Aplikanci sędziowscy skarżą się RPO na egzaminatorów na egzaminie sędziowskim
Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają wnioski aplikantów sędziowskich, którzy skarżą się na zachowania niektórych egzaminatorów w trakcie części ustnej egzaminu sędziowskiego. Wskazują na rzekomą nierzetelność egzaminatorów, którzy mieli odmawiać przyznawania punktów za poprawne odpowiedzi, brak profesjonalizmu i kultury osobistej, przejawiający się w niestosownych komentarzach np. na temat wyglądu aplikantów czy aplikantek - zastępca RPO Stanisław Trociuk napisał w tej sprawie do prof. dr hab. Piotra Girdwoynia, dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury.
W tym roku, przypomnijmy, z 265 osób, które podeszły do egzaminu pisemnego, 241 zostało dopuszczonych do egzaminu ustnego (egzaminy ustne przeprowadzane były w marcu), a 213 zdało. Prawo.pl opisywało m.in. zastrzeżenia do drugiego z egzaminów - prokuratorskiego. Podeszło do niego 139 osób. Jak wynika ze statystyk KSSiP – część pisemną zdało 126, a przez egzamin ustny przeszło 102 osoby; zdawalność wyniosła więc 73,38 proc. Ale aplikanci prokuratorscy wskazywali, że tegoroczny egzamin obnażył poważne mankamenty systemu, które – w ich ocenie – podważają jego rzetelność, przejrzystość i sprawiedliwość. Jak wyjaśniali, problemem jest m.in. skład komisji egzaminacyjnej, a konkretnie to, że egzaminatorami nie są wykładowcy KSSiP ani osoby związane ze szkołą, lecz prokuratorzy z różnych jednostek w kraju, którzy – jak piszą – „nie mają wiedzy o programie nauczania, konspektach zajęć ani metodologii pracy, którą przez lata im wpajano".
Czytaj: Egzamin prokuratorski do zmiany? Aplikanci chcą większej transparentności i odwołania>>
Oblany egzamin sędziowski? Od kwietnia możliwe dwie poprawki>>
Brakuje przepisów, m.in. w zakresie weryfikacji skargi
Z pisma zastępcy RPO wynika, że do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają wnioski aplikantów sędziowskich, którzy skarżą się na zachowania niektórych egzaminatorów w trakcie części ustnej egzaminu sędziowskiego. - Zgłaszane problemy polegają na: rzekomej nierzetelności egzaminatorów, którzy mieli odmawiać przyznawania punktów za poprawne odpowiedzi; rzekomym braku profesjonalizmu i kultury osobistej, przejawiającym się w niestosownych komentarzach (np. na temat wyglądu aplikantów czy aplikantek karmiących dziecko piersią); przeciążeniu egzaminatorów, przejawiającym się w tym, że osoby egzaminowane w późniejszych godzinach dnia są oceniane surowiej niż osoby oceniane wcześniej - wskazuje.
Zwraca uwagę, że przepisy prawa regulują jedynie ogólnie sposób przeprowadzenia egzaminu ustnego oraz przygotowania pytań egzaminacyjnych.
Zespół egzaminacyjny powołany przez ministra sprawiedliwości na wniosek Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury opracowuje „kazusy na część ustną egzaminu sędziowskiego", które powinny obejmować zagadnienia z 7 dziedzin prawa. Do każdej z 7 dziedzin prawa tworzy się co najmniej 50 zestawów, z których każdy powinien liczyć 3 kazusy. Z przepisów ustawowych wynika, że sam egzamin ustny przeprowadza odrębna komisja egzaminacyjna, również powoływana przez ministra sprawiedliwości na wniosek Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, natomiast z przepisów wykonawczych wynika, że część ustną egzaminu przeprowadzają poszczególni członkowie komisji, będący specjalistami z danej dziedziny prawa lub nauki pokrewnej, „w obecności pozostałych członków komisji", członkowie komisji mogą zadawać pytania uzupełniające, związane z treścią kazusu - wskazuje Trociuk.
I dodaje, że każdy zdający losuje po 1 zestawie z każdej z 7 dziedzin prawa. - Oceny rozwiązania kazusu dokonuje się w skali od 0 do 10 punktów, za co odpowiada jeden członek komisji będący specjalistą z danej dziedziny prawa lub nauki pokrewnej. Przebieg posiedzenia komisji egzaminacyjnej jest protokołowany, ale nie jest jasne, jakie dokładnie informacje ma zawierać protokół, a w szczególności, czy odnotowuje się w nim szczegóły przebiegu każdego egzaminu ustnego. Przepisy natomiast nie mówią nic na temat samej metodyki oceniania ani o ewentualnej weryfikacji skarg na nierzetelną ocenę wystawioną przez egzaminatora - podsumowuje.
RPO pyta, ilu aplikantów zgłaszało zastrzeżenia
RPO zwraca się do dyrektora szkoły o wskazanie m.in., ile skarg aplikantów sędziowskich wpłynęło do KSSiP w latach 2023-2026, a dotyczyło arbitralności pytań uzupełniających lub nierzetelności oceny punktowej wystawionej przez egzaminatora. Ile z nich uznano za zasadne i jakie kroki KSSiP podjęła w związku ze skargami uznanymi za zasadne?
A także ile skarg aplikantów sędziowskich wpłynęło do KSSiP w latach 2023-2026 na inne niewłaściwe zachowania egzaminatorów, w szczególności ich niestosowne komentarze pod adresem zdających? Ile z nich uznano za zasadne?
Pyta również, czy w latach 2023-2026 zdarzało się, żeby dyrektor KSSiP wystąpił do MS z wnioskiem o powołanie w skład komisji egzaminacyjnej po raz kolejny osoby, której aplikanci zarzucali brak obiektywizmu, nierzetelność wystawianych ocen lub inne niewłaściwe zachowanie? A jeśli tak, to ile razy?
Oblany egzamin sędziowski? Od kwietnia możliwe dwie poprawki
Od kwietnia, przypomnijmy, aplikanci mogą trzy razy podchodzić do egzaminu sędziowskiego. Ci, którym noga powinęła się już dwa razy, mają „na poprawkę" 5 lat od ukończenia aplikacji sędziowskiej. Dotyczy to także egzaminów prokuratorskich.
Dodatkowo absolwenci obu aplikacji, którzy nie zdali dwukrotnie egzaminu sędziowskiego lub prokuratorskiego w latach 2013–2025, będą mogli podejść do egzaminów jeszcze raz w ciągu pięciu lat od wejścia w życie nowelizacji, którą właśnie podpisał Karol Nawrocki.
