Adwokat z urzędu otrzyma wynagrodzenie, nawet jeśli SN skargi nie przyjął
Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu nie stanowią „kosztów procesu". W związku z tym roszczenie o wypłatę tych kosztów nie wygasa wraz z zakończeniem toku postępowania, mimo że pełnomocnik reprezentujący stronę z urzędu powinien, z przyczyn praktycznych, wystąpić o wynagrodzenie możliwie najwcześniej, a tego nie zrobił – orzekła Izba Cywilna Sądu Najwyższego.
Pełnomocnik z urzędu - adwokat działający za powoda w sprawie o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa – prezesowi Sądu Rejonowego dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie wniósł o uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego w sprawie wynagrodzenia z 24 marca 2026 r.
Nieprawidłowy wniosek
Sąd Najwyższy przyznał wnioskodawcy ze środków Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę 4050 zł powiększoną o należny VAT tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.
Zobacz też w LEX: Wizerunek kancelarii prawnej - jak mu pomóc?
Wcześniej Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania wniesionej przez powoda skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku. W orzeczeniu tym nie zawarto rozstrzygnięcia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej dla pełnomocnika reprezentującego powoda z urzędu. Uznano, że wniosek był wadliwy. Pełnomocnik nie złożył bowiem oświadczenia, o którym mowa w par. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu.
Zdaniem SN należało odnieść się do dwóch kwestii wstępnych:
- po pierwsze, wnioskodawca nie mógł wnosić o uzasadnienie postanowienia z marca 2026 r. Orzeczenie to jest bowiem niezaskarżalne, a zatem zasadniczo nie podlega uzasadnieniu. Zaistniały w sprawie układ zdarzeń przemawia jednak za sporządzeniem uzasadnienia w celu zilustrowania zasad wynagradzania pełnomocników działających z urzędu.
- po drugie, postanowienie z marca 2026 r. – wbrew intencjom wnioskodawcy wyrażonym we wniosku – nie stanowiło uzupełnienia orzeczenia z 19 grudnia 2025 r. Pierwotnie wydane postanowienie nie było bowiem dotknięte uchybieniem. Brak rozstrzygnięcia o wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu był celowy, a jego motywy (czyli niezłożenie prawidłowego wniosku w tym przedmiocie) zostały omówione w uzasadnieniu wspomnianego ostatnio postanowienia. W związku z tym pismo z 27 lutego 2026 r. zostało potraktowane jako zawierające zgłoszony po raz pierwszy prawidłowy (kompletny) wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pełnomocnikowi reprezentującemu skarżącego z urzędu. Podlegał on przy tym uwzględnieniu. Poza tym wynagrodzenie pełnomocnika to nie koszty procesu.
Czytaj też w LEX: Przewodnik po zmianach w doręczeniach pism (PISP, e-Doręczenia, doręczenia tradycyjne) dla profesjonalnych pełnomocników >
Wypłata kosztów do końca postępowania
W marcu 2026 roku Sąd Najwyższy przyznał wnioskodawcy wspomniane koszty i nakazał wypłacić je ze środków Skarbu Państwa.
W uzasadnieniu tego postanowienia sędzia SN Beata Janiszewska wyjaśniła, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu nie stanowią „kosztów procesu" w rozumieniu art. 98 par 1 k.p.c. W konsekwencji nie stosuje się do nich art. 109 par.1 zd. 1 k.p.c. Przepis ten mówi, że roszczenie o zwrot kosztów procesu wygasa, jeśli strona nie zgłosi odpowiedniego wniosku (lub nie przedstawi spisu kosztów) najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia.
W związku z tym roszczenie o wypłatę tych kosztów nie wygasa wraz z zakończeniem toku postępowania. Choć pełnomocnik reprezentujący stronę z urzędu powinien był, z przyczyn praktycznych, wystąpić o wynagrodzenie możliwie najwcześniej, to zaniechanie w tym przedmiocie nie pozbawia go prawa do wynagrodzenia za pracę, którą wykonał obowiązkowo i nie na warunkach rynkowych, w konsekwencji wydanego postanowienia sądu w przedmiocie ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika z urzędu.
Czytaj też w LEX: Metodyka postępowania w razie awarii systemów PISP, KSeF, e-Doręczenia - poradnik dla profesjonalnych pełnomocników >
Stanowisko o dopuszczalności orzeczenia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej stronie z urzędu także po zakończeniu postępowania znajduje również potwierdzenie w paragrafie 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (i podobnie wcześniejszych rozporządzeń). Przepis ten stanowi bowiem, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, iż opłata nie została zapłacona w całości lub w części.
- Teoretycznie niewykluczone jest zatem oczekiwanie przez pełnomocnika działającego z urzędu na pokrycie wspomnianej opłaty np. przez samą stronę (a nie ze środków publicznych) aż do zakończenia toku postępowania – stwierdziła sędzia Janiszewska.
Postanowienie Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 24 marca 2026 r., sygnatura akt I CNP 85/24
Czytaj też w LEX: Jakość usług pomocy prawnej jako instrument marketingowy kancelarii, czyli jak sprzedać usługi prawne >
