Od 1 października 2029 r. pełnomocnik obowiązkowo będzie wnosił pisma przez portal sądowy
W IV kwartale br. ma być gotowy projekt regulujący kwestie m.in. wnoszenia pism przez portal informacyjny sądów. Założenie jest takie, że od 1 października 2029 r. zawodowi pełnomocnicy, którym obligatoryjnie doręcza się pisma za pośrednictwem portalu informacyjnego, zostaną zobowiązani do wnoszenia wszystkich pism tą samą drogą. Natomiast w postępowaniu gospodarczym i w sprawach własności intelektualnej granicznym terminem ma być… 1 czerwca 2027 r. Ta sama regulacja ma wprowadzić możliwość automatycznego sporządzania protokołu z posiedzeń sądowych.
Projekt jest na razie na etapie wykazu prac legislacyjnych rządu. Sędziowie mają zyskać więcej możliwości korzystania z kwalifikowanego podpisu elektronicznego. Regulacja – nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego – zakłada utrwalenie wyroku w postaci elektronicznej i opatrzenie go kwalifikowanym podpisem elektronicznym we wszystkich sprawach, a nie tylko w postępowaniach wszczętych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego (jak dotychczas w art. 324 par. 4 k.p.c.).
Rozwiązanie to będzie stosowane przede wszystkim w sprawach, w których akta są prowadzone w postaci elektronicznej. Przepis ten znajdzie odpowiednie zastosowanie do postanowień, nakazów zapłaty wydawanych przez sąd i referendarzy sądowych (art. 353[2], art. 361, art. 362[1] k.p.c.) oraz zarządzeń wydawanych przez przewodniczącego (art. 362 k.p.c.). Wprowadza się również możliwość opatrzenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym zgłoszenia zdania odrębnego lub uzasadnienia zdania odrębnego. W projektowanym art. 330 par. 3 k.p.c. dodaje się uprawnienie do podpisania uzasadnienia kwalifikowanym podpisem elektronicznym – wskazano w założeniach projektu.
Czytaj: Rozprawa zdalna, czyli klient w więzieniu, a obrońca w kancelarii>>
Od marca e-rewolucja w sądach, pełnomocnicy mogą testować nowy portal>>
Okres przejściowy na e-pisma wydłużony
Przypomnijmy, że od 1 marca br. adwokaci, radcy prawni, ale też prokuratorzy (dotyczy to również spraw karnych) mają możliwość wnoszenia części pism procesowych, w tym także apelacji, przez portal informacyjny sądu, i to zarówno w sprawach cywilnych, jak i karnych. Chodzi zarówno o postępowanie drugoinstancyjne, jak i pierwszą instancję, m.in.:
- zgłoszenie się do udziału w sprawie,
- zawiadomienie o wypowiedzeniu pełnomocnictwa procesowego,
- zgodę na mediację,
- wniosek o przeprowadzenie posiedzenia zdalnego,
- wniosek o uzasadnienie orzeczenia,
- wniosek o nadanie klauzuli wykonalności.
Co więcej, tą drogą – w przypadku pism procesowych wnoszonych do sądu w inny sposób niż za pośrednictwem portalu informacyjnego – adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy lub Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej mogą doręczać sobie nawzajem bezpośrednio odpisy pism procesowych z załącznikami. Okres przejściowy w zakresie obowiązkowego wnoszenia tych pism planowano do końca lutego 2027 r. Z wykazu prac legislacyjnych rządu wynika, że opracowywany projekt przewiduje przedłużenie okresu przejściowego, w którym zawodowi pełnomocnicy mogą (ale nie muszą) wnosić niektóre pisma za pośrednictwem portalu informacyjnego – do 1 października 2029 r.
Wyjątkiem mają być tutaj postępowania gospodarcze i postępowania w sprawach własności intelektualnej, gdzie planuje się wprowadzenie takiego obowiązku do 1 czerwca 2027 r.
MS chce, by od 1 października 2029 r. zawodowi pełnomocnicy, którym obligatoryjnie doręcza się pisma za pośrednictwem portalu informacyjnego, zostali zobowiązani do wnoszenia wszystkich pism tą samą drogą (w postępowaniach innych niż gospodarcze i w sprawach własności intelektualnej). Pozostali uczestnicy postępowań uzyskają możliwość wyboru tej formy komunikacji (wnoszenia pism), o czym zostaną pouczeni przy pierwszym doręczeniu.
Protokolant na sali sądowej nie będzie potrzebny?
Projekt ma również wprowadzić zmiany w art. 157 i 158 k.p.c., tak by zmodernizować – jak wskazano – sposób sporządzania protokołów z posiedzeń sądowych poprzez szersze (w przyszłości) wykorzystanie automatyzacji. Dodany art. 157 par. 1[2] k.p.c. ma wprowadzić – jak informuje MS – możliwość sporządzania protokołu w sposób automatyczny z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych, w tym rozpoznawania mowy i przetwarzania języka naturalnego, pod nadzorem przewodniczącego i… bez udziału protokolanta.
Celem jest zwiększenie efektywności postępowania, odciążenie kadr sądowych oraz lepsze wykorzystanie zasobów ludzkich. Obok automatycznego protokołu pisemnego całość posiedzenia nadal będzie rejestrowana za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk lub obraz i dźwięk, co umożliwi weryfikację poprawności protokołu – wskazano.
Zamiast „posiedzenie zdalne” – „udział zdalny w posiedzeniu”
Projektowane zmiany mają też usystematyzować i uelastycznić instytucję udziału zdalnego w posiedzeniu sądowym. W przepisach MS chce zastąpić pojęcie „posiedzenie zdalne” terminem „udział zdalny w posiedzeniu”.
Podkreślają one, że jest to forma posiedzenia jawnego, w ramach którego jeden lub kilku uczestników bierze udział na odległość, przy zachowaniu prowadzenia posiedzenia na sali sądowej z udziałem przewodniczącego i protokolanta – wyjaśniono.
Projektowany art. 151 par. 2 i 2[1] k.p.c. ma precyzować zasady takiego udziału. Każdy uczestnik (z wyjątkiem osoby pozbawionej wolności) będzie samodzielnie decydować o formie udziału i zgłaszać wniosek o udział zdalny. Przewodniczący będzie rozstrzygał wniosek i będzie mógł go oddalić, gdy charakter czynności wymaga obecności osobistej, występują przeszkody techniczne lub inne okoliczności uniemożliwiające prawidłowe przeprowadzenie posiedzenia (projektowany art. 151 par. 5[2] k.p.c.). Wniosek ma być zgłaszany co najmniej 3 dni robocze wcześniej, z podaniem adresu e-mail, a decyzja przekazywana co najmniej 24 godziny przed posiedzeniem. Zasady te mają dotyczyć również publiczności i osób zaufania.
Co więcej, pełnomocnik osoby pozbawionej wolności nie będzie już musiał przebywać w jednostce penitencjarnej i razem z mocodawcą uczestniczyć zdalnie w posiedzeniu – będzie mógł uczestniczyć w posiedzeniu na sali sądowej.
Sprzeciw świadka ws. e-przesłuchania przejdzie do lamusa?
Zmiany mają objąć też krytykowany art. 263[1] dotyczący sprzeciwu wobec przesłuchania świadka poza salą sądową w ramach posiedzenia zdalnego.
W projektowanym art. 263[1] k.p.c. zniesiony ma zostać wymóg zgody stron na zdalne przesłuchanie świadka – decyzję w tym przedmiocie ma podejmować sąd, odstępując od tej formy jedynie w razie wątpliwości co do swobody lub samodzielności zeznań.
Podobnie w art. 284 par. 3 k.p.c. sąd będzie mógł zarządzić osobistą obecność biegłego na sali sądowej, gdy wiarygodność opinii zdalnej budzi wątpliwości. Zmiany obejmą także postępowania odrębne. W postępowaniu o rozwód i separację projekt dodaje art. 438[1] k.p.c., dopuszczający zdalny udział stron pod warunkiem braku sprzeciwu strony oraz braku wątpliwości, iż w posiedzeniu odbywającym się przy drzwiach zamkniętych nie uczestniczą osoby nieuprawnione.
