Prawo o adwokaturze uchwalone. Większa ochrona dla adwokatów, ale bez wakacji

Sejm uchwalił w piątek, 17 lipca, nowelizację Prawa o adwokaturze. Regulacja m.in. doprecyzowuje definicję świadczenia pomocy prawnej, obejmuje adwokatów taką samą ochroną jak funkcjonariuszy publicznych. Z kolei za posługiwanie się, w sposób nieuprawniony, tytułem zawodowym „adwokat” lub określeniami „kancelaria adwokacka”, „kancelaria adwokatów”, a także godłem adwokatury lub strojem urzędowym adwokata grozić będzie grzywna od 5 000 do 200 000 zł albo kara ograniczenia wolności. Tym, czego zabrakło w uchwalonej ustawie, są tzw. „wakacje adwokackie”. Teraz nad nowelą pochyli się Senat.

Przypomnijmy, że adwokatura wniosła do Sejmu swój obszerny projekt wraz z petycją w marcu 2025 roku. Przemysław Rosati, prezes NRA, mówił wówczas serwisowi Prawo.pl, że Prawo o adwokaturze wymaga zmian m.in. umożliwiających samorządowi sprawne działanie. Następnie projekt wzięła „na siebie” sejmowa Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Podczas prac usunięto część propozycji adwokatury, doszło też do spięcia pomiędzy samorządami prawniczymi. Prezydium NRA zdecydowanie zareagowało na propozycje poprawek zgłaszanych na ostatniej prostej przez samorząd radców prawnych. To z kolei miało związek m.in. z tym, że wcześniej zakończyły się prace nad tzw. małą nowelizacją ustawy o radcach prawnych, która obowiązuje od czerwca br. Radcy pracują jednak nad kompleksowymi zmianami.

Czytaj: Prawo o adwokaturze wraca do komisji, NRA ostro o radcowskich propozycjach>>

Większa ochrona dla adwokatów, kary za podszywanie się

Zgodnie z przyjętą nowelizacją „adwokat podczas lub w związku z wykonywaniem obowiązków zawodowych” ma korzystać z ochrony przewidzianej dla funkcjonariusza publicznego na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Ta kwestia została m.in. poprawiona na ostatniej prostej. Uwagę obywatelską zgłosił tu adwokat Robert Pogorzelski (Kancelaria Adwokacka Adwokat Robert Pogorzelski). Początkowo zamiast „lub” było „i”, po zmianie przepis brzmi tak jak w nowelizacji ustawy o radcach prawnych.

Co więcej, jeśli przepisy wejdą w życie, za posługiwanie się, w sposób nieuprawniony, tytułem zawodowym „adwokat” lub oznaczaniem prowadzonej działalności słowami „kancelaria adwokacka”, „kancelaria adwokatów”, a także, i tu dalej idące rozwiązanie niż mają radcy, „godłem adwokatury lub strojem urzędowym adwokata”, grozić będzie grzywna od 5 000 do 200 000 zł albo kara ograniczenia wolności, albo obie te kary łącznie. Takie same kary grozić będą za gromadzenie i udostępnianie publicznie przez osobę nieuprawnioną wszystkich lub niektórych informacji, o których mowa w art. 49 ust. 2 i 3, bez zgody okręgowej rady adwokackiej lub Naczelnej Rady Adwokackiej. Chodzi o listy prawników zagranicznych oraz adwokatów i aplikantów prowadzone przez ORA w systemie teleinformatycznym udostępnianym przez Naczelną Radę Adwokacką.

Czytaj: Radca prawny chroniony jak funkcjonariusz publiczny>>

Doprecyzowanie świadczenia pomocy prawnej

Nowela zakłada też m.in. zmiany w art. 4 Prawa o adwokaturze, dotyczącym czynności zawodowych adwokata. Obecnie nie jest on zbyt rozbudowany. Wskazuje się w nim, że zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami, oraz że adwokat ma prawo sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami, a także że pomoc prawna świadczona jest osobom fizycznym, podmiotom gospodarczym oraz jednostkom organizacyjnym.

Przyjęta ustawa uzupełnia ten artykuł. Zgodnie z nią zawód adwokata miałby polegać na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na:

• udzielaniu porad prawnych;
• sporządzaniu opinii prawnych;
• opracowywaniu projektów aktów prawnych, w tym aktów normatywnych;
• występowaniu w charakterze pełnomocnika lub obrońcy przed sądami, trybunałami i innymi organami władzy publicznej lub podmiotami działającymi w ich imieniu;
• sporządzaniu dokumentów prawnych i ich projektów, w tym umów, regulaminów i statutów.

Z wstępnej, adwokackiej wersji wypadło, że „świadczeniem pomocy prawnej ma być również pośrednictwo w: zawieraniu umów, których przedmiotem jest świadczenie pomocy prawnej; udzielaniu pełnomocnictwa do świadczenia pomocy prawnej”, a także działalność polegająca na zorganizowanym dochodzeniu roszczeń osób trzecich, w ich imieniu lub na ich rachunek, choćby roszczenie zostało przeniesione na podmiot prowadzący taką działalność w drodze przelewu. Adwokatura proponowała też dodanie ust. 4 i 5, zgodnie z którymi zawodowe wykonywanie wymienionych wcześniej czynności byłoby zastrzeżone wyłącznie dla podmiotów uprawnionych w rozumieniu ustawy (w tym przypadku Prawa o adwokaturze), a zawarcie umowy o świadczenie pomocy prawnej za wynagrodzeniem z podmiotem nieuprawnionym miałoby skutkować jej nieważnością. W projekcie komisyjnym to się jednak nie znalazło.

Kasacja nie wstrzyma wydalenia adwokata z zawodu?

Nowela wprowadza zmiany w zakresie dyscyplinarek. I tak zmiany nastąpią w art. 72 Prawa o adwokaturze oraz w art. 91a.Zgodnie z art. 72 ust. 1a adwokata skreśla się z listy adwokatów również w razie orzeczenia przez sąd dyscyplinarny kary wydalenia z adwokatury. Po zmianach przepis brzmiałby: „Adwokata skreśla się z listy adwokatów również w razie orzeczenia przez sąd dyscyplinarny kary wydalenia z adwokatury, z dniem uprawomocnienia się tego orzeczenia”.

Z kolei art. 91a dotyczy kasacji. Obecnie jego par. 2 stanowi, że orzeczenie, od którego służy kasacja, nie podlega wykonaniu do czasu wniesienia kasacji lub bezskutecznego upływu terminu do jej wniesienia. Zgodnie z nowelą orzeczenie kończące postępowanie wydane przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w drugiej instancji byłoby prawomocne i wykonalne z chwilą ogłoszenia.

Te propozycje mają być remedium na sytuację wokół Izby Odpowiedzialności Zawodowej SN. Chodzi o to, że orzekają w niej sędziowie powołani od 2018 roku. Tożsama zmiana znalazła się w małej nowelizacji ustawy o radcach prawnych.

Adwokat niezdolny do wykonywania zawodu? Doprecyzowanie przepisów

Zmiany mają też objąć art. 4c Prawa o adwokaturze, regulujący kwestie trwałej niezdolności adwokata do wykonywania zawodu. Obecnie, zgodnie z przepisami, o trwałej niezdolności do wykonywania zawodu orzeka okręgowa rada adwokacka. Uchwała zapada po wysłuchaniu adwokata i jego pełnomocnika ustanowionego spośród adwokatów oraz po zapoznaniu się z opiniami lub orzeczeniami lekarskimi. Okręgowa rada adwokacka wyznacza pełnomocnika z urzędu, jeżeli adwokat go nie ustanowi. W razie wszczęcia postępowania o stwierdzenie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu okręgowa rada adwokacka może zawiesić adwokata tymczasowo w wykonywaniu czynności zawodowych. To samo uprawnienie przysługuje okręgowej radzie adwokackiej wtedy, gdy przeciwko adwokatowi zostało wszczęte postępowanie o ubezwłasnowolnienie.

Zgodnie ze zmienionym przepisem o „niezdolności adwokata do wykonywania zawodu” będzie orzekała okręgowa rada adwokacka. Podobnie, w razie wszczęcia postępowania o stwierdzenie „niezdolności do wykonywania zawodu” okręgowa rada adwokacka będzie mogła zawiesić adwokata tymczasowo w wykonywaniu czynności zawodowych. To samo uprawnienie będzie przysługiwać okręgowej radzie adwokackiej wtedy, gdy przeciwko adwokatowi zostanie wszczęte postępowanie o ubezwłasnowolnienie.

Wszczęcie postępowania o stwierdzenie niezdolności do wykonywania zawodu, co istotne, nie będzie wymagało wysłuchania adwokata. Dodane zostają par. 4 i 5. Zgodnie z pierwszym z nich, uchwale orzekającej o niezdolności adwokata do wykonywania zawodu, jeżeli przemawia za tym ważny interes publiczny, będzie nadawany rygor natychmiastowej wykonalności. Zgodnie z par. 5 w każdym czasie adwokat, wobec którego podjęto uchwałę na podstawie ust. 1, w przypadku zmiany okoliczności lub ustania podstawy powodującej niezdolność do wykonywania zawodu, będzie mógł zwrócić się do okręgowej rady adwokackiej o uchylenie lub zmianę tej uchwały.

Zmiany w komisjach egzaminacyjnych

Zgodnie z nowelą komisje egzaminacyjne do przeprowadzania egzaminu wstępnego na aplikacje będą mogły działać w każdej izbie. Przeszła też poprawka zmniejszająca liczbę ich członków do pięciu osób: trzech wyznaczonych przez MS (sędziów, sędziów w stanie spoczynku) oraz dwóch z ramienia samorządu adwokackiego.

Wakacje adwokackie z noweli wypadły

We wcześniejszych pracach w komisji nie przeszła natomiast poprawka, na którą mocno liczyli adwokaci, zgodnie z którą adwokat wykonujący zawód mógłby w każdym roku kalendarzowym oznaczyć, za pośrednictwem konta w portalu informacyjnym, o którym mowa w art. 53e par. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ustroju sądów powszechnych, nie więcej niż 20 dni roboczych urlopu procesowego. Oznaczeń dokonywano by dla terminów przypadających w pierwszym półroczu danego roku nie później niż do 30 listopada roku poprzedniego, a dla terminów przypadających w drugim półroczu danego roku nie później niż do 31 maja tego roku. Adwokaci chcieli, by w dniach oznaczonych jako urlop procesowy nie można było wyznaczać terminów rozpraw, posiedzeń ani innych czynności procesowych ani dokonywać doręczeń elektronicznych pism procesowych pełnomocnikowi zawodowemu, z wyłączeniem wyznaczenia terminu czynności procesowej, której skuteczność zależy od jej dokonania w terminie wskazanym w ustawie. Zmiany miały też nastąpić w rozporządzeniu ministra sprawiedliwości z dnia 20 lutego 2026 r. w sprawie portalu informacyjnego.

Ratunkiem miała być inna propozycja adwokatury. Prace komisji przeszła wersja ze zmienionym art. 37a Prawa o adwokaturze, zgodnie z którym adwokat wykonujący zawód w kancelarii adwokackiej oraz w spółkach, o których mowa w art. 4a ust. 1, obowiązany byłby zapewnić zastępstwo w przypadku przemijającej przeszkody, tak aby prowadzone przez niego sprawy nie doznały uszczerbku. Chodziło o usunięcie z przepisu słów „urlopu lub innej”, a celem było to, by sędziowie nie domagali się na tej podstawie ustanawiania substytuta na czas adwokackiego urlopu. 

Po drugim czytaniu zgłoszono jednak poprawkę, która de facto utrzymała obecne brzmienie przepisu, wraz z pojęciem urlopu, zmieniając jedynie jego par. 2, dotyczący kompetencji dziekana w tym zakresie. I Sejm ją przyjął.