W prokuraturze będą szkolenia dotyczące mobbingu, dyskryminacji i molestowania

Po dwóch latach prac powstał projekt Polityki przeciwdziałania mobbingowi, dyskryminacji, molestowaniu i molestowaniu seksualnemu oraz niepożądanym zachowaniom w jednostkach prokuratury. Dokument trafił do związków zawodowych i już jest krytykowany, m.in. za to, że skupia się na procedurach. Przykładowo - na skutecznym systemie rozpatrywania skarg, a nie na kształtowaniu takiego środowiska i takich relacji na linii szefowie-pracownicy, by do niepożądanych sytuacji nie dochodziło. O tym, że problem jest realny, świadczy choćby opublikowany w 2026 r. raport Temida, zgodnie z którym blisko 39 proc. ankietowanych pracowników prokuratury doświadczyło mobbingu w okresie 12 miesięcy przed datą badania.

Dwa lata temu, w kwietniu 2024 r., prokurator krajowy Dariusz Korneluk powołał Zespół do spraw przeciwdziałania praktykom mobbingowym, dyskryminacyjnym i molestowaniu. Miał on za zadanie zbadać skalę takich zjawisk w prokuraturze, ocenić dotychczas obowiązujące w tym zakresie procedury, a przede wszystkim opracować i wdrożyć jednolite dla wszystkich jednostek, transparentne i skuteczne standardy oraz procedury antymobbingowe i antydyskryminacyjne.

W tzw. międzyczasie powstała kolejna odsłona projektu #Temida, który był kontynuacją badań sądownictwa prowadzonych przez Stowarzyszenie ZDROWA PRACA od 2012 roku, początkowo we współpracy z MOZ NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa, później również przy udziale innych interesariuszy, m.in. Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pracowników Sądów Administracyjnych. Tym razem, w latach 2022-2023, zebrano także w prokuraturze dane dotyczące mobbingu, dyskryminacji i molestowania seksualnego, a następnie je opracowano, czego efektem jest niedawno opublikowany raport.

Czytaj też w LEX: Czy prokuratura w Polsce powinna stać się organem konstytucyjnym? >

Z badań wynika, że przeważająca część osób, które doświadczyły mobbingu (68 proc.), deklaruje, że zdarzyło się to kilka razy w ciągu ostatniego roku. Znacznie mniej respondentów wskazało, że doświadcza mobbingu systematycznie i często. Co istotne, jako sprawców mobbingu pracownicy jednostek prokuratury w ponad 30 proc. przypadków wskazywali przełożonych. Z kolei jeśli chodzi o molestowanie seksualne, to 6,6 proc. pracowników prokuratury wskazywało, że w ciągu poprzedzającego roku doświadczyło osobiście molestowania seksualnego.

Czytaj: Prokuratura Krajowa pracuje nad standardami antymobbingowymi dla prokuratur>>

Ma być bezpiecznie i z szacunkiem

Z projektowanej preambuły dokumentu, do którego dotarło Prawo.pl, wynika, że celem wprowadzenia polityki jest zapewnienie bezpiecznego i pełnego szacunku środowiska pracy wszystkim osobom wykonującym pracę w powszechnych jednostkach organizacyjnych prokuratury oraz kształtowanie postaw umożliwiających każdej osobie godne jej wykonywanie.

Zakłada się też wprowadzanie działań „zmierzających do ustawicznego doskonalenia środowiska pracy poprzez odpowiedzialne podejmowanie wysiłku związanego z kształtowaniem godnych warunków pracy i etycznych zachowań”.

Czytaj: Dr Katarzyna Orlak: Pracownikom sądów trudniej walczyć z mobbingiem>>

W sądzie najciemniej pod latarnią? Tam też jest mobbing>>

W prokuraturach obowiązkowe szkolenia z mobbingu

Zgodnie z polityką prokurator kierujący podległą mu powszechną jednostką organizacyjną prokuratury ma podejmować działania mające na celu prewencję mobbingu, dyskryminacji, molestowania, molestowania seksualnego oraz zachowań niepożądanych poprzez obowiązkowe zapoznanie z treścią polityki prokuratorów, asesorów, asystentów i pracowników prokuratury. Ma też zapewniać dostęp do szkoleń.

Dokument przewiduje zresztą obowiązkowe szkolenia wstępne dotyczące problematyki mobbingu, dyskryminacji, molestowania, molestowania seksualnego i zachowań niepożądanych, które mają objąć każdą osobę zatrudnianą w prokuraturze, a także szkolenia cykliczne dotyczące tej problematyki oraz np. radzenia sobie ze stresem, tzw. wypalenia zawodowego, higieny psychicznej w pracy i budowania równowagi pomiędzy realizacją obowiązków a czasem wolnym, efektywnej komunikacji w miejscu pracy oraz umiejętnego rozwiązywania konfliktów. Mają być one organizowane dla osób chętnych nie rzadziej niż co dwa lata.

Czytaj też w LEX: Mobbing w administracji publicznej jako zachowanie sprzeczne ze standardami jej funkcjonowania >

Mają być też obowiązkowe szkolenia dla osób pełniących funkcje związane z zarządzaniem pracownikami, obejmujące powyższe zagadnienia, z uwzględnieniem, jak wynika z polityki, „specyfiki zarządzania zasobami ludzkimi, efektywnego zarządzania zespołem, pozytywnej komunikacji w zespole, pozafinansowego motywowania pracowników i wzmacniania wzajemnych relacji, zarządzania konfliktem, skutecznego delegowania zadań i odpowiedzialności, zarządzania przez cele oraz delegowania zadań i uprawnień”. Będzie trzeba je odbyć w terminie miesiąca od dnia objęcia funkcji.

Czytaj też w LEX: Oddając głos prokuratorom: opinie prokuratorów co do przyszłego ustroju prokuratury – badanie empiryczne >

Będą ankiety i raporty

Zaplanowano także m.in., w celu wykrywania mobbingu, dyskryminacji, molestowania, molestowania seksualnego i zachowań niepożądanych oraz identyfikacji czynników ryzyka, przeprowadzanie anonimowych ankiet oraz sporządzanie raportów. Ankiety mają być kierowane do wszystkich pracowników drogą elektroniczną lub w formie papierowej i mogą być, jak wskazano, przeprowadzane z udziałem podmiotu zewnętrznego.

Następnie w prokuraturach okręgowych mają być sporządzane raporty zawierające:

• analizę ankiet przekazanych z prokuratur rejonowych i ankiet z prokuratury okręgowej;
• wskazanie działań prewencyjnych i naprawczych podjętych oraz zalecanych w związku ze stwierdzonymi na podstawie analizy ankiet czynnikami ryzyka;
• informacje na temat liczby zgłoszeń, a także m.in. liczby przeprowadzonych mediacji.

Odrębne raporty mają też sporządzać prokuratury regionalne oraz Prokuratura Krajowa.

Czytaj też w LEX: Prokurator jako pracownik, prokuratura jako pracodawca >

„Polityka” określa, jak zgłaszać mobbing

Dokument określa m.in., jak można będzie w prokuraturze zgłaszać przypadki mobbingu, dyskryminacji, molestowania, molestowania seksualnego lub zachowania niepożądanego oraz kto może dokonać zgłoszenia.

Przykładowo, w przypadku zdarzeń zaistniałych w prokuraturze rejonowej takie zgłoszenie trzeba będzie kierować do właściwego miejscowo prokuratora okręgowego. W przypadku zdarzeń z udziałem prokuratora okręgowego - do właściwego miejscowo prokuratora regionalnego, natomiast jeśli chodzi o zdarzenie w prokuraturze okręgowej - do właściwego prokuratora okręgowego. Podobnie będzie w przypadku prokuratur regionalnych i Prokuratury Krajowej. W przypadku zdarzeń z udziałem prokuratora krajowego zgłoszenia mają trafiać do zastępcy prokuratora krajowego.

Takie zgłoszenie ma zawierać wskazanie osoby, której zachowania dotyczy zgłoszenie, opis, czas i miejsce zgłaszanego zachowania oraz przedstawienie dowodów potwierdzających zgłoszenie. W przypadku gdy zgłaszającym jest osoba, która zgłosiła możliwość występowania wobec innej osoby lub osób mobbingu, dyskryminacji, molestowania, molestowania seksualnego lub zachowania niepożądanego, konieczne będzie wskazanie tej osoby lub osób.

Zgłoszenie będzie mogło być również anonimowe, a zgodnie z projektem fakt ten nie może stanowić podstawy odmowy jego przekazania komisji, która sprawę ma wyjaśniać. Zapisano również, że dokonanie zgłoszenia nie może stanowić podstawy do jakichkolwiek działań odwetowych, w szczególności nie może być podstawą niekorzystnego traktowania, a także nie może powodować jakichkolwiek negatywnych konsekwencji wobec zgłaszającego, pokrzywdzonego, ale też domniemanego sprawcy, świadków i członków wyjaśniającej sprawę komisji. Zajmie się nim specjalna komisja powołana w ciągu 30 dni przez szefa prokuratury, do której zgłoszenie trafi.

Czytaj też w LEX: Czas pracy prokuratora a standardy unijne. Analiza znaczenia wyroku TSUE z 30.10.2025 r. w sprawie C-373/24 dla polskiego porządku prawnego >

Czego brakuje?

Swoją opinię do projektu przedstawił już Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP. W ocenie związków brakuje:

• określenia podstawowych wartości i standardów pożądanej kultury organizacyjnej prokuratury,
• zasad wzajemnego szacunku, profesjonalizmu, współpracy, sprawiedliwego traktowania i odpowiedzialności,
• wskazania obowiązków kadry kierowniczej w zakresie kształtowania właściwego środowiska pracy, budowania zaufania, zapewnienia konstruktywnej komunikacji oraz wczesnego rozpoznawania i rozwiązywania konfliktów,
• rozwijania kompetencji kierowniczych, w szczególności w zakresie zarządzania zespołem, komunikacji interpersonalnej, motywowania pracowników, udzielania informacji zwrotnej i przeciwdziałania niewłaściwym praktykom zarządzania,
• wprowadzenia mechanizmów promowania pożądanych postaw i zachowań organizacyjnych, a nie wyłącznie identyfikowania i eliminowania zachowań zakazanych,
• prowadzenia okresowych badań obejmujących między innymi poziom zaufania do przełożonych, jakość komunikacji, poczucie sprawiedliwego traktowania, współpracę w zespołach oraz możliwość bezpiecznego zgłaszania problemów.

Czytaj też w LEX: Ryzyka związane z przetwarzaniem danych osobowych w aktach postępowań prowadzonych w sądach w świetle przepisów prawa Unii Europejskiej >

 Celem polityki nie powinno być bowiem wyłącznie stworzenie skutecznego systemu rozpatrywania skarg, ale przede wszystkim kształtowanie takiego środowiska pracy, w którym przyczyny ich powstawania będą systematycznie eliminowane. Dopiero połączenie świadomego kształtowania kultury organizacyjnej, odpowiedzialnego zarządzania, rzeczywistych działań prewencyjnych oraz skutecznych procedur ochronnych może zapewnić trwałą poprawę jakości środowiska pracy w powszechnych jednostkach organizacyjnych prokuratury - podsumowano.

Podstawą prewencja i kultura pracy

Prokurator Dominik Matusiak, członek Rady Głównej ZZPiPP RP, zwraca uwagę na słabości projektu.

 Chodzi o znaczące ograniczenie zadań o charakterze prewencyjnym. Naszym zdaniem wysiłek kierowników jednostek w tym zakresie powinien skupiać się na realizowaniu i upowszechnianiu kultury pracy, w tym tworzeniu jasnych zasad obowiązujących wszystkich pracowników, sprawiedliwych kryteriów oceniania i podziału obowiązków oraz budowaniu atmosfery wzmacniającej wzajemne poszanowanie i zrozumienie. Projekt powinien zawierać konkretne obowiązki w tym zakresie, których realizacja winna być poddawana nadzorowi in genere i in specie - mówi.

Dodaje, że postępowanie antymobbingowe tylko wtedy będzie skutecznym środkiem zaradczym na niepożądane zjawiska w miejscu pracy, kiedy większość składu komisji rozpoznającej sprawę nie będzie pochodzić z nominacji pracodawcy.

 Nie ulega bowiem wątpliwości, że pracodawca jako podmiot zobowiązany do przeciwdziałania mobbingowi może mieć interes faktyczny w nadaniu określonego przebiegu danemu postępowaniu rękami swoich nominatów. Propozycje zmian przedstawione przez ZZPiPP RP mają na celu zapobieżenie takim sytuacjom i danie osobie narażonej na mobbing i inne niepożądane zachowania szansy na przeprowadzenie postępowania w sposób obiektywny i niezależny - zaznacza.

Czytaj też w LEX: Kształtowanie i doskonalenie kompetencji społecznych w pracy prokuratora >

Procedurę sprawdzą realne zgłoszenia

Z kolei wiceprzewodniczący ZZPiPP RP Tomasz Salwa zaznacza, że miarą wiarygodności tej procedury jest działanie w najtrudniejszej sytuacji, gdy zgłoszenie dotyczy przełożonego mającego wpływ na zawodową przyszłość pracownika.

- W opinii szczegółowo wskazaliśmy rozwiązania wymagające zmiany, przede wszystkim tryb wyznaczania składu komisji, sposób rozpoznawania skarg na kierownictwo jednostki, dostęp do materiałów z akt sprawy oraz kontrolę wykonania zaleceń. Niezbędny jest też rzeczywisty, a nie iluzoryczny udział organizacji związkowej w postępowaniu i niezwłoczna ochrona przed działaniami odwetowymi. Dopiero takie gwarancje dają pracownikowi uzasadnione przekonanie, że zgłoszenie ma w ogóle sens - podkreśla.

I dodaje, że prewencja zaczyna się na długo przed pierwszą skargą.

Dlatego postulujemy wyodrębnienie części poświęconej kulturze organizacyjnej pracy oraz odpowiedzialności kierownictwa za jej kształtowanie. Zapobieganie naruszeniom wymaga przejrzystych zasad oceniania i podziału obowiązków, rzeczowej komunikacji oraz wczesnego rozpoznawania zagrożeń. Potrzebne są również okresowe badania zaufania, poczucia sprawiedliwego traktowania i możliwości bezpiecznego zgłaszania problemów połączone z adekwatnymi środkami naprawczymi. Należy podkreślić, że w hierarchicznej strukturze prokuratury milczenie pracowników wymaga szczególnie ostrożnej interpretacji, albowiem może świadczyć o obawie przed konsekwencjami. Miarą skutecznej prewencji jest środowisko, w którym problemy można ujawnić, zanim przerodzą się w krzywdę - podsumowuje prokurator.

Czytaj też w LEX: Prokurator jako podmiot kształtujący sferę wewnętrzną administracji publicznej >