SA: Rozwód z udziałem kuratora nieobecnego męża

Alkoholizm i przemoc – opisane przez sąd – skutkowały zerwaniem więzi małżeńskich oraz utrwaleniem tego rozpadu. W tym ostatnim aspekcie pozwany małżonek także zawinił, nie podejmując próby odbudowy związku - tak orzekł o rozwodzie Sąd Apelacyjny w Warszawie. I określił wynagrodzenie kuratora reprezentującego męża zgodnie z niepublikowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Para zawarła związek małżeński w kwietniu 1990 r. Strony mają troje pełnoletnich dzieci. Dla stron jest to pierwsze małżeństwo. Od początku jednak relacje nie układały się prawidłowo. W domu była przemoc ze strony pozwanego, nadużywanie alkoholu i chorobliwa zazdrość. Powódka wielokrotnie z dziećmi musiała uciekać z domu. Były interwencje policji, założona niebieska karta. Świadkami przemocy były małoletnie dzieci stron. Starszy syn zaczął stawać w obronie matki i raz podbił oko pozwanemu. Pozwany zrobił obdukcję i zawiadamiał policję, że to powódka jest sprawczynią przemocy. Pozwany zawsze pracował dorywczo i nie podejmował stałej pracy. Rodzina miała problemy finansowe i była zmuszona do zmiany zamieszkania.

Pozwany, pod wpływem alkoholu, nachodził rodzinę w nowym miejscu zamieszkania, zawiadamiał policję i opiekę społeczną o rzekomych nieprawidłowościach w domu. W 2013 r. powódka wraz z najmłodszą córką wyjechała do Anglii, a następnie dołączyły do niej kolejne dzieci.

Rozwód z winy męża

Żona wniosła pozew o rozwód. Sąd Okręgowy w Warszawie w lutym 2023 r. orzekł rozwód związku małżeńskiego z wyłącznej winy męża.

Sąd Okręgowy podzielił stanowisko wyrażone w wyroku SN z dnia 9 listopada 2001 r., I CKN 438/00, że „przy uzależnieniu od alkoholu ważną rolę w dochodzeniu do trzeźwego życia odgrywa pomoc osób najbliższych dla alkoholika, a wśród nich szczególnie drugiego małżonka (art. 23 k.r.o.). Ze względu na drastyczność zachowywania się małżonka uzależnionego od alkoholu, nie można - na płaszczyźnie prawa i konkretnych okoliczności sprawy - wymagać od drugiego małżonka dalszego pożycia z nim, jeżeli sprzeciwia się temu dobro rodziny, a w szczególności dobro małoletnich dzieci stron”.

Zobacz w LEX: Akademia orzecznicza: Rozwód i jego konsekwencje – majątek wspólny, opieka nad dziećmi, alimenty >

Ustanowienie kuratora

Ponieważ nie można było doręczyć pozwanemu odpisu pozwu, sąd ustanowił kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego w toczącym się postępowaniu.

Zobacz linię orzeczniczą w LEX: Podstawy ustanowienia kuratora dla strony nieznanej z miejsca pobytu >

W odpowiedzi na pozew kurator wniósł o:

• przeprowadzenie dowodu z zeznań dzieci stron na okoliczność trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego,
• dołączenie akt innej sprawy cywilnej oraz
• zobowiązanie strony powodowej do wykazania próby podjęcia kontaktu z pozwanym wobec braku zainteresowania pozwanego swoją rodziną.

21 września 2020 r. sąd uwzględnił żądanie kuratora i zobowiązał stronę powodową do wykazania jakie czynności zostały podjęte w celu utrzymania kontaktu z pozwanym. Jednocześnie sąd zobowiązał kuratora do podjęcia czynności zmierzających do ustalenia aktualnego miejsca zamieszkania pozwanego i złożenia w terminie 30 dni informacji o podjętych.

Nie uzyskano tych danych po ponad dwóch latach od zobowiązania przez sąd do wykonania tych czynności przez kuratora, a postępowanie trwało już ponad cztery lata. Zatem sąd uznał, że sprawa została już dostatecznie wyjaśniona do ostatecznego rozstrzygnięcia.

Kurator wniósł ostatecznie o oddalenie powództwa o rozwód, ewentualnie orzeczenie rozwodu bez orzekania o winie lub z winy obu stron.

Ostatecznie jednak pozwany nie stawił się na rozprawę a powódka mieszkała już w Anglii i również nie stawiła się na rozprawę. Sąd umorzył postępowanie w sprawie w dniu 11 marca 2015 r.

Czytaj też w LEX: Rozwód i kwestie z nim związane a orzecznictwo ETPC >

Apelacja pozwanego

Pozwany zaskarżył wyrok w całości i wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie rozwodu z wyłącznej winy powódki.

Na rozprawie apelacyjnej kurator podtrzymał swe stanowisko wyrażone w apelacji. Jednak Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił ją. Jak stwierdził w uzasadnieniu sędzia Roman Dziczek, Sąd Okręgowy nie naruszył przepisów postępowania.

Po pierwsze, strona pozwana, reprezentowana przez kuratora, będącego adwokatem, nie podważyła skutecznie postanowienia dowodowego sądu pierwszej instancji, oddalającego jej wnioski dowodowe.

Po drugie, zarzut naruszenia art. 233 par. 1 k.p.c. nie został adekwatnie umotywowany. Wyrażona w tym przepisie zasada swobodnej oceny dowodów w postępowaniu cywilnym pozwala zatem sądowi orzekającemu na podstawie całego materiału zgromadzonego w sprawie wysnuć wnioski o prawdziwości faktów. Ustalenia te i ocenę w całości podziela Sąd Apelacyjny, nie dopatrując się naruszenia zasad logicznego rozumowania i zasad doświadczenia życiowego.

Ustalając winę strony, stosownie do art. 57 kodeksu rodzinnego, Sąd Okręgowy nie naruszył także przepisów prawa materialnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał ustalić, że nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego, a wina w zaistnieniu przesłanek rozwodu, obciąża wyłącznie pozwanego.

Sędzia sprawozdawca podkreślił, że trafnie sąd pierwszej instancji ustalił, że alkoholizm i przemoc – opisane przez ten sąd – skutkowały zerwaniem więzi małżeńskich oraz utrwaleniem tego rozpadu. W tym ostatnim aspekcie pozwany także zawinił nie podejmując próby odbudowy związku na zasadach przewidzianych w art. 23 k.r.o.

Czytaj też w LEX: Przemoc wobec kobiet jako przestępstwo z nienawiści >

Wynagrodzenie kuratora

O wynagrodzeniu dla kuratora Sąd Apelacyjny orzekł stosownie do par. 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej.

Przy czym Sąd Apelacyjny zasądził to wynagrodzenie w pełnej stawce minimalnej właściwej dla adwokatów w tego typu sprawie, mając na uwadze zarówno znaczny nakład pracy kuratora w postępowaniu apelacyjnym jak i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2025 r., sygn. akt SK 89/22, w myśl którego par. 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości obniżający stawkę wynagrodzenia kuratora do 40 proc. stawki należnej adwokatom), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

- Wyrok Trybunał Konstytucyjny pozbawia zakwestionowane przepisy waloru zgodności z Konstytucją, a zatem pierwszeństwo mają przepisy korzystające z domniemania zgodności z Konstytucją, tj. w realiach sprawy, stosowne przepisy rozporządzenia MS, dotyczące wynagrodzenia adwokatów w postępowaniu cywilnym. Z kolei brak publikacji wyroków w Dzienniku Ustaw, która to czynność jest jedynie czynnością techniczną, nie wpływa na skuteczność tego wyroku od momentu ogłoszenia - podkreślił SA.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 7 listopada 2025 r. , Sygn. akt I ACa 42/25

Czytaj też omówienie innego orzeczenia w LEX: Wysokość wynagrodzenia kuratora strony nieobecnej zależy od wysokości kwoty zobowiązania >