Rozliczenia i polityczne apetyty wstrzymają reset konstytucyjny w TK?
Czas igrzysk, czas rozliczeń zdaje się obecnie dominować nad przywracaniem praworządności, także w Trybunale Konstytucyjnym. Sprawy spadły z wokand, nieopublikowane wyroki nadal nie są publikowane, a dyskusja medialna skupia się wokół zawieszenia prezesa Bogdana Święczkowskiego i planowanego przedstawienia mu zarzutów. Co z tego wynika dla zwykłego obywatela? W tym momencie niewiele. Gorzej, że rozliczenia zdają się też kłaść cieniem na ewentualnym konstytucyjnym resecie.

Co dalej? Trudno powiedzieć. Co gorsza, zmniejsza się też liczba prawników, którzy w kwestii Trybunału Konstytucyjnego optymistycznie patrzą w przyszłość. Bo dzisiaj trudno uwierzyć, że sytuacja ustabilizuje się na tyle, iż nowy skład TK zostanie przez większość obywateli i prawników w pełni zaakceptowany, a starzy sędziowie – poza Święczkowskim, Bartłomiejem Sochańskim (wiceprezesem TK, który również jest zawieszony) i Jarosławem Wyrembakiem – wrócą do orzekania. Można oczywiście zakładać, że tak się kiedyś stanie, ale trudno uwierzyć, że nad obecną sytuacją do porządku dziennego przejdzie choćby prezydent Karol Nawrocki. A to może mieć duże znaczenie np. w sytuacji, gdy „nowy” skład TK, po kolejnych perturbacjach, zdecyduje się na wybór nowego prezesa Trybunału.
Czytaj też w LEX: Konstytucyjne standardy procedury wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego >
Przypomnijmy, że zgodnie z art. 194 Konstytucji prezesa TK i wiceprezesów powołuje prezydent spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Oczywiście do tego droga jeszcze daleka, ale trudno wyobrazić sobie, że na czele Trybunału przez kolejne cztery lata (kadencja prezesa Święczkowskiego kończy się w grudniu 2030 r.) stać będzie sędzia „kierująca pracami” czy „zastępująca prezesa”.
Czytaj: Dr Zalasiński: Trybunał Konstytucyjny musi ponownie stać się niezawisły i apolityczny>>
Jak uratować Trybunał? Reset brzmi dobrze, ale może rozbić się o sędziów>>
Inną sprawą jest to, jak sędziowie – mocno podzieleni na „neo” i „paleo” – podchodzić będą do orzeczeń wydanych w składach z „nowymi” sędziami TK, którzy ślubowali „wobec” prezydenta, ale w Sejmie i bez jego obecności. Duża część zapewne trzymać się będzie ostatniej uchwały trzech izb SN (skądinąd kwestionowanej przez rząd z powodu składu sędziowskiego), że orzeczenie TK „obowiązuje, jeśli sędzia ślubował w obecności prezydenta”, czyli, mówiąc wprost, te z udziałem sędziów, którzy nie ślubowali w Pałacu Prezydenckim, traktować będzie tak, jak druga strona traktuje orzeczenia z udziałem tzw. sędziów dublerów. „Nowym” sędziom absolutnie nie służą też emocjonalne wypowiedzi popierających ich polityków, w tym premiera Donalda Tuska, w których określani są np. jako „nasi sędziowie”.
Czytaj też w LEX: Charakter prawny i forma ślubowania sędziego Trybunału Konstytucyjnego – między prawem a zwyczajem >
Nie jest więc zaskoczeniem, że organizacje pozarządowe apelują o kompromis i reset konstytucyjny. Taki zakładający rozpoczęcie od zera, czyli wypracowanie nowych zasad wyboru sędziów, z naciskiem na apolityczność, i wybór na nowo całej piętnastki. Co więcej, w ich ocenie wszyscy obecni sędziowie TK powinni zostać wysłani w stan spoczynku – bez analizy, czy chodzi np. o tzw. dublerów, czy sędziów po ślubowaniu w Sejmie. Czy jest na to szansa? Raczej marna. Część ugrupowań politycznych zasiadła co prawda do rozmów o resecie z przedstawicielami prezydenta, ale już jest impas. Chodzi o to – co łatwo zgadnąć – jak wygasić kadencję piątki sędziów, którzy nie ślubowali przy fizycznej obecności prezydenta. Część partii, m.in. Prawo i Sprawiedliwość, chciałaby przy okazji wywalczyć odsunięcie od władzy politycznego przeciwnika, czyli doprowadzić do powołania rządu technicznego. Co raczej nie jest zaskoczeniem - do rozmów nie są skłonne ani Koalicja Obywatelska, ani Lewica. W ich ocenie sprawa jest już załatwiona, a prezydent powinien ją zaakceptować. Trudno się dziwić, bo trzeba byłoby zrobić krok w tył i być może przyznać, że siłowe rozwiązania w TK nie są najlepszym pomysłem.
Czytaj też w LEX: Znaczenie orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka dla naprawy wymiaru sprawiedliwości po kryzysie praworządności w Polsce >
– Czy politycy rzeczywiście chcą zmian w Trybunale i są skłonni do porozumienia w imię dobra wspólnego, czy też chcieliby za wszelką cenę utrzymać (lub uzyskać) wpływ na Trybunał? – zastanawiał się ostatnio w rozmowie z serwisem Prawo.pl dr Tomasz Zalasiński, konstytucjonalista, kierownik Katedry Prawa Uniwersytetu Civitas. Jeszcze inną kwestią jest to, czy zwycięży ponownie chęć politycznych rozliczeń i politycznej zemsty, czy dobro obywateli. Trudno nie odnieść wrażenia, że w tym momencie politycy dążą do kompromisu... politycznego rodem z anegdoty Winstona Churchilla: „W końcu osiągnięto osobliwe i charakterystyczne rozwiązanie. Admiralicja żądała sześciu okrętów, ekonomiści oferowali cztery, a my ostatecznie poszliśmy na kompromis i stanęło na ośmiu”.
Czytaj też w LEX: Przyszłość sądownictwa konstytucyjnego w Polsce >








