Weryfikacja wieku w internecie – unijny portfel tożsamości cyfrowej albo mObywatel

Projekt przepisów, które mają chronić małoletnich przed szkodliwymi treściami w internecie, czeka już tylko na decyzję rządu, po której trafi do Sejmu. Jednym z jego kluczowych rozwiązań ma być skuteczny mechanizm weryfikacji wieku użytkowników sieci. Ministerstwo Cyfryzacji rekomenduje Europejski portfel tożsamości cyfrowej, ale dopuszcza też korzystanie z innych metod. A prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych przestrzega, by to nie poszło w kierunku masowej identyfikacji użytkowników internetu.

Pod koniec kwietnia Stały Komitet Rady Ministrów zaakceptował projekt ustawy o ochronie małoletnich przed dostępem do treści pornograficznych w internecie. - Zmieni się to, co dziś w Polsce jest dramatyczne: dziecko od treści dla dorosłych oddziela tylko kratka z napisem „Mam 18 lat, wchodzę dalej”. Nikt tego nie weryfikuje, nikt tego nie sprawdza. I wtedy cały ten świat treści, które absolutnie nie są przeznaczone dla dzieci, staje otworem właśnie przed nimi – wyjaśnił podczas zorganizowanej w miniony czwartek konferencji w Urzędzie Ochrony Danych Osobowych wiceminister cyfryzacji Michał Gramatyka.

Czytaj: Powstanie rejestr porno, dostawcy internetu zablokują strony. Jest projekt ustawy>> 

Dostawca sprawdzi wiek, albo trafi na „czarną listę”

Zapowiedział, że za weryfikację wieku użytkowników będą odpowiedzialni dostawcy treści. A Ministerstwo Cyfryzacji rekomenduje, aby weryfikacja odbywała się za pomocą Europejskiego portfela tożsamości cyfrowej, ale dopuszcza, że dostawcy będą korzystali z innych metod.

Każda strona, która nie zostanie zabezpieczona, zniknie z polskiego internetu – zadeklarował wiceminister, tłumacząc, że serwisy, które nie wprowadzą skutecznej weryfikacji, zostaną poprzez decyzję Urzędu Komunikacji Elektronicznej dopisane do specjalnego pliku, który obecnie zawiera m.in. adresy stron wyłudzających tożsamość czy zachęcających do oszukańczych inwestycji. 

Czytaj też w LEX: Aspekty ochrony dzieci przed dostępem do treści szkodliwych w Internecie na przykładzie ustaw Chin, Stanów Zjednoczonych i Australii >

Prezes UODO Mirosław Wróblewski podkreślił, że z jednej strony internet jest dla młodych osób środowiskiem naturalnym do zawierania relacji, nauki i rozwijania zainteresowań, a z drugiej - przestrzenią pełną zagrożeń, do których należą m.in. szkodliwe treści, cyberprzemoc, manipulacyjne praktyki handlowe czy też treści stworzone z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, tzw. deepfake i deepnude. Zdaniem Wróblewskiego na poprawę poziomu ochrony dzieci mogłaby wpłynąć weryfikacja wieku w dostępie do poszczególnych platform i usług, ale wprowadzone mechanizmy nie mogą odbywać się i być wprowadzone kosztem prywatności użytkowników. 

- Weryfikacja wieku to jeden z kluczowych problemów dla regulacji mających chronić dzieci przed szkodliwymi treściami w internecie – powiedział Prawo.pl Mateusz Kupiec, associate w kancelarii Traple Konarski Podrecki i Wspólnicy, asystent badawczy w Instytucie Nauk Prawnych PAN. Wskazał również, że w grę może wchodzić potwierdzanie pełnoletności za pośrednictwem otwartej bankowości, weryfikacja dokumentu tożsamości ze zdjęciem, ocena wieku na podstawie cech twarzy, weryfikacja przez operatorów sieci komórkowych, wykorzystanie kart płatniczych oraz portfele tożsamości cyfrowej.

Czytaj więcej: Mateusz Kupiec: Są sposoby na weryfikację wieku użytkowników internetu>> 

Portfel tożsamości cyfrowej zweryfikuje wiek

Rekomendowany przez Ministerstwo Cyfryzacji Europejski portfel tożsamości cyfrowej (European Union Digital Identity Wallet (EUDI Wallet), to tworzony w ramach UE interoperacyjny portfel tożsamości cyfrowej, który ma być dostępny dla wszystkich obywateli i rezydentów UE najpóźniej do listopada 2026 r. - Zainteresowani usługodawcy będą mogli wbudować obsługę portfela w swoje systemy i – po spełnieniu wspólnych specyfikacji technicznych – aktywnie żądać z niego określonych poświadczeń, w tym informacji dotyczących wieku.

Czytaj też w LEX: Europejski portfel tożsamości cyfrowej >

Jednym z kluczowych zastosowań EUDI Wallet jest weryfikacja wieku w oparciu o poświadczenia atrybutów, w tym atrybut pełnoletniości. Użytkownik uzyskuje od zaufanego organu publicznego poświadczenie wieku przechowywane w portfelu, a przy próbie dostępu do usługi objętej ograniczeniem wiekowym usługodawca kieruje do portfela standardowe żądanie weryfikacji. Portfel informuje użytkownika o tożsamości podmiotu weryfikującego oraz wymaganym progu wieku (np. 18+), a po świadomej zgodzie generuje kryptograficzny dowód potwierdzający spełnienie tego warunku. Usługodawca weryfikuje wynik i na tej podstawie przyznaje lub odmawia dostępu - wyjaśnia Mateusz Kupiec, który uczestniczył w pracach nad rządowym projektem.  

Sprawdzenie wieku – tak, inwigilacja – nie!

Zdaniem prezesa UODO, weryfikacja wieku nie może oznaczać masowej identyfikacji użytkowników internetu. - Nie może oznaczać tworzenia nowych mechanizmów śledzenia, profilowania czy gromadzenia nadmiarowych danych - powiedział. Przypomniał, że Europejska Rada Ochrony Danych podkreśla, że systemy weryfikacji wieku muszą godzić ochronę dzieci z ochroną danych osobowych, przestrzegając zasad RODO, takich jak m.in. minimalizacja danych, zgodność z prawem, rzetelność, przejrzystość i ograniczenie celów przechowywania. Zaznaczył też, że potrzebne są rozwiązania alternatywne - dla tych osób, które z różnych powodów nie będą chciały korzystać z Europejskiego portfela tożsamości cyfrowej. Mirosław Wróblewski przyznaje, że na weryfikację wieku bez ujawniania tożsamości użytkownika pozwoli generowany za pomocą Europejskiego portfela tożsamości cyfrowej tzw. atrybut, potwierdzający pełnoletność, bez przekazywania innych danych osobowych.

Czytaj też w LEX: Zjawisko sharentingu jako źródło refleksji nad zakresem władzy rodzicielskiej a koniecznością ochrony wizerunku dziecka >

mObywatel może sprawdzić wiek

Ministerstwo Cyfryzacji wprawdzie rekomenduje unijne narzędzie, ale wcześniej zapowiadało, że w Polsce być może wykorzystywana będzie do tego aplikacja mObywatel, która według niedawnej odpowiedzi wiceministra cyfryzacji Michała Gramatyki na pytanie jednego z posłów, ma być rozszerzona o tzw. atrybut wieku, który pozwoli ograniczyć dzieciom dostęp do mediów społecznościowych bez ujawniania innych danych. Wiceminister zapowiedział, że aplikacja mObywatel w grudniu 2026 roku zostanie dostosowana do wymogów unijnego rozporządzenia elDAS 2.0 o tzw. europejski dowód osobisty. Podkreślił, że wtedy każdy z nas będzie musiał logować się do mediów społecznościowych swoimi prawdziwymi danymi.

Czytaj też w LEX: Atrybut w europejskim portfelu tożsamości cyfrowej jako element praktyki bankowej >

Czytaj także: Wciąż bez pomysłu na weryfikację wieku w internecie>>