Zmiany mają uprościć prowadzenie spraw - sąd będzie mógł odstąpić od konieczności bezpośredniego przesłuchiwania świadków, którzy nie wniosą do sprawy nic ważnego. Nie trzeba będzie też odczytywać na rozprawie wszystkich dokumentów, zaliczonych do materiału dowodowego. Prokurator będzie mógł wstrzymać wykonanie decyzji sądu o uchyleniu aresztu po wpłaceniu kaucji - do momentu uprawomocnienia się postanowienia.
Nowela początkowo miała wprowadzić m.in. kontrowersyjną zmianę - poprawka zgłoszona podczas prac nad projektem - zgodnie z którą prokurator miałby mieć możliwość zawnioskowania o przeniesienie czynności sądowych w toku postępowaniu przygotowawczego do innego sądu. Miałby przy tym oceniać czy z uwagi na przedmiot postępowania lub osoby nim objęte zachodzi obawa, że zachowanie obiektywizmu przez sąd może być zagrożone. Rozstrzygać o przeniesieniu sprawy miał Sąd Najwyższy, a konkretnie Izba Dyscyplinarna. Rozwiązanie to ostatecznie nie przeszło.
Przeszła jednak inna równie kontrowersyjna zmiana. Zgodnie z nowelizacją prokurator po wydaniu przez sąd postanowienia o zmianie tymczasowego aresztowania na poręczenie majątkowe może oświadczyć, że sprzeciwia się zmianie. Wówczas postanowienie o zmianie stanie się wykonalne dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia.
Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich taka regulacja narusza konstytucyjne prawo do sądu, jest też sprzeczna z zasadą równości stron procesu i pozycją sądu jako gospodarza postępowania. - Sąd stanie się tylko wykonawcą niekontrolowanej decyzji prokuratora, a to kłóci się z ideą niezależności władzy sądowniczej - pisał w opinii do noweli.
Czytaj: RPO: Prokurator, nie sąd zdecyduje o zwolnieniu za kaucją>>
Podnosił, że nie jest dopuszczalne wstrzymanie wykonania orzeczenia o tymczasowym aresztowaniu z zastrzeżeniem jego uchylenia w przypadku złożenia poręczenia, już po spełnieniu tego warunku. - Z chwilą wpłaty kwoty poręczenia, tymczasowo aresztowany powinien być natychmiast zwolniony, na podstawie art. 257 § 2 Kpk, niezależnie od złożonego zażalenia przez prokuratora. Nowelizacja przekazuje zaś prokuratorowi decyzję o wykonalności postanowienia o zmianie tymczasowego aresztowania na poręczenie majątkowe - stwierdza dr hab. Adam Bodnar.
Nowela wprowadza nowy sposób uzasadniania wyroków - będą sporządzane na specjalnym formularzu według ściśle określonych zasad. Dzięki temu - jak wskazało Ministerstwo Sprawiedliwości - staną się zrozumiałe i przejrzyste.
Zgodnie z uchwaloną nowelą, sąd będzie mógł zaniechać bezpośredniego przesłuchania świadków, o których wiadomo, że nie wniosą do sprawy nic ważnego. Nowela przesądza równie, że wniosek dowodowy (np. dokument, powołanie świadka) złożony po terminie będzie co do zasady odrzucony, a policja nie będzie musiała przesłuchiwać wszystkich pokrzywdzonych w sprawach, gdzie jest ich bardzo wielu. Ma to uprościć ściganie oszustw internetowych.
Część zmian pozytywnie oceniali eksperci. Jak mówił Prawo.pl dr Paweł Czarnecki z Katedry Postępowania Karnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, dobrym pomysłem jest rezygnacja z konieczności odczytywania wszystkich zgromadzonych w postępowaniu dokumentów.
- Tylko, że taka możliwość teraz też istnieje. Sędzia może użyć takiej formuły, że uznaje za ujawnione bez odczytywania dokumenty zgromadzone w aktach sprawy. Także w odniesieniu do aktu oskarżenia obecnej regulacji są pewnego rodzaju konstrukcje zbliżone do tego, co proponuje się w projekcie nowelizacji. Ma sens także ta propozycja, że nie trzeba będzie wzywać do sądu niektórych świadków, którzy zostali przesłuchani już w tym postępowaniu, albo w postępowaniu przygotowawczym. To może wpływać na przyspieszenie prac sądu, ale nie należy tego przeceniać, a także trzeba widzieć zagrożenia w takim ograniczeniu. Bo przecież każda ze stron postępowania ma prawo do wnioskowania o dodatkowe przesłuchania świadków i nie można im tego ograniczać. To naruszałoby standardy uczciwego procesu - mówił w wywiadzie dla Prawo.pl.
Czytaj: Nie będzie zmiany sądu na wniosek prokuratora>>
Sobota przy obliczaniu terminów procesowych ma być uznawana za dzień równorzędny z dniem wolnym od pracy. Regulacja wprowadza też m.in. dla sądu instrukcyjnego 14-dniowy termin na przesłuchanie pokrzywdzonego poniżej 15 roku życia.
Nowela nakłada też na sąd obowiązek uzyskania wniosku o ściganie, gdy obowiązek uzyskania takiego wniosku pojawia się na etapie postępowania przed sądem i wynika z uprzedzenia stron przez sąd o możliwości zakwalifikowania zarzucanego czynu według innego, niż wskazany w akcie oskarżenia przepisu prawnego. Wydłuży się również się termin do cofnięcia wniosku o ściganie - do zamknięcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie. Cofnięcie będzie uzależnione nie tylko od zgody sądu, ale i zgody obecnego na rozprawie lub posiedzeniu oskarżyciela publicznego.
Prokurator będzie miał obowiązek informowania m.in. przełożonych lub organy samorządu - o wszczęciu i zakończeniu postępowania toczącego się z urzędu przeciwko funkcjonariuszom publicznym, duchownym i członkom zakonów oraz diakonatów oraz osobom będącym członkami samorządów zawodowych. Wprowadzona zostaje też możliwość zaskarżenia przez pokrzywdzonego, do prokuratora nadrzędnego, drugiego postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania lub jego umorzeniu. A kolei sąd będzie miał obowiązek zawiadomienia innych znanych pokrzywdzonych o wniesieniu subsydiarnego aktu oskarżenia.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
