Webinar Pułapki zmiany powództwa i stron procesu – praktyka dla pełnomocników 24 listopada 2026 14:00
Włącz wersję kontrastową
Zmień język strony
Prawo.pl

Różne poglądy i wspólny apel – sześć organizacji pozarządowych chce pracować nad resetem TK

Trybunał Konstytucyjny wymaga resetu. Zmienić powinien się sposób wyboru jego sędziów tak, aby zapewnić niezależność i pluralizm składu Trybunału oraz ograniczyć możliwość manipulowania procesem ich wyboru. Potrzebne jest też wygaszenie mandatów wszystkich sędziów wybranych przez Sejm do Trybunału Konstytucyjnego i ponowny wybór kolejnych na nowych zasadach – wynika ze wspólnego stanowiska sześciu organizacji pozarządowych, które, jak same podkreślają, różnią się nie mniej niż politycy, ale są gotowe do wspólnej pracy.

trybunal konstytucyjny
Autor: Adrian Grycuk | Prawa autorskie: CC BY-SA 3.0 pl

- Zakończenie kryzysu wokół Trybunału Konstytucyjnego jest dziś nadrzędnym wyzwaniem. Środowisko pozarządowe także czuje się w obowiązku podjąć w tym kierunku wysiłki. Naszym zdaniem jedynym rozwiązaniem, które będzie gwarantować legalność, a przede wszystkim powszechny autorytet Trybunału, jest zmiana Konstytucji i wpisanie do niej trwałych i niepodatnych na manipulacje zasad wyboru sędziów Trybunału – wskazały organizacje. Pod stanowiskiem podpisały się: Klub Jagielloński, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Nowy Ład, Instytut Sobieskiego, Sieć Obywatelska Watchdog Polska i Forum Obywatelskiego Rozwoju. Apelują, by projekt nowelizacji Konstytucji w sprawie Trybunału Konstytucyjnego został przygotowany i poparty ponad podziałami.

- Wyrażamy nadzieję, że propozycja zmian trafi pod obrady Sejmu do końca roku, a „reset” dokona się jeszcze w tej kadencji parlamentu – wskazują.

Czytaj: Jak uratować Trybunał? Reset brzmi dobrze, ale może rozbić się o sędziów>>

Spór o Trybunał eskaluje, czas zacząć od nowa?

W swoim stanowisku organizacje podkreślają, że spór o Trybunał Konstytucyjny od ponad dekady tylko eskaluje.

Obecnie generuje już nie tylko chaos prawny, konflikt polityczny i podziały społeczne, ale coraz dotkliwiej wpływa także na bezpieczeństwo prawne obywateli i sytuację gospodarczą państwa. W warunkach realnych obaw o bezpieczeństwo naszego regionu Europy nie ma innej odpowiedzialnej drogi niż deeskalacja tego sporu i poszukiwanie konstruktywnych rozwiązań – wskazują.

Dodają, że jako organizacje obywatelskie różnią się dorobkiem, doświadczeniem, tradycją i wartościami.

Mamy odmienne postrzeganie dotychczasowego przebiegu konfliktu. Przedstawiliśmy własne, często bardzo różne od siebie propozycje rozwiązania kryzysu. Jesteśmy jednak przekonani, że w tej sytuacji naszym obowiązkiem jest zaoferować wspólnie swoje zasoby na rzecz rozwiązania sporu wokół Trybunału. Jesteśmy bowiem przekonani, że w warunkach głębokiej polaryzacji naprawa sytuacji w Trybunale – czy to z wykorzystaniem obowiązującego ustawodawstwa, czy innych metod – nie doprowadzi do odbudowy jego autorytetu i powszechnego postrzegania go jako niezależnego organu. Problem będzie powracał po każdej zmianie władzy, ze szkodą dla państwa i obywateli – wskazano.

 

Co do zmiany?

W ocenie sygnatariuszy realna naprawa powinna polegać na nowelizacji Konstytucji i obejmować co najmniej:

  • zmianę trybu wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego tak, aby zapewnić niezależność i pluralizm składu Trybunału oraz ograniczyć możliwość manipulowania procesem wyboru jego sędziów, a tym samym zagwarantować odbudowę zaufania do tego organu ze strony obywateli, w tym różnych stron konfliktu społecznego i politycznego w Polsce;
  • wygaszenie mandatów wszystkich sędziów wybranych przez Sejm do Trybunału Konstytucyjnego i ponowny wybór na nowych zasadach.

Swoją propozycję ma też Fundacja im. Stefana Batorego

Pomysł na reset jest zresztą także w raporcie opublikowanym we wrześniu br. przez Fundację im. Stefana Batorego: „Trybunał Konstytucyjny – scenariusze przywracania praworządności. Od działań naprawczych do resetu konstytucyjnego”, którego autorem jest dr Tomasz Zalasiński, konstytucjonalista, kierownik Katedry Prawa Uniwersytetu Civitas.

Trybunał Konstytucyjny należy powołać od nowa w takiej formie, aby był niezależnym i apolitycznym sądem konstytucyjnym. Skład TK powinno nadal tworzyć piętnastu sędziów, ale sposób ich powoływania powinien się zmienić. Siedmiu z nich powoływałby Sejm, pięciu Senat, a trzech prezydent. Takie rozwiązanie, moim zdaniem, pozwoliłoby zwiększyć pluralizm wśród sędziów, zmniejszyłoby ryzyko jednostronnej polaryzacji światopoglądowej, a także tego, z czym mieliśmy już do czynienia, czyli kumulowania mandatów i wyboru przez Sejm jednej kadencji sędziów stanowiących większość w Trybunale – mówi dr Zalasiński.

W jego ocenie konieczne byłoby też stworzenie konstytucyjnych gwarancji apolityczności sędziów TK i wprowadzenie czteroletniej karencji w zakresie wyboru na stanowisko sędziego TK osób sprawujących funkcje polityczne (posła, senatora i członka Rady Ministrów), a także trzyletniej kadencji prezesa Trybunału, tak by uniknąć sytuacji, w której prezes zyskuje nadmierny wpływ na orzecznictwo.

Również konsekwencją tej koncepcji byłoby wygaszenie kadencji dotychczasowych sędziów i wybór nowego składu Trybunału kwalifikowaną większością 3/5 głosów.

Skrócenie kadencji urzędujących sędziów Trybunału Konstytucyjnego jest sytuacją ekstremalną w ustroju demokratycznego państwa prawnego, ale obecnie jest rozwiązaniem uzasadnionym wobec narastającej dysfunkcjonalności organizacyjnej i orzeczniczej Trybunału, bezprawności i skrajnego upolitycznienia dotychczasowych działań jego prezesa oraz porzucenia spraw obywateli i organizacji społecznych wniesionych do Trybunału. Ponadto kryzys wokół Trybunału przestał być wyłącznie problemem prawnym, a przeobraził się w otwarty konflikt społeczny, polityczny i ustrojowy. Jego rozwiązanie wymaga zatem podjęcia działań nadzwyczajnych, prowadzących do kompromisu, który pozwoli ten konflikt zakończyć – zaznacza dr Zalasiński.

I dodaje, że dotychczasowi sędziowie, których kadencja miałaby wygasnąć, powinni mieć jednak zabezpieczoną możliwość przejścia w stan spoczynku.

- Warto rozważyć także możliwość stworzenia podstaw do ponownego ubiegania się o mandat sędziego Trybunału Konstytucyjnego w przyszłości zarówno tym sędziom, których kadencje miałyby zostać wygaszone, jak i osobom wybranym na stanowiska sędziów Trybunału w 2015 r., których nie dopuszczono do złożenia ślubowania i do orzekania – podsumowuje.

Czytaj: Ośmiu nowych sędziów TK zdecyduje o immunitecie Bogdana Święczkowskiego?>>

„Nowi” sędziowie porządkują Trybunał, a rząd nadal nie publikuje wyroków>>

 

Polecamy książki prawnicze

Przejdź do: Due diligence nieruchomości, Maciej Boryczko - otwiera się w nowym oknie
Nowość
Due diligence BORYCZKO RGB
8% Rabatu
Sprawdź
Cena promocyjna: 275,08 zł | Cena regularna: 299,00 zł
Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 209,30 zł