Skargą nadzwyczajną w Waldemara Żurka? Raport komisji ws. represji z lat 2015-2023
Skarga nadzwyczajna była instrumentalnie wykorzystywana m.in. w sprawach dotyczących Waldemara Żurka – oceniła w drugiej części swojego raportu Komisja do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015–2023. Chodzi w sumie o trzy skargi nadzwyczajne wniesione m.in. od wyroków dotyczących rozliczeń majątkowych pomiędzy byłym sędzią, a obecnym ministrem sprawiedliwości, a jego byłą żoną.
Komisja wskazała równocześnie, że instrumenty pozwalające na ingerencję w prawomocne orzeczenia sądowe powinny być stosowane wyjątkowo, przy zachowaniu najwyższej ostrożności, tak aby ich użycie służyło eliminowaniu rzeczywistych, rażących naruszeń, a nie było narzędziem umożliwiającym wywieranie wpływu na funkcjonowanie władzy sądowniczej. Dodaje, że wprowadzenie instytucji skargi nadzwyczajnej do polskiego systemu prawnego w 2018 roku doprowadziło do istotnego przeobrażenia dotychczasowego modelu nadzwyczajnych środków zaskarżenia. Konstrukcja tego środka, zakres właściwości przyznany nowo powołanej Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w Sądzie Najwyższym oraz praktyka jego stosowania w kolejnych latach stały się przedmiotem poważnych zastrzeżeń konstytucyjnych, konwencyjnych i ustrojowych.
Czytaj: Skarga nadzwyczajna do likwidacji, ale trochę z niej zostanie>>
Prof. Romańska: Skarga nadzwyczajna nie do obrony, skarga kasacyjna wystarczy>>
Bodnar: Skarga nadzwyczajna czasem pożyteczna>>
Dobór spraw nieprzypadkowy?
Dobór spraw nie był przypadkowy – często dotyczył zagadnień szczególnie wrażliwych politycznie lub społecznie, co może prowadzić do postawienia tezy, że rzeczywistą motywacją nie była ochrona praw jednostki – wskazano w raporcie. Podano też inne przykłady:
- uchylenie decyzji Wojewody Mazowieckiego o wyrażeniu zgody na organizowanie Marszu Niepodległości jako zgromadzenia cyklicznego w latach 2021–2023;
- postępowanie dotyczące dyskryminowania nauczycielki, która w szkole zdjęła krzyż (katolicki) ze ściany, za co spotkała się z dyskryminacją ze strony dyrekcji. Nauczycielka postępowanie prawomocnie wygrała, sąd nakazał przeprosiny i zasądził na jej rzecz odszkodowanie;
- znieważenie pomnika smoleńskiego poprzez umieszczenie przez Norberta B. na monumencie (wybudowanym w związku z upamiętnieniem katastrofy prezydenckiego samolotu Tu-154 w Smoleńsku w dniu 10 kwietnia 2010 roku) plakatu;
- wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie uwzględniający apelację osoby transpłciowej, która doświadczyła dyskryminacji bezpośredniej ze strony pracodawcy;
- wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w części, w której sąd ten zobowiązał Krzysztofa Wyszkowskiego jako pozwanego do opublikowania przeprosin wobec Lecha Wałęsy w związku z naruszającymi jego dobra osobiste wypowiedziami pozwanego, dotyczącymi m.in. rzekomej współpracy Lecha Wałęsy ze Służbą Bezpieczeństwa;
- uniewinnienie przez Sąd Okręgowy w Poznaniu studenta, który został oskarżony o rzekome naruszenie integralności cielesnej funkcjonariuszy publicznych podczas jednej z demonstracji wspierających Strajk Kobiet.
Skargami nadzwyczajnymi w sędziego Żurka
Komisja - jak przyznano w raporcie - zdecydowała, że jako pierwszy opisany zostanie przypadek ministra Żurka, a to z uwagi na to, że jest to - jak podkreślono - jedyny przypadek, w którym prokurator generalny zdecydował o złożeniu aż trzech skarg nadzwyczajnych. Przypomniała, że obecny minister był „wieloletnim członkiem i rzecznikiem prasowym Krajowej Rady Sądownictwa, członkiem Stowarzyszenia Sędziów Polskich Iustitia i Stowarzyszenia Sędziów Themis" i „jednym z najbardziej represjonowanych sędziów w latach 2015–2023".
Jak poinformowano, 11 czerwca 2020 r. ówczesny prokurator generalny - minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro skierował do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych skargę nadzwyczajną od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej, II Wydział Cywilny Odwoławczy, z dnia 1 marca 2018 roku, zapadłego w sprawie cywilnej pomiędzy Żurkiem a jego byłą żoną. Chodziło - jak sprecyzowano - o rozliczenia zobowiązań majątkowych byłych małżonków po rozwodzie. Sąd II instancji, po przeprowadzeniu pełnej kontroli instancyjnej, uznał żądania sędziego Żurka za częściowo zasadne, orzekając o obowiązku zapłaty na jego rzecz. Wyrok uprawomocnił się i został wykonany. W skardze nadzwyczajnej prokurator generalny zarzucił sądowi naruszenie konstytucyjnych praw strony pozwanej (byłej małżonki), w tym równości wobec prawa i prawa do sprawiedliwego procesu, wskazując jednocześnie na rzekome naruszenie zasad współżycia społecznego oraz rażącą sprzeczność orzeczenia z zasadami sprawiedliwości społecznej. W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że sąd w sposób niepełny ustalił stan faktyczny oraz błędnie rozłożył ciężar dowodowy w postępowaniu – informuje w raporcie Komisja. Przypomina też, że Żurek publicznie odniósł się do działań prokuratora generalnego, wskazując, że „skarga stanowi formę instrumentalnego wykorzystania środków procesowych w celu realizacji osobistego konfliktu i publicznej dyskredytacji". Zwrócił uwagę, że zarówno roszczenia, jak i wyrok dotyczyły „spraw ściśle prywatnych – nieposiadających charakteru precedensowego ani niepowodujących skutków dla porządku prawnego czy interesu publicznego".
Jestem zadziwiony, że instytucja skargi nadzwyczajnej, która w założeniu ma służyć praworządności, jest wykorzystywana instrumentalnie. Obawiałem się, że ta instytucja może być wykorzystywana do niszczenia ludzi, bo wzruszanie zakończonych prawomocnie spraw jest szalenie niebezpieczne - mówił wówczas sędzia Żurek (cytat z raportu).
Jak dodano, 5 października 2021 roku prokurator generalny złożył kolejną skargę nadzwyczajną od prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 8 kwietnia 2021 roku, na podstawie którego Waldemar Żurek uzyskał ochronę swoich dóbr osobistych w postaci przeprosin za „bezpodstawne i naruszające jego dobra osobiste sformułowania kierowane wobec niego przez byłą małżonkę". W przedmiotowej skardze prokurator generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie tego powództwa w całości. W uzasadnieniu wniesionej skargi podniósł, że została ona wniesiona z uwagi na konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, w szczególności na konieczność budowania zaufania obywateli do państwa i jego organów, a także realizację gwarancji sprawiedliwości proceduralnej. W dniu 30 stycznia 2023 roku Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych na posiedzeniu niejawnym oddaliła skargę nadzwyczajną - wskazano.
Komisja w raporcie przypomina, że w pierwszym półroczu 2023 roku prokurator generalny - działając za pośrednictwem swojego zastępcy, prokuratora Roberta Hernanda - wniósł do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych trzecią skargę nadzwyczajną w prywatnej sprawie cywilnej z udziałem sędziego Waldemara Żurka. Przedmiotem postępowania objętego skargą był podział majątku wspólnego pomiędzy nim a jego byłą żoną, zakończony prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Częstochowie. Orzeczenie zostało wydane po pełnym postępowaniu dowodowym i stało się prawomocne. W raporcie przypomniano również, że 18 października 2022 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał postanowienie zabezpieczające, które miało na celu wstrzymanie jakichkolwiek działań Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w sprawach dotyczących skarg nadzwyczajnych wniesionych względem prawomocnych wyroków wydanych przez sądy z Wrocławia i Częstochowy (skargi nr 41885/22 i 36137/22). Zgodnie z zabezpieczeniem do czasu rozpoznania sprawy przez Trybunał żadna decyzja merytoryczna w żadnej z tych spraw nie mogła zostać podjęta. Trybunał uznał, że skład tej Izby nie jest wystarczająco niezależny, więc orzekanie przez nią mogłoby naruszać prawo do rzetelnego procesu. Zabezpieczenie wydane przez ETPCz nie było jednak respektowane przez IKNiSP, która kontynuowała rozpatrywanie spraw, wydając w dniu 31 stycznia 2023 roku wyrok (I NSNc 161/22). Druga z wyżej wymienionych skarg nadzwyczajnych do dziś oczekuje na rozpoznanie w IKNiSP.
