Nowa KRS uznaje przynależność Polski do UE i wskazuje na upolitycznienie poprzedniczki

Nowa Krajowa Rada Sądownictwa przyjęła pierwsze uchwały, w których m.in. uznaje przynależność Rzeczpospolitej Polskiej do Unii Europejskiej, będącej – jak wskazuje – wspólnotą prawa i wartości. Zaznacza, że od 2004 roku sądy polskie stały się również sądami europejskimi, a sędziowie polscy – sędziami europejskimi, co – według niej – stanowi ważną gwarancję ochrony praw obywateli Rzeczypospolitej Polskiej. Dodaje, że skład poprzedniej KRS nie odpowiadał przepisom Konstytucji.

11 czerwca odbyło się pierwsze posiedzenie KRS w nowym składzie – z wybranymi w maju 15 sędziami/członkami. Przewodniczącym Rady został sędzia Dariusz Zawistowski, który tę funkcję pełnił już w latach 2015–2018. 

Rada przyjęła dwie uchwały, w pierwszej z nich stwierdziła też, że KRS wyłoniona w latach 2018–2026, na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 roku, poz. 3) nie tworzyła reprezentacji środowiska sędziowskiego, a sposób jej powołania doprowadził do jej upolitycznienia. Przez ostatnie osiem lat skład Krajowej Rady Sądownictwa nie odpowiadał przepisom Konstytucji, a „upolityczniony sposób jej wyłaniania skutkował jej wadliwym działaniem". Dodała, że obecnie konieczne jest przywrócenie konstytucyjnej roli tego organu.

Tu warto przypomnieć, że obecny skład Rady – 15 sędziów/członków – również wyłoniono na podstawie tejże ustawy (a to z powodu weta prezydenta Karola Nawrockiego). Problem z przepisami ustawy – według dużej części środowiska prawniczego i rządu – tkwi w tym, że zakłada wybór 15 sędziowskich członków Rady przez Sejm, a nie przez sędziów. Jeśli chodzi o obecny skład, 13 członków/sędziów Sejm wybrał na podstawie wskazań zgromadzeń, zebrań sędziowskich; dwóch wskazały kluby poselskie PiS i Konfederacja (taki wymóg uwzględnienia co najmniej jednego kandydata każdego z klubów zakłada ustawa).

Czytaj: KRS potwierdza odwołanie Schaba, Radzika i Lasoty>>

Sędzia Dariusz Zawistowski nowym przewodniczącym KRS>>

Program naprawy wymiaru sprawiedliwości?

W uchwale podkreślono, że KRS, wykonując zadanie stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, o którym mowa w art. 186 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, uznaje za konieczne przyjęcie programu działań służących zapewnieniu obywatelom gwarantowanego przez Konstytucję i prawo europejskie prawa do sądu, odbudowie autorytetu wymiaru sprawiedliwości i Krajowej Rady Sądownictwa oraz przywróceniu zaufania do sądów i sędziów. Wymaga to – jak dodano – nie tylko zmian ustawodawczych, ale także zasadniczej zmiany praktyki funkcjonowania tego organu.

Wskazano przy tym na zasady ustrojowe, podkreślając, że niezależność sądów oraz niezawisłość sędziów stanowią fundament demokratycznego państwa prawa.

Celem Krajowej Rady Sądownictwa – jak wynika z uchwały – jest pełna realizacja przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jako podstawy funkcjonowania władzy sądowniczej, w duchu poszanowania:

• zasady trójpodziału władzy,
• prawa obywateli do sądu,
• standardów wynikających z prawa Unii Europejskiej i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,
• transparentności życia publicznego.

Kolejnym priorytetem ma być odbudowa zaufania społecznego. KRS w uchwale zobowiązała się do:

• prowadzenia jawnych i transparentnych postępowań,
• zapewnienia przejrzystych kryteriów oceny kandydatów na urząd sędziego określonych w Regulaminie Krajowej Rady Sądownictwa,
• organizowania regularnych konsultacji ze środowiskami prawniczymi oraz organizacjami obywatelskimi.

Cel? Sprawność postępowań sądowych

W uchwale uznaje również przewlekłość postępowań za jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla prawa do sądu i zaufania do Państwa.

Zapowiada, że będzie wspierać inicjatywy zmierzające do:

• cyfryzacji postępowań,
• uproszczenia procedur,
• rozwoju mediacji i alternatywnych metod rozwiązywania sporów,
• ograniczenia kognicji sądów w tych wypadkach, gdy nie wymaga tego prawo do sądu,
• poprawy organizacji pracy sądów,
• określenia obsady etatowej sądów stosownie do stopnia obciążenia poszczególnych jednostek,
• wzmocnienia autonomii finansowej sądownictwa,
• systemowego zwiększania nakładów na aparat pomocniczy i administracyjny w sądach.

Odnosi się także do statusu sędziego i etyki zawodowej, podkreślając szczególną odpowiedzialność sędziego wobec obywateli i Państwa.

Zapowiada w uchwale, że będzie wspierać:

• ochronę niezawisłości sędziów,
• egzekwowanie wysokich standardów etycznych,
• rozwój szkoleń, w tym w zakresie tzw. kompetencji miękkich,
• przeciwdziałanie mowie nienawiści wobec uczestników życia publicznego, w tym sędziów.

Uznaje również m.in. udział obywateli w wymiarze sprawiedliwości oraz w debacie o stanie sądownictwa za kluczowy element demokratycznego państwa prawa.

Przewodniczący ma przedstawiać corocznie publiczną informację o realizacji uchwały.

KRS dziękuje obywatelom i sędziom

W drugiej uchwale Krajowa Rada Sądownictwa wyraża wdzięczność "obywatelom Rzeczpospolitej Polskiej, organizacjom społecznym, pracownikom nauki i przedstawicielom zawodów prawniczych, a także międzynarodowym organizacjom prawniczym, instytucjom i prawnikom z całego świata, którzy w czasie kryzysu praworządności, będącego następstwem działań władzy politycznej począwszy od 2015 roku solidarnie stawali w obronie zasad państwa prawa, niezależności sądów i niezawisłości sędziów w Polsce".

Oddaje również szacunek sędziom, którzy - jak wskazuje - niezależnie od presji instytucjonalnej, dyscyplinarnej, medialnej i politycznej - "pozostali wierni rocie ślubowania sędziowskiego oraz wartościom wynikającym z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, prawa Unii Europejskiej i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności"