Dozór elektroniczny będzie szerzej stosowany – projekt jeszcze w tym roku

Do wykazu prac legislacyjnych rządu trafiły założenia nowelizacji kodeksu karnego wykonawczego, rozszerzające możliwość stosowania dozoru elektronicznego. Nowelę planowano na drugą połowę 2025 roku, teraz projekt ma być gotowy w III kwartale 2026 r. Propozycje są jednak takie same – katalog osób uprawnionych do SDE ma objąć skazanych na karę do trzech lat, którym do jej odbycia pozostało nie więcej niż rok i sześć miesięcy.

Od 1 stycznia 2023 r. o możliwości odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego (SDE) decyduje, poza sądem penitencjarnym, komisja penitencjarna w zakładzie karnym, w którym skazany przebywa. SDE może być też stosowany w przypadku skazanego na karę pozbawienia wolności do trzech lat, ale któremu do jej końca pozostało maksymalnie sześć miesięcy. W obu przypadkach przesłanką wykluczającą jest recydywa. MS informuje, że celem kolejnych zmian jest poszerzenie stosowania systemu dozoru elektronicznego w zakresie udzielania skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.

Czytaj: Więcej skazanych będzie mogło odbywać kary w dozorze elektronicznym>>

Co do zmiany?

Z założeń wynika, że projekt będzie poszerzać stosowanie systemu dozoru elektronicznego przez wprowadzenie możliwości udzielenia zezwolenia na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego skazanemu, wobec którego orzeczono karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata i któremu do odbycia w zakładzie karnym pozostała część tej kary w wymiarze nieprzekraczającym 1 roku i 6 miesięcy (obecnie – nie większym niż 6 miesięcy).

Ma zostać też uzupełniony art. 43(la) par. 6 k.k.w. (dotyczący skazanego, któremu wymierzono dwie lub więcej niepodlegających łączeniu kar pozbawienia wolności, które skazany ma odbyć kolejno) o analogiczną negatywną przesłankę braku skazania w warunkach art. 65 par. 1 lub 2 k.k., celem zapewnienia spójności regulacji określających przesłanki udzielenia zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego.

Czytaj też w LEX: Czy sprawca, o którym mowa w art. 65 k.k., (wciąż) może odbyć karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego? >

Jeszcze w 2025 r. MS informowało, że od 2009 roku z SDE skorzystało ponad 200 tysięcy osób. Z danych resortu wynikało, że od 90 proc. do 93 proc. skazanych odbywa karę bez naruszeń, a tylko 7–10 proc. przypadków kończy się powrotem do więzienia z powodu złamania warunków dozoru. Na dzień 9 czerwca 2025 r. w SDE odbywa karę pozbawienia wolności (do 18 miesięcy, środki karne i zabezpieczające) łącznie 6242 osoby objęte dozorem SDE. Od września 2009 r. do czerwca 2025 r. System Dozoru Elektronicznego objął łącznie wykonaniem 201 351 orzeczeń/osób.

 Dozór elektroniczny to nie tylko nowoczesne narzędzie realizacji orzeczeń sądowych, ale także realna szansa na skuteczną resocjalizację i powrót do społeczeństwa dla coraz szerszej grupy osób. Systematycznie rozwijamy to rozwiązanie, dbając o bezpieczeństwo i wsparcie funkcjonariuszy, którzy każdego dnia, często w trudnych warunkach, realizują ważne zadania dla wymiaru sprawiedliwości i całego społeczeństwa – mówiła wówczas Maria Ejchart, wiceministra sprawiedliwości nadzorująca Służbę Więzienną.

Czytaj też w LEX: Dozór elektroniczny z perspektywy sądowego kuratora zawodowego >

SDE – oszczędność dla budżetu państwa

MS wskazywało również, że koszty odbywania kary w SDE są znacząco niższe niż w przypadku tradycyjnego pobytu w zakładzie karnym. – W 2024 roku średni miesięczny koszt pobytu jednej osoby w więzieniu wynosił 6466,66 zł, podczas gdy miesięczny koszt odbywania kary w SDE to od 1305 zł do 1366 zł. Oznacza to, że kara odbywana w SDE jest niemal pięć razy tańsza dla budżetu państwa niż kara w izolacji penitencjarnej. Warto podkreślić, że skazani nie ponoszą żadnych opłat za złożenie wniosku o SDE ani za samo wykonywanie kary w tym systemie – zarówno procedura, jak i pobyt w SDE są dla nich bezpłatne – szacowało MS.

Kto może zostać objęty SDE?

Prawo precyzyjnie określa, kto może zostać objęty tą formą odbywania kary. Aktualnie SDE przysługuje osobom skazanym na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 1 roku i 6 miesięcy. W przypadku osób skazanych na kary do trzech lat możliwość odbycia reszty kary w SDE dotyczy tych, którym do końca odbywania kary pozostało nie więcej niż sześć miesięcy. Jednak zgodnie z projektowanymi zmianami legislacyjnymi SDE zostanie rozszerzony – obejmie także skazanych na kary do trzech lat, którym do końca kary pozostało nie więcej niż rok i sześć miesięcy.

Aby sąd penitencjarny lub komisja penitencjarna mogły przyznać SDE, muszą zostać spełnione łącznie następujące warunki:

• skazany musi posiadać stałe miejsce pobytu,
• wszyscy dorośli domownicy powinni wyrazić pisemną zgodę na odbywanie przez niego kary w domu (choć sąd może wyjątkowo orzec SDE mimo braku takiej zgody,
•  jeśli nie naruszy to w istotny sposób praw współlokatorów),w miejscu zamieszkania muszą być spełnione warunki techniczne umożliwiające instalację urządzeń monitorujących,
• sąd musi uznać, że odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego wystarczy do osiągnięcia celów kary oraz nie zagraża bezpieczeństwu społecznemu ani nie sprzyja powrotowi do przestępczości.

Czytaj też w LEX: Elektroniczna kontrola miejsca pobytu skazanego podczas przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności >

Z SDE wyłączone są osoby skazane w ramach recydywy wielokrotnej, a także te, które popełniły przestępstwa w zorganizowanych grupach przestępczych, przestępstwa o charakterze terrorystycznym lub czerpały z przestępstwa stałe źródło dochodu. Oznacza to, że system ten jest przeznaczony przede wszystkim dla osób, które nie stanowią poważnego zagrożenia dla porządku publicznego i mają szansę na skuteczną resocjalizację poza więzieniem.

Czytaj też w LEX: Wpływ kluczowych nowelizacji na kształt dozoru elektronicznego w Polsce >

Rodzaje dozoru elektronicznego

W polskim systemie wyróżnia się trzy główne rodzaje dozoru elektronicznego:

• dozór stacjonarny – kontrola obecności w określonym miejscu i czasie,
• dozór mobilny – kontrola bieżącego miejsca pobytu skazanego,
• dozór zbliżeniowy – kontrola zachowywania minimalnej odległości od osoby wskazanej przez sąd.