Podmioty zbiorowe odpowiedzą też za przywłaszczenie rzeczy lub mienia powierzonego
Pod presją Komisji Europejskiej polski rząd chce rozszerzyć o czyny polegające na przywłaszczeniu sobie cudzej rzeczy ruchomej, mienia powierzonego lub praw majątkowych katalog czynów, za które firmy mogą być karane na podstawie ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. W unijnym postępowaniu przeciwko Polsce stawiany jest zarzut, że istniejąca w Polsce regulacja niedostatecznie zabezpiecza za pośrednictwem prawa karnego przed nadużyciami na szkodę interesów finansowych Unii.
Jak można przeczytać w informacji zamieszczonej w wykazie prac programowych i legislacyjnych rządu, celem prac nad projektem zmian w ustawie z 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary jest kompletna implementacja dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1371 z 5 lipca 2017 r. w sprawie zwalczania za pośrednictwem prawa karnego nadużyć na szkodę interesów finansowych Unii.
Komisja Europejska prowadzi wobec Polski postępowanie naruszeniowe, w którym wskazuje, że artykuł 6 ust. 1 dyrektywy zobowiązuje państwa członkowskie do podjęcia niezbędnych środków w celu zapewniania możliwości pociągnięcia osób prawnych do odpowiedzialności za przestępstwa wymienione w art. 3, art. 4 i art. 5 dyrektywy. A wśród przestępstw wymieniane jest także nadużycie naruszające interesy finansowe Unii poprzez niewłaściwe wykorzystanie środków finansowych lub aktywów do celów innych niż te, na które zostały pierwotnie przyznane, także ze szkodą dla interesów finansowych Unii. Stąd oczekiwanie wobec Polski poszerzenia odpowiedzialności podmiotów zbiorowych m.in. o przestępstwo przywłaszczenia.
Czytaj: Rząd chce ożywić odpowiedzialność karną podmiotów zbiorowych>>
Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych – powrót do przyszłości>>
Przepis w kodeksie karnym nie wystarczy?
Termin na realizację obowiązku dostosowania przepisów krajowych do wymogów wynikających z dyrektywy upłynął 6 lipca 2019 r., jednak polski ustawodawca nie wprowadził żadnych modyfikacji wcześniej obowiązujących unormowań w związku z implementacją dyrektywy, uznając, że krajowy stan prawny jest z nią zgodny.
Polski rząd zgłosił Komisji Europejskiej pełną zgodność przepisów krajowych z dyrektywą i stał dotychczas na stanowisku, że w krajowym porządku prawnym implementację tej części regulacji unijnej stanowi m.in. czyn zabroniony opisany w art. 284 Kodeksu karnego, który dotyczy przestępstwa przywłaszczenia cudzej rzeczy ruchomej, prawa majątkowego (za co grozi kara do 3 lat pozbawienia wolności) lub mienia powierzonego (do 5 lat). Jednak czyny te nie są wymienione w art. 16 ust. 1 pkt 6 ustawy z 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, który odwołuje się do kilku przepisów z Kodeksu karnego (art. 286 – oszustwo, art. 287 – oszustwo komputerowe oraz przestępstwa określone w art. 291–293 k.k., czyli paserstwo i paserstwo umyślne), ale do art. 284 już nie. Dlatego Komisja Europejska wskazała na wynikające z tego luki w polskim systemie prawnym, w tym brak odpowiedniego ujęcia przestępstw przeciwko środkom finansowym UE w ustawie o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych.
Przywłaszczenie mienia także w ustawie o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych
Ministerstwo Sprawiedliwości, które przygotowuje tę nowelizację, proponuje więc dodanie do ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary katalogu przestępstw przeciwko mieniu o przestępstwa przywłaszczenia mienia z art. 284 Kodeksu karnego.
W obecnym brzmieniu art. 16 ust. 1 pkt 6 tej ustawy czyn zabroniony z art. 284 Kodeksu karnego nie został ujęty w katalogu przestępstw, których popełnienie będzie skutkowało pociągnięciem podmiotu zbiorowego do odpowiedzialności. Tymczasem czyny zabronione stypizowane w artykule 284 mogą również, w szczególnych faktycznych przypadkach, naruszać interesy finansowe Unii Europejskiej – przyznaje koordynujący prace nad tym projektem sekretarz stanu w MS Arkadiusz Myrcha.
Projekt ma być przedstawiony do przyjęcia przez Radę Ministrów w czwartym kwartale tego roku.
Czytaj też w LEX: Kary i środki karne stosowane wobec podmiotów zbiorowych >
W opiniowaniu jeszcze jedna regulacja
Warto przypomnieć, że w opiniowaniu jest nowelizacja m.in. ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, która ma wprowadzić całkowicie nową instytucję poddania się podmiotu zbiorowego karze.
Skutkiem tego będzie możliwość procedowania odpowiedzialności podmiotu zbiorowego bez warunku w postaci prawomocnego skazania jego reprezentanta, przy czym takie prawomocne poddanie się karze przez podmiot zbiorowy odpowiednio łagodziło będzie odpowiedzialność karną jego reprezentanta za czyn popełniony w warunkach określonych w ustawie. Jednocześnie będzie zagwarantowana pełna kontrola sądowa nad takimi rozstrzygnięciami. Proponowane jest także wprowadzenie możliwości orzekania wobec podmiotu zbiorowego środków kompensacyjnych, rozszerzenie katalogu instytucji przedawnienia o obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, wprowadzenie możliwości wystąpienia o wydanie postanowienia o zabezpieczeniu na mieniu podmiotu zbiorowego obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.
