnić procedurę ogłaszania prawa, zwiększyć dostępność obowiązujących przepisów, także w sytuacjach nadzwyczajnych oraz ujednolicić zasady ogłaszania umów międzynarodowych. Zmian jest więcej. Szeroka nowelizacja ustawy z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych ma być pierwszą tak istotną zmianą od 2012 r., kiedy wprowadzono obowiązek elektronicznego publikowania dzienników urzędowych.

Założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych oraz ustawy o umowach międzynarodowych przedstawiał prezes Rządowego Centrum Legislacyjnego (RCL). Z uzasadniania wynika, że ostatnia poważna zmiana – elektronizacja dzienników urzędowych – miała miejsce ponad dekadę temu. Od tego czasu system publikacji prawa nie był modernizowany w sposób istotny. Nowe potrzeby ujawniła zwłaszcza pandemia COVID‑19, kiedy konieczne stało się zapewnienie dostępu do aktów prawnych w warunkach ograniczonego funkcjonowania administracji.

RCL wskazuje ponadto, że doświadczenia ostatnich lat wykazały również, że niezbędne jest:

• wzmocnienie bezpieczeństwa procesu ogłaszania prawa,
• zagwarantowanie dostępu do przepisów w sytuacjach nadzwyczajnych,
• uproszczenie i uporządkowanie dotychczasowych regulacji,
• zwiększenie częstotliwości wydawania tekstów jednolitych
• wprowadzenie zmian w regulacjach dotyczących formy dokumentów stanowiących podstawę ogłaszania umów międzynarodowych
• dostosowanie ustawy do realiów cyfrowych i doświadczeń ostatnich lat.

Najważniejsze założenia projektu

Projekt nowelizacji obejmuje szeroki katalog zmian, które można podzielić na kilka głównych obszarów.

1. Elektroniczna forma jako zasada ogłaszania prawa 

Najważniejszym rozwiązaniem, które chce wprowadzić projektowana nowelizacja jest wprowadzenie zasady, że podstawą ogłoszenia każdego aktu prawnego jest dokument elektroniczny. Zakłada się rezygnacje z wyjątków, które dotychczas pozwalały na ogłaszanie niektórych aktów na podstawie dokumentów papierowych. Papier pozostanie jedynie trybem awaryjnym — stosowanym wtedy, gdy nie jest możliwe wydanie aktu w formie elektronicznej.

2. Zasady ogłaszania w sytuacjach nadzwyczajnych

Projekt przewiduje mechanizmy, które mają zagwarantować ciągłość procesu ogłaszania prawa, w przypadku braku możliwości ich ogłaszania na stronie internetowej dziennika urzędowego. Każdy wydawca dziennika urzędowego będzie musiał:

• wskazać dodatkową stronę internetową, na której akty będą ogłaszane w razie niedostępności głównej strony,
• udostępniać papierowe wersje aktów, jeśli ogłoszenie elektroniczne nie będzie możliwe nawet na stronie dodatkowej.

Niezależnie od tego dostęp do papierowych aktów prawnych zapewnią terenowe organy administracji rządowej i samorządu terytorialnego.

3. Ujednolicenie zasad ogłaszania umów międzynarodowych

RCL wskazuje, że obecne regulacje dotyczące ogłaszania umów międzynarodowych są rozproszone pomiędzy ustawą o umowach międzynarodowych z 14 kwietnia 2000 r. i rozporządzeniem Rady Ministrów z 28 sierpnia 2000 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o umowach międzynarodowych Projekt zakłada przeniesienie tych przepisów do ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, aby skupić w jednym akcie wszystkie regulacje dotyczące publikowania prawa.

4. Większa częstotliwość wydawania tekstów jednolitych

Założenia projektu przewidują też zwiększenie częstotliwości ogłaszania tekstów jednolitych aktów normatywnych przy jednoczesnym uelastycznieniu terminów ich ogłaszania. Zgodnie z projektem:

• teksty jednolite mają być wydawane niezwłocznie, ale nie później niż 6 miesięcy od wejścia w życie zmian,
• organ będzie mógł przekroczyć ten termin, jeśli ogłoszenie nowelizacji jest bliskie — co pozwoli uniknąć sytuacji, w których tekst jednolity staje się nieaktualny niemal w dniu publikacji.

To rozwiązanie ma poprawić jakość informacji o obowiązującym stanie prawnym i ułatwić korzystanie z przepisów.

Pozostałe projektowane zmiany

1.Doprecyzowanie obowiązków w zakresie tekstów jednolitych. Nowe przepisy mają jasno wskazać, kto jest zobowiązany do wydawania tekstów jednolitych w przypadku aktów przyjmowanych przez organy kolegialne – co obecnie budzi wątpliwości praktyczne.

2. Aktualizacja katalogu aktów ogłaszanych w poszczególnych dziennikach urzędowych. Projekt zakłada uporządkowanie i doprecyzowanie katalogu aktów publikowanych w: Monitorze Polskim, wojewódzkich dziennikach urzędowych, Dzienniku Urzędowym Komisji Nadzoru Finansowego. Celem jest likwidacja rozbieżności i niejasności dotyczących klasyfikacji aktów.

3. Decyzyjne zasady ogłaszania przepisów porządkowych. Zmiany mają zlikwidować dotychczasowe wątpliwości interpretacyjne dotyczące formy i sposobu ogłaszania przepisów porządkowych wydawanych m.in. przez organy samorządu terytorialnego.

4. Określenie na czym polegają błędy w ogłaszanych aktach prawnych, które podlegają sprostowaniu na podstawie ustawy. Obecnie brakuje takiej definicji, co w praktyce powoduje rozbieżności w stosowaniu procedury sprostowania.

5. Wieczyste przechowywanie elektronicznych dzienników urzędowych. Organ wydający Dziennik Ustaw i Monitor Polski zostanie zobowiązany do wieczystej archiwizacji:

• dzienników urzędowych w formie elektronicznej,
• papierowych wydruków aktów — przechowywanych przez wskazane podmioty.

To rozwiązanie ma zapewnić trwałość i bezpieczeństwo dostępu do prawa.

6. Możliwość dokonywania oczywistych korekt językowych Projekt przewiduje możliwość dokonywania przez organ wydający dziennik urzędowy drobnych korekt językowych, o ile nie wpływają one na treść normatywną aktu. Ma to usprawnić proces publikacji i eliminować proste błędy redakcyjne.

RCL planuje, że projekt zostanie przyjęty przez Radę Ministrów na przełomie III i IV kwartału.