Libra w LEX
Włącz wersję kontrastową
Zmień język strony
Prawo.pl

Minister Żurek podpisał kolejne 62 wezwania do zapłaty dla tzw. neo- sędziów SN

Minister sprawiedliwości, prokurator generalny Waldemar Żurek poinformował, że podpisał kolejne 62 wezwania do zapłaty kierowane do sędziów awansowanych do Sądu Najwyższego od 2018 r., czyli przy udziale poprzednie Krajowej Rady Sądownictwa - na łączną kwotę ponad 3 mln 70 tys. zł. Dodał, że łącznie skierował już 106 takich wezwań opiewających na 5 065 689,15 zł.

mlotek sedziowski

Minister Żurek poinformował o tym w poście na X.

Wcześniej wyjaśniał, że wezwania do zapłaty kierowane są do kilku "nowych" sędziów SN, w ramach regresowych spraw cywilnych. Przypomniał, że od dawna wskazywał, iż „powinny być wniesione regresowe pozwy cywilne wobec tzw. neo-sędziów w Sądzie Najwyższym za ich udział w rozprawach” co prowadziło do orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i odszkodowań, które „musiało ponieść państwo polskie, czyli polscy obywatele”. Wskazał, że cały czas rośnie łączna kwota zasądzana przez Trybunał w Strasburgu w związku z orzeczeniami tzw. neo-sędziów. - Dotychczasowa kwota realnie wypłaconych sum za działania „neo-sędziów” w SN już wynosi 6,5 mln zł. Oczywiście ona jest zależna od kursu euro, ponieważ ETPCz wypłaca te kwoty w euro - powiedział wówczas Żurek.

Czytaj: Sędzia SN wiedział, że jest „neo”, więc zapłaci? Minister Żurek podpisał sześć wezwań do zapłaty>>

Czyja korzyść, tego ryzyko. Za wyrok ETPCz powinien zapłacić neo-sędzia SN>>
Odpowiedzialność regresowa nie-sędziego za działanie pod pozorem prawa >

Ministra informował, że obecnie w ETPCz „jest zamrożonych” ponad 1,2 tys. spraw "polskich obywateli, które zakończyły się w SN, ale w składzie sędziowskim znajdował się tzw. neosędzia”. - Jest realna obawa, że kiedy ETPCz te sprawy odmrozi, to będziemy przegrywać jedną za drugą, bo jest wyznaczona już linia orzecznicza - mówił prokurator generalny informujących o pierwszych wezwaniach.

Rząd ale też duża część prawników uważała poprzednią KRS za niekonstytucyjną, a to dla tego, że w jej skład wchodziło 15 sędziów/członków wybranych przez Sejm a nie przez sędziów. Obecna wybrana jest na podstawie tych samych przepisów (prezydent Karol Nawrocki zawetował nowelę ustawy o KRS), ale 13 sędziów/członków Rady wskazały zgromadzenia, zebrania sędziowskie. 

Czytaj też w LEX: Konsekwencje wyroku C-521/21 dla spraw prowadzonych przez sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z 8.12.2017 r. >

Władza publiczna odpowiada za swoje decyzje

Czy są podstawy do takiego roszczenia? Zdaniem prof. Michała Romanowskiego, adwokata w Romanowski i Wspólnicy, zagadnienie odpowiedzialności sędziów dotyka kolizji między konkurencyjnymi wartościami: niezawisłością sędziowską, wynikającą z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, a odpowiedzialnością za bezprawne działania władzy publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji RP).

W opublikowanym niedawno artykule (Przegląd Sądowy 3/2026) autor przekonuje, że jest to konflikt pozorny, ponieważ zarówno niezawisłość sędziowska, jak i osobista odpowiedzialność służą ochronie prawa jednostki do sądu, która obejmuje prawo do rozpatrzenia sprawy przez sąd złożony z sędziów  powołanych do pełnienia służby zgodnie z Konstytucją RP i przyjętymi przez Polskę normami prawa międzynarodowego, co stanowi instytucjonalną gwarancję ich obiektywnej niezawisłości i bezstronności, działających w ramach przysługującej im kompetencji.

W imieniu państwa polskiego nie może wydawać wyroków osoba, co do której istnieją poważne wątpliwości, czy przysługuje jej takie prawo. Ma to szczególne, choć nie tylko, znaczenie w sporach obywatela z aparatem państwa, które dysponuje władzą, przymusem państwowym i naturalną przewagą. Sędzia jest wszak strażnikiem indywidualnych wolności i praw. Sędzia nie jest agentem, przedstawicielem państwa, ale przedstawicielem prawa stojącego na straży wolności i praw obywateli – pisze prof. Romanowski, który w swoim artykule szukał odpowiedzi na pytanie, czy sędzia, a w szczególności osoba orzekająca poza przyznanymi jej kompetencjami, zwłaszcza nie-sędzia, może ponosić odpowiedzialność cywilną i w jakich przypadkach i granicach ją ponosi.

Jego zdaniem, elementarne reguły wykładni prawa przemawiają za uznaniem, że skoro prawodawca przewiduje – zdaniem prof. Romanowskiego trafnie - odpowiedzialność dyscyplinarną i karną sędziego, gdzie sankcją może być wydalenie ze służby i pozbawienie wolności, to tym bardziej dopuszczalna musi być odpowiedzialność cywilna.

Immunitet dla sędziego, nie dla neo-sędziego

Prof. Romanowski zaznacza, że sędzia, co do zasady, nie powinien ponosić osobistej odpowiedzialności za treść wydanych orzeczeń, co ma chronić jego niezawisłość będącą gwarancją prawa do sądu. Jednak podkreśla, że immunitet nie jest przywilejem osobistym sędziego i nie służy zapewnieniu mu bezkarności. - Stąd niedopuszczalne jest wykorzystywanie ochrony immunitetowej jako swoistej tarczy zasłaniającej przed odpowiedzialnością. Ten, kto ma władzę, podlega bardziej rygorystycznej kontroli, niż osoba, która jej nie ma - argumentuje.

Czytaj też w LEX: Legalność karania adwokata lub radcy prawnego za wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy tzw. neosędziego >

Przypomina, że na gruncie prawa polskiego, podobnie jak w ustawodawstwach innych państw europejskich, za działania funkcjonariuszy publicznych odpowiedzialny jest Skarb Państwa jako emanacja państwa w stosunkach cywilnoprawnych. Nie ma więc możliwości pozwania bezpośrednio sędziego za skutki jego działań, ale instytucjonalna odpowiedzialność państwa nie oznacza jednak całkowitego wyłączenia osobistej odpowiedzialności funkcjonariusza, w tym sędziego, która przybiera postać odpowiedzialności regresowej. Jednak jak zaznacza autor, do aktualizacji regresowego roszczenia wobec sędziego niezbędne jest, aby sędzia popełnił czyn niedozwolony, delikt (bezprawny, zawiniony), by powstała szkoda oraz zaistniał adekwatny związek przyczynowy między deliktem a szkodą. - Spełnienie przesłanek z art. 415 i art. 441 par. 3 k.c. aktualizuje odpowiedzialność regresową sędziego wobec Skarbu Państwa i roszczenie regresowe Skarbu Państwa wobec sędziego – twierdzi prof. Romanowski.

Czytaj w LEX: Znaczenie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dla naprawy wymiaru sprawiedliwości po kryzysie praworządności w Polsce>

Przyznaje równocześnie, że sędzia ma prawo do błędu, jednak przekonuje, że udział osób o wadliwym statusie w orzekaniu jest działaniem świadomym. Wskazuje, powołując się na orzecznictwo europejskich trybunałów, że orzekanie w warunkach prowadzących do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy przez niezawisły i niezależny sąd jest działaniem bezprawnym w rozumieniu art. 415 k.c.

Czytaj też w LEX: Status sędziów powołanych z naruszeniem prawa po 6 marca 2018 r. oraz wydanych przez nich orzeczeń >

Czytaj też w LEX: Charakter prawny orzeczeń wydawanych przez sąd w składzie niespełniającym wymogów dotyczących niezawisłości, bezstronności i uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy – uwagi na tle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Sądu Najwyższego >

 

Prawnicy od początku podzieleni

Pomysł jest interesujący. Wystąpienie z regresem jest jak najbardziej możliwe. Jest to postępowanie cywilne, stąd tzw. neo-sędziowie nie będą mogli chować się za immunitetem. Rozstrzyganie w tych kwestiach powinno należeć do sądu, oczywiście prawidłowo obsadzonego zgodnie z artykułem 45 Konstytucji. Stąd uważam, że za bycie przez kogoś tzw. neo-sędzią nie powinni płacić obywatele z budżetu państwa, bo to jest bez sensu - mówił dr hab. Marek Chmaj, konstytucjonalista (Kancelaria Chmaj i Partnerzy spółka partnerska).

Dodawał, że może to dotyczyć też sędziów sądów powszechnych powołanych od 2018 r.

- Przy czym będzie musiał pochylić się nad tym sąd rozstrzygający w danej sprawie. Ewentualnie, w przypadku rozbieżności w orzecznictwie, decyzję podejmie Sąd Najwyższy, już w legalnym składzie -podsumował.

Czytaj też w LEX: Udział sędziów w debacie publicznej w świetle międzynarodowych standardów prawnych >

Inaczej oceniał to prof. Ryszard Piotrowski, konstytucjonalista z Uniwersytetu Warszawskiego. Jak podkreślał, w sprawie ewentualnych roszczeń wobec sędziów SN powołanych po 2018 r. można mówić jedynie o podstawach politycznych, ale podstaw prawnych nie ma żadnych.

 Przede wszystkim dlatego, że pojęcie „neo-sędzia” nie jest pojęciem ustawowym i z punktu widzenia obowiązującego prawa ci sędziowie, aczkolwiek moim zdaniem powołani wadliwie, są sędziami. Dopóki nie będzie w tej sprawie odpowiedniego przepisu ustawy, indywidualne poglądy dotyczące ich statusu nie mają żadnego znaczenia prawnego. W związku z tym sugestia dotycząca roszczeń regresowych, nieoparta na prawie, jest istotnym naruszeniem konstytucyjnej niezawisłości sędziowskiej, a z tego punktu widzenia nie powinna mieć miejsca - mówił profesor.

- Sądownictwo działa na podstawie prawa, tak jak wszystkie organy władzy publicznej. W związku z tym indywidualne poglądy, poglądy o charakterze politycznym, nie mają znaczenia prawnego. Potrzebne są zmiany ustawowe - zaznaczał.

Czytaj też w LEX: Istota prawotwórstwa sądowego i jego granice >

Na problem z podstawą prawną zwracał też uwagę w rozmowie z Prawo.pl prof. dr hab. Piotr Kardas z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wskazywał, że korzystanie z modelu roszczeń regresowych w stosunku do sędziów SN napotykać będzie na różnego rodzaju trudności argumentacyjne.

Co istotne, nie mamy w Polsce żadnego formalnie stwierdzonego stanowiska rozstrzygającego problem sprzeczności ustawy o KRS z 2017 r. z Konstytucją, bo nie ma TK i nikt takiego stanowiska nie przedstawił. Jest też problem ze skonkretyzowaniem podstawy niezgodności tej ustawy z Konstytucją, czyli wskazaniem reguły lub zasady konstytucyjnej, z którą niezgodne są regulacje zawarte w znowelizowanej w 2017 r. ustawie o KRS. Najprościej byłoby oczywiście wykazać, że Konstytucja zawiera nakaz takiego kształtowania ustawy o KRS, które gwarantuje sędziom samodzielne wybieranie swoich przedstawicieli do KRS. Tak treściowo brzmiąca norma oznacza daleko idący korporacjonizm, stąd być może pojawia się pewien sceptycyzm w tym zakresie - mówił.

Czytaj też w LEX: Kara pieniężna w związku z niewykonaniem środków tymczasowych w sprawie Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Glosa do wyroków Sądu Unii Europejskiej z 5.02.2025 r., T-830/22, T-156/23 i T-1033/23, Rzeczpospolita Polska przeciwko Komisji Europejskiej >

Tuż po upublicznieniu pomysłu Iustitii przypominał, że problemem jest także to, iż cały czas istnieje domniemanie konstytucyjności ustawy, które ma charakter domniemania ustrojowego.

 - Możemy je obalić poprzez orzeczenie sądu konstytucyjnego, co jest obecnie niewykonalne, albo podważyć jednostkowo w ramach mieszanego modelu kontroli konstytucyjności prawa, czyli w orzeczeniach sądów powszechnych, SN lub NSA. I takich orzeczeń nie ma - podsumowywał prof. Kardas.

Czytaj też w LEX: System ważenia spraw – klucz do efektywności w zarządzaniu sądownictwem >

Polecamy książki prawnicze

Przejdź do: Due diligence nieruchomości, Maciej Boryczko - otwiera się w nowym oknie
Nowość
Due diligence BORYCZKO RGB
8% Rabatu
Sprawdź
Cena promocyjna: 275,08 zł | Cena regularna: 299,00 zł
Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 209,30 zł