Nowi sędziowie TK z większością – uchylą immunitet prezesowi?
Gdyby cała piątka nowych sędziów TK, która ślubowała w Sejmie, co w swojej opinii dopuszcza Komisja Wenecka, miała formalnie nawiązany stosunek służbowy, „nowi” mieliby w Trybunale większość. To z kolei pozwalałoby im m.in. na wyrażenie zgody na uchylenie immunitetu prezesowi Bogdanowi Święczkowskiemu. Zwrócił na to uwagę właśnie prokurator krajowy Dariusz Korneluk. Jak wskazał, liczy, że w tej sytuacji wnioski o uchylenie immunitetu prezesa będą w sposób „właściwy rozpoznane, w szczególności z udziałem właściwie powołanych sędziów”.
Sytuacja wokół Trybunału Konstytucyjnego mocno się zaogniła. 14 października br. ślubowanie w Sejmie „wobec prezydenta”, ale bez jego fizycznego udziału, złożył piąty już nowy sędzia Maciej Berek. Następnie udał się do Trybunału Konstytucyjnego i, podobnie jak wcześniej Krystian Markiewicz, Marcin Dziurda, Maciej Taborowski i Anna Korwin-Piotrowska, nie został z nim nawiązany stosunek służbowy. Święczkowski uzasadnił to brakiem informacji ze strony prezydenta poświadczającej ślubowanie.
Czytaj: Prezydent w Trybunale Konstytucyjnym, Berek niedopuszczony do orzekania>>
Prof. Haczkowska: Nowy sędzia TK powołany w miejsce dublera? Mogą być wątpliwości dot. statusu>>
Sędzia TK, wybrany we wrześniu przez Sejm, może być kolejnym dublerem?>>
Nowi sędziowie TK chcą pilnego zwołania Zgromadzenia Ogólnego – dla dobra TK>>
Co oznacza większość nowych sędziów?
Duża część prawników, a także rząd, stoi obecnie na stanowisku, że cała ósemka jest sędziami TK i wszyscy złożyli ślubowanie. Tu pomocna jest opinia Komisji Weneckiej, która 13 października br. opublikowała swoją opinię, w której dopuściła ślubowanie polskiego sędziego TK bez fizycznej obecności prezydenta, ale przy spełnieniu wymogów związanych z taką przysięgą: złożeniu roty ślubowania, ślubowaniu „wobec prezydenta”, poświadczeniu podpisu oraz przekazaniu podpisanego ślubowania prezydentowi. Zresztą Komisja potwierdziła również, że wymogi zostały spełnione przy ślubowaniu pierwszej czwórki.
Dlatego szczególnego znaczenia nabierają słowa prokuratora krajowego Dariusza Korneluka, który powiedział, że sytuacja w TK uległa znacznej zmianie.
- Liczę, że jeżeli pojawią się wnioski o uchylenie immunitetu prezesa TK Bogdana Święczkowskiego, będą w sposób właściwy rozpoznane, w szczególności z udziałem właściwie powołanych sędziów - wskazał.
Czytaj też w LEX: Przyszłość sądownictwa konstytucyjnego w Polsce >
Korneluk w radiowej Trójce pytany był m.in. o to, kiedy prokuratura wystąpi z wnioskiem o uchylenie immunitetu prezesa TK w związku z toczącym się śledztwem ws. przekroczenia uprawnień i łamania praw pracowniczych sędziów Trybunału. Wskazał, że powołany przez prokuratora generalnego, a działający w Prokuraturze Krajowej zespół bada postawę Święczkowskiego względem sędziów, a w szczególności kwestię „łamania praw pracowniczych z art. 218 Kodeksu karnego, czyli niedopuszczenia sędziów do orzekania”. Przypomniał, że w tym postępowaniu zarzuty usłyszało dwoje pracowników Trybunału, tj. dyrektor Kancelarii TK oraz komendant Straży Trybunalskiej.
Są przesłuchiwani świadkowie, jest kontynuowana sprawa. Jeżeli analiza dotycząca odpowiedzialności innych osób zostanie zakończona, zostaniecie państwo powiadomieni, a stosowne zarzuty będą postawione - mówił prok. Korneluk.
Przypomniał też, że prowadzone są również inne postępowania - w rzeszowskiej prokuraturze regionalnej oraz w Wydziale Spraw Wewnętrznych PK - związane z kwestiami zakupu systemu Hermes oraz podejrzenia późniejszego utrudniania czynności NIK kontrolującej ten zakup. Jak wskazał szef PK, postępowania te zbliżają się do zakończenia, ponieważ niewiele czynności pozostało jeszcze do wykonania.
Czytaj też w LEX: Charakter prawny i forma ślubowania sędziego Trybunału Konstytucyjnego – między prawem a zwyczajem >
Już przed rokiem do TK trafił wniosek o uchylenie immunitetu Święczkowskiego w postępowaniu PK dotyczącym zbadania legalności, zasadności i prawidłowości wykorzystania przez funkcjonariuszy publicznych innego oprogramowania - Pegasus. Rok temu Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK pod przewodnictwem wiceprezesa Trybunału Bartłomieja Sochańskiego nie wyraziło zgody na uchylenie immunitetu Święczkowskiego w związku z tamtym wnioskiem.
Teraz sytuacja może się jednak zmienić. Gdyby w grę wchodziło uchylenie immunitetu prezesowi, to zgodnie z przepisami taki wniosek musiałby zostać poddany pod głosowanie Zgromadzenia Ogólnego TK w ciągu miesiąca od złożenia. Do wyrażenia zgody na pociągnięcie sędziego TK do odpowiedzialności potrzebna jest wówczas bezwzględna większość głosów sędziów Trybunału, czyli przy 15 sędziach TK - ośmiu.
Z kolei zgodnie z art. 196 Konstytucji sędzia Trybunału Konstytucyjnego nie może być, bez uprzedniej zgody Trybunału Konstytucyjnego, pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. Sędzia nie może być zatrzymany lub aresztowany, z wyjątkiem ujęcia go na gorącym uczynku przestępstwa, jeżeli jego zatrzymanie jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się prezesa Trybunału Konstytucyjnego, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.
Czytaj też w LEX: Konstytucyjne standardy procedury wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego >
Rozwiązanie siłowe czy dwa Trybunały?
Rozmówcy Prawo.pl są w tym zakresie sceptyczni. Dr hab. Andrzej Olaś, prof. UJ w Zakładzie Postępowania Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji, adwokat i niezależny arbiter, zaznacza, że siłowe rozwiązania związane z sytuacją wokół Trybunału Konstytucyjnego nie rozwiążą kryzysu, choć mogą zadowolić część wyborców koalicji rządzącej.
W mojej ocenie konieczny jest przede wszystkim powrót na grunt praworządności we właściwym znaczeniu tego słowa: do działania wszystkich organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa, ale również do ich współdziałania w takim zakresie, w jakim jest ono niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania państwa. Trzeba stworzyć mechanizmy pozwalające uniknąć w przyszłości podobnych eskalacji i sytuacji patowych. Są one bowiem nie tylko przejawem słabości państwa i jego instytucji, lecz także symptomem głębokiego kryzysu kultury politycznej i prawnej - zaznacza.
W jego ocenie być może warto sięgnąć po debatę publiczną, czyli „okrągły stół”.
Czytaj też w LEX: Niezależność sądów i niezawisłość sędziów państw członkowskich w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej >
Dr hab. Joanna Juchniewicz, konstytucjonalistka, profesor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, pytana, czy wyobraża sobie sytuację, że będą działać, przynajmniej okresowo, dwa TK, mówi, że nie wydaje jej się to prawdopodobne.
No cóż, być może na poziomie słownym jakoś to brzmi. Sposób na wyjście z kryzysu poprzez uruchomienie drugiego Trybunału, z nowymi sędziami, któremu gdzieś tam znajdziemy miejsce. Tyle że to teoria, bo w praktyce, żeby Trybunał mógł działać, muszą do niego wpływać sprawy. Czysto hipotetycznie - gdzie one będą wpływać? Do jednego czy do drugiego? Kto się na taką skargę zdecyduje? Co z pełnym składem? - zastanawia się.
Czytaj też w LEX: Co wymaga zmiany w procedurze wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego w Polsce? >
Jerzy Stępień, prezes Trybunału Konstytucyjnego w latach 2006-2008, podkreślał, że wybór ósmego sędziego do TK stwarza nową jakość w postaci uzyskania przez nowych sędziów większości.
Do tego momentu ci sędziowie, którzy zostali w ostatnich miesiącach prawidłowo wybrani przez Sejm i złożyli ślubowanie wobec prezydenta, stanowili mniejszość. Teraz, po wyborze ósmego sędziego, pojawią się nowe możliwości, bo pewne działania mogą być podejmowane wprost w oparciu o art. 195 Konstytucji, zgodnie z którym sędziowie Trybunału w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji - podsumował prezes Stępień.
Czytaj też w LEX: Przesłanka nieskazitelności charakteru na przykładzie zawodów adwokata, radcy prawnego i sędziego – analiza konstytucyjnoprawna >
