Rolnik prowadzący własne gospodarstwo rolne zaprzestał podejmowania zatrudnienia i innej pracy zarobkowej, aby móc sprawować całodobową opiekę nad mieszkającą razem z nim matką, starszą, schorowaną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kobieta nie porusza się samodzielnie, jest osobą w większości leżącą, zmagającą się z wieloma problemami zdrowotnymi, niepotrafiącą funkcjonować bez pomocy osób trzecich. To wszystko wpływa na potrzebę nieustannej pomocy przy wykonywaniu codziennych podstawowych czynności.
Z powodu ciągłego nadzoru i stałej obecności syna przy niepełnosprawnej i niezdolnej do samodzielnej egzystencji matce, której stan zdrowia pogarszał się, mężczyzna był zmuszony zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, które następnie wydzierżawił córce. Jednocześnie mógł wnioskować o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało rolnikom, ich małżonkom lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego (aktualnie przepis już nie obowiązuje, a zgodnie ze znowelizowanymi przepisami, rolnicy i ich rodziny nie muszą rezygnować z prowadzenia gospodarstwa rolnego, aby ubiegać się o świadczenie).
Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje przy niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Ubiegający się o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą wymagającą pomocy w wymiarze zmuszającym do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia albo niedającym możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Warunek rezygnacji z podejmowania zatrudnienia jest konieczny do spełnienia, aby opieka była sprawowana w najlepszy możliwy sposób.
Zobacz również: Czy zasiłek opiekuńczy można dostać na członka rodziny
Sprawowanie opieki a możliwość pogodzenia jej z pracą zarobkową
Nie ma wymogu, żeby opiekun osoby niepełnosprawnej miał pracować kiedykolwiek wcześniej. Poza tym nie każda rezygnacja z pracy stanowi podstawę do przyznania świadczenia – kluczowy jest cel sprawowania opieki. Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną musi istnieć bezpośredni i ścisły związek, który gwarantuje, że osoba bezrobotna zgodnie z prawem pobiera ekwiwalent zatrudnienia, którego podjąć albo kontynuować nie może. Innymi słowy, czynności opiekuńcze są na tyle wymagające i istotne, że stanowią przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.
Świadczenie pielęgnacyjne ma rekompensować faktyczny brak dochodów z pracy zarobkowej. Przyznawane jest na wniosek i to od samego wnioskodawcy zależy, kiedy dokładnie wystąpi o świadczenie w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Trzeba również zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje za sam fakt opieki albo pozostawanie w gotowości do świadczenia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Każdorazowo zakres czynności opiekuńczych powinien wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej i wnioskodawca powinien o tym doskonale wiedzieć, zwracając się o przyznanie świadczenia.
Odwołania rolnika do wszystkich instancji
Wszystkie organy administracyjne, które zajmowały się sprawą rolnika odmawiały przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia. Począwszy od organu JST, następnie poprzez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, kończąc na Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie. Sąd pierwszej instancji oddalając skargę na decyzję SKO i przychylając się do argumentacji swoich poprzedników, nie widział kluczowego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaną pracą w gospodarstwie a sprawowaną opieką. Zdaniem WSA zakres czynności wykonywanych przez skarżącego w ramach sprawowanej nad matką opieki (ustalony faktycznie i prawidłowo) nie wymagał rezygnacji z zatrudnienia, a co więcej umożliwiał wykonywanie pracy w prowadzonym gospodarstwie rolnym (wyrok z 6 czerwca 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 391/24).
Naczelny Sąd Administracyjny po przeanalizowaniu sprawy doszedł do przekonania, że skarga kasacyjna jednak zasługuje na uwzględnienie. Sąd zauważył kluczowy w sprawie związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Istotne jest, aby taka opieka miała charakter stały, długotrwały i przede wszystkim powtarzalny, wyznaczony stanem niepełnosprawności podopiecznego niezdolnego do samodzielnej egzystencji. Niezbędny zakres opieki zależy przede wszystkim od całości okoliczności konkretnej sprawy, indywidualnej sytuacji podopiecznego, rodzaju jego niepełnosprawności, trybu życia, warunków mieszkaniowych.
Sytuacja, w której znalazł się skarżący rolnik sprawujący opiekę nad niepełnosprawną matką, zdaniem NSA, zasługuje na ponowne przeanalizowanie. NSA zarzucił dokonanie przez WSA błędnej interpretacji przepisów i niesłuszne oddalenie skargi, ponieważ wbrew twierdzeniom WSA – istotne dla świadczenia pielęgnacyjnego warunki zostały spełnione, tak samo widoczny jest bezpośredni związek między brakiem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżone, uprzednio wydane, decyzje administracyjne.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2025 r., sygn. akt I OSK 2421/24
Cena promocyjna: 84.49 zł
Cena regularna: 169 zł
Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 135.2 zł
