Podstawą zagadnienia jest interpretacja art. 8 ustawy z 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległości bytu Państwa Polskiego. Przepis ten stanowi, że osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia albo decyzji. W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców.
Zobacz linię orzeczniczą w LEX: Początek naliczania odsetek w stosunku do roszczeń odszkodowawczych osób represjonowanych >
Dwie różne linie orzecznicze
Pierwsza Prezes SN prof. Małgorzata Manowska wniosła do Izby Karnej o udzielenie odpowiedzi na dwa pytania:
- czy w stanie prawnym ukształtowanym przez ustawę z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego w postępowaniu w przedmiocie odszkodowania lub zadośćuczynienia, Skarb Państwa jest jego stroną?
a w przypadku udzielenia pozytywnej odpowiedzi na to pytanie,
- czy Skarb Państwa jako strona jest reprezentowany w postępowaniu, a jeśli tak, czy reprezentację tę wykonuje prokurator, czy powinna być ona określona na ogólnych zasadach właściwych dla postępowania cywilnego?
Prof. Małgorzata Manowska akcentuje, że od czasu wejścia w życie tej ustawy, zwanej lutową, nie sprecyzowano wyraźnie, kto jest stroną postępowania odszkodowawczego.
Wobec takiej sytuacji sądy powszechne przyjęły dwie linie orzecznicze: pierwsza grupa orzeczeń opowiada się, że stroną postępowania jest Skarb Państwa, a druga, iż Skarb Państwa nie jest stroną w takich sprawach. Argumenty za drugim stanowiskiem znajdują podstawę choćby w art. 10 ust. 2 ustawy lutowej.
Skarb Państwa jest reprezentowany przez państwową jednostkę organizacyjną, w której władaniu jest mienie podlegające zwrotowi lub mienie zatrzymane w toku postępowania. W przypadku braku takiej jednostki, Skarb Państwa jest reprezentowany przez organ administracji rządowej, któremu przekazano do dysponowania mienie w wyniku orzeczenia sądu, o którym mowa w art. 2 ust. 1. W przypadku braku takiej jednostki Skarb Państwa jest reprezentowany przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych.
Zamieszanie po zmianach ustawy
Do lipca 2019 r. stosowano w sprawach o odszkodowanie lub zadośćuczynienie dla ofiar represji procedurę karną, w której wymieniano osoby mogące reprezentować Skarb Państwa. Jednak po zmianie ustawy 7 lipca 2023 r. kodeks postępowania cywilnego Prawa o ustroju sądów oraz kodeksu postępowania karnego ( wprowadzono przepis art. 554 par. 2 b) kpk, stanowiący że organem reprezentującym Skarb Państwa jest:
- prezes sądu, w którym wydano ostatnie orzeczenie kończące postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności karnej, stosowania środka zapobiegawczego, środka zabezpieczającego lub zatrzymania, albo
- prezes sądu pierwszej instancji, w którym wydano zmienione orzeczenie - jeżeli orzeczeniem, o którym mowa w pkt 1, zmieniono orzeczenie sądu pierwszej instancji i zastosowano środek, w związku z którym nie przysługuje odszkodowanie w myśl niniejszego rozdziału, albo
- organ, który dokonał zatrzymania - jeżeli sąd uwzględnił zażalenie na zatrzymanie albo jeżeli sąd nie rozpoznawał zażalenia na zatrzymanie.
Cena promocyjna: 119 zł
|Cena regularna: 119 zł
|Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 95.19 zł
