Od 1 czerwca 2029 r. obrońcy i prokuratorzy z obowiązkiem składania e-pism
Od 1 czerwca 2029 r. prokuratorzy, obrońcy i pełnomocnicy będą mieli obowiązek wnoszenia do sądu części pism w sprawach karnych przez portal informacyjny. Chodzi m.in. o sprawy należące do właściwości sądu okręgowego w I instancji – w tym zabójstwa, przestępczość zorganizowana, ale też o zwolnienie lub cofnięcie wyznaczenia obrońcy, zwolnienie od obowiązku zachowania tajemnicy, sprawy związane z przedłużaniem tymczasowego aresztowania czy np. zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania przygotowawczego.
Projekt zmian w Kodeksie postępowania karnego trafił właśnie do opiniowania. MS podkreśla, że celem jest „cyfrowo-informatyczna transformacja polskiego procesu karnego, który w obecnym kształcie stanowi”, według resortu, „ostatni bastion papieru” w wymiarze sprawiedliwości.
W kontekście nadrzędnego celu nowelizacji projekt zakłada także, że w sprawach objętych katalogiem z projektowanego art. 116c par. 1 k.p.k. komunikacja pomiędzy sądem a podmiotami profesjonalnymi (prokuratorem, obrońcą i pełnomocnikiem będącym adwokatem albo radcą prawnym oraz Prokuratorią Generalną Rzeczypospolitej Polskiej) będzie odbywać się wyłącznie elektronicznie. Pozostali uczestnicy zyskają zaś prawo wyboru tego trybu. W przypadku wyrażenia zgody również z nimi komunikacja przybierze postać wyłącznie elektroniczną – wskazano.
Przypomniano również, że już obecnie sąd dokonuje doręczeń pism procesowych lub innych pism prokuratorowi, obrońcy, pełnomocnikowi będącemu adwokatem lub radcą prawnym oraz Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej elektronicznie, tj. przez umieszczenie ich treści w portalu informacyjnym, a stronie – jeżeli wybierze taki sposób doręczenia. Od wiosny br. można też wnosić niektóre pisma tą drogą, np. wniosek o uzasadnienie wyroku oraz środki odwoławcze, odpowiedzi na te środki oraz dalsze pisma w toku postępowania odwoławczego.
Czytaj: Od 1 października 2029 r. pełnomocnik obowiązkowo będzie wnosił pisma przez portal sądowy>>
Czego sądy powszechne mogą nauczyć się z doświadczeń KRZ?
Jakie pisma obowiązkowo przez portal?
Z projektu wynika, że obligatoryjna wymiana pism przez portal informacyjny będzie obejmować sprawy:
- należące do właściwości sądu okręgowego w I instancji (określone w art. 25 par. 1 k.p.k.),
- w przedmiocie wyznaczenia, zwolnienia lub cofnięcia wyznaczenia obrońcy albo pełnomocnika z urzędu,
- w przedmiocie zwolnienia od obowiązku zachowania tajemnicy,
- w przedmiocie przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania,
- w przedmiocie przedłużenia stosowania środka zapobiegawczego w postaci nakazu okresowego opuszczenia przez oskarżonego lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,
- w przedmiocie zażalenia na postanowienie prokuratora o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego,
- w przedmiocie zażalenia na postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego.
Co więcej, w myśl propozycji również upoważnienie do obrony będzie mogło być udzielone w postaci elektronicznej, opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym.
Od 1 czerwca 2027 r. mają wejść w życie przepisy, zgodnie z którymi w postępowaniu przed sądem, w sprawach wskazanych w art. 116c par. 1 k.p.k. (właściwość sądu okręgowego w I instancji), orzeczenie, zarządzenie, uzasadnienie, protokół i inne pismo będą mogły być opatrywane kwalifikowanym podpisem elektronicznym.
Z kolei w postępowaniu przygotowawczym postanowienie, zarządzenie, uzasadnienie i inne pismo organu postępowania przygotowawczego mogłyby być opatrywane kwalifikowanym podpisem elektronicznym, a w przypadku prokuratora – także zaawansowanym podpisem elektronicznym wydawanym przez właściwe jednostki organizacyjne prokuratury.
Co, gdy system nie zadziała?
W projekcie zaproponowano też, że w sytuacji, gdy w dniu, w którym upływa termin zawity do wniesienia e-pisma procesowego w sprawie, wystąpią ograniczenia w dostępności portalu informacyjnego leżące po stronie sądu, uniemożliwiające wniesienie tego pisma, pismo będzie można wnieść najpóźniej w następnym dniu po dniu, w którym przywrócona zostanie dostępność portalu. Jeżeli w ustalonym w ten sposób terminie ponownie wystąpią ograniczenia w dostępności portalu informacyjnego leżące po stronie sądu, nastąpi kolejne przesunięcie terminu.
Przy czym w piśmie procesowym trzeba będzie uprawdopodobnić te okoliczności.
Zaproponowano również, że w przypadku gdy e-pismo nie będzie mogło zostać wniesione za pośrednictwem portalu informacyjnego ze względu na wystąpienie ograniczeń w jego dostępności leżących po stronie sądu, będzie je można wnieść z pominięciem tego portalu. I ponownie problemy będą musiały zostać „uprawdopodobnione” w piśmie procesowym, a prezes sądu będzie mógł odmówić przyjęcia pisma, jeśli uzna, że przytoczone okoliczności nie są wystarczające. Na jego zarządzenie będzie jednak przysługiwało zażalenie.
Nie da się dołączyć załączników? Trzeba będzie uprawdopodobnić
Projekt zakłada również, że dokumenty dołączane do pisma procesowego wnoszonego za pośrednictwem portalu informacyjnego obrońca lub pełnomocnik będący adwokatem, radcą prawnym lub radcą Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej będzie opatrywał kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym.
Z kolei strona, która powołuje się w piśmie na dokument, będzie zobowiązana na żądanie sądu lub strony przeciwnej złożyć oryginał dokumentu w sądzie jeszcze przed rozprawą lub posiedzeniem. A załączniki, w tym akta postępowania przygotowawczego, do takiego e-pisma, których nie da się dołączyć ze względu na ich właściwości, trzeba będzie wnieść „z pominięciem portalu informacyjnego w terminie 3 dni od dnia wniesienia pisma, uprawdopodabniając tę okoliczność”.
Prokuratura wspomoże sąd swoimi e-aktami?
W uzasadnieniu wskazano, że wybór spraw należących do właściwości sądu okręgowego nie jest przypadkowy.
Są to często sprawy wieloosobowe, nierzadko o skomplikowanym stanie faktycznym i/lub prawnym, obejmujące przestępczość zorganizowaną lub zbrodnie przeciwko życiu, zdrowiu albo wolności seksualnej, a także obszerne dowodowo sprawy karne gospodarcze (np. przestępstwa vat-owskie). W praktyce orzeczniczej akta w tych sprawach liczą od kilkudziesięciu do nierzadko kilkuset tomów (przy czym jeden tom liczy 200 kart). W świetle dotychczasowych przepisów prokuratura, dysponująca zintegrowanym systemem informatycznym PROK-SYS, w którym od lat wytwarza natywne dokumenty elektroniczne lub do którego skanuje dokumenty papierowe, była zmuszona do drukowania części akt postępowania przygotowawczego, którym dysponowała w postaci elektronicznej, wyłącznie po to, by do sądu, wraz z aktem oskarżenia, przekazać kompletne akta postępowania przygotowawczego w postaci papierowej - wskazano.
I dodano, że projekt ma tę sytuację „uzdrowić”.
- Zakłada się bowiem, że ww. sprawach wraz z cyfrowym pismem inicjującym prokurator przekaże do sądu także akta tej sprawy w postaci elektronicznej. Na takie akta będą się składać dokumenty pierwotnie wytworzone w systemie PROK-SYS (tj. natywne akta cyfrowe) oraz zrzuty cyfrowe (skany) dokumentów papierowych (wraz z pomocniczym zbiorem dokumentów papierowych) – podsumowano.
