Lato dobre na działalność nierejestrowaną, ale trzeba uważać na VAT

Działalność nierejestrowana może spełniać definicję działalności gospodarczej w świetle przepisów o podatku od towarów i usług, mimo braku rejestracji w CEIDG. W większości przypadków początkujący przedsiębiorca korzysta jednak ze zwolnienia podmiotowego z uwagi na niewielkie obroty. Ale uwaga: sprzedaż kosmetyków przez internet czy świadczenie usług doradczych oznaczają bezwzględną konieczność rejestracji do VAT.

Okres letni sprzyja podejmowaniu nowych aktywności zarobkowych, czasem wiążących się z sezonowością. Warto więc wiedzieć, że nie każda taka inicjatywa jest działalnością gospodarczą, wymagającą rejestracji. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2026 r. nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym kwartale 225 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia i która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej.

Jest to korzystna forma tzw. dorabiania, bez konieczności rejestracji. Ale uwaga na pewne pułapki.

Jak wykazać dochód z działalności nierejestrowanej?

W celu rozliczenia podatku od dochodów z działalności nierejestrowanej należy złożyć zeznanie podatkowe, tj. PIT-36. W części E formularza wypełnić trzeba wiersz "działalność nierejestrowana, określona w art. 20 ust. 1ba ustawy" i wykazać tam przychody, koszty i dochód z tego źródła. Koszty te powinny być udokumentowane, dlatego należy przechowywać wszystkie dowody zakupów. Koszty uzyskania przychodów rozpoznaje się kasowo, tj. w dacie, gdy rzeczywiście poniesiony jest wydatek. Od przychodów należy odjąć koszty uzyskania tych przychodów i w ten sposób obliczyć dochód z działalności nierejestrowanej.  Do wyliczenia podatku od dochodu ustalonego według zasad ogólnych stosowana jest skala podatkowa. Ten dochód łączy się z innymi dochodami, które podlegają opodatkowaniu według skali podatkowej, np. z emerytury czy z umowy zlecenia.

Oznacza to, że w trakcie roku trzeba te dane gromadzić. Zeznanie złożyć należy w terminie od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym.

- Działalność nierejestrowana, obok zalet, może wiązać się również z zagrożeniami. Przede wszystkim, należy pamiętać o wspomnianym już limicie przychodów pozwalającym na jej prowadzenie – tj. przychód należny z tej działalności nie może przekroczyć kwartalnie 225 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę (10 813,50 zł) i jest to przychód należny, rozumiany jako kwoty należne, choćby nie zostały faktycznie otrzymane (z określonymi wyjątkami) – mówi Natalia Majewska, doradca podatkowy.

Podkreśla ona, że uzyskany przychód z działalności nierejestrowanej podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych i jest uznany za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Za przychody z innych źródeł uważa się bowiem przychody osiągane z działalności, o której mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, czyli przychody z działalności nierejestrowanej. Należy je wykazać w PIT-36 – wskazuje Natalia Majewska.

Ekspertka podkreśla, że zasadniczo prowadzący działalność nierejestrową nie jest zobowiązany do wystawiania dowodów sprzedaży klientom, lecz na ich żądanie ma taki obowiązek (rachunek lub faktura).

Warto dodać, że można prowadzić działalność nierejestrowaną, nawet jeśli mamy zarejestrowaną firmę, ale jej działalność w ostatnich 60 miesiącach była zawieszona – zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest liczone jak jej niewykonywanie.

Można skorzystać z preferencyjnego rozliczenia

Co ważne, uzyskiwanie przychodów z działalności nierejestrowanej nie pozbawia możliwości wspólnego rozliczenia z mężem lub żoną. Można złożyć wspólne zeznanie, jeśli zostały spełnione pozostałe warunki do takiego rozliczenia. Podobnie w przypadku osoby samotnie wychowującej dziecko. Jeżeli podatnik samotnie wychowuje dziecko i spełnia pozostałe warunki określone w ustawie o PIT, może rozliczyć się w sposób preferencyjny.

- Działalność nierejestrowana to swego rodzaju „wersja demo” działalności gospodarczej, w której formalności zostały ograniczone do niezbędnego minimum. Nie oznacza to jednak całkowitego braku obowiązków. Podatnik musi bowiem na bieżąco monitorować swoje przychody, a w razie potrzeby wykazać przed fiskusem, że nie naruszył warunków uprawniających do tej formy rozliczeń – czyli w szczególności nie przekroczył kwartalnego limitu przychodów (225 proc. minimalnego wynagrodzenia) – podkreśla Maciej Jankowski, doradca podatkowy z kancelarii Paczuski Taudul.

Przychody z korepetycji i konsultacji psychoterapeutycznych

Podatnik pracuje na pełnym etacie w ramach umowy o pracę na czas nieokreślony. Jest on magistrem pedagogiki, jak również certyfikowanym specjalistą psychoterapii uzależnień. Zapytał organy skarbowe we wniosku o interpretację, czy wykonywanie osobiście usług polegających na prowadzeniu korepetycji z języka obcego oraz udzielaniu konsultacji psychoterapeutycznych/prowadzenia psychoterapii, przy jednoczesnym pozostawaniu w zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę, bez zatrudniania pracowników oraz przy przychodach nieprzekraczających limitu określonego dla działalności nierejestrowanej, może zostać uznane za działalność nierejestrowaną w rozumieniu art. 5 ustawy Prawo przedsiębiorców?

Jego zdaniem wskazane przychody mogą być rozliczane jako przychody z działalności nierejestrowanej w zeznaniu PIT, bez obowiązku rejestracji działalności.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z dnia 21 lipca br. uznał stanowisko podatnika za prawidłowe (0112-KDIL2-2.4011.554.2026.3.AG).

Przypomniał, że dopiero w razie przekroczenia limitu przychodu należnego określonego dla działalności nierejestrowanej w art. 5 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców uznaje się, że podatnik, poczynając od dnia złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, a jeżeli wniosek nie został złożony w terminie określonym w art. 5 ust. 4 ustawy Prawo przedsiębiorców – poczynając od dnia następującego po dniu, w którym nastąpił bezskuteczny upływ tego terminu, uzyskuje przychody z działalności gospodarczej.

Dyrektor KIS uznał, że przychody z działalności polegającej udzielaniu konsultacji psychoterapeutycznych/prowadzenia psychoterapii oraz udzielaniu korepetycji z języka obcego, jako przychody z działalności nierejestrowej, podatnik może zaliczyć do przychodów z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, oraz wykazać w zeznaniu rocznym PIT-36.

Pułapka na gruncie przepisów dotyczących VAT

Oprócz przepisów ustawy o podatku dochodowym do działalności nierejestrowanej stosuje się też przepisy ustawy o podatku od towarów i usług. Trzeba pamiętać, że działalność nierejestrowana – mimo braku formalnej rejestracji – jest działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT. W większości przypadków początkujący przedsiębiorca korzysta jednak ze zwolnienia podmiotowego z uwagi na niewielkie obroty.

Nie będzie więc obowiązku rozliczania VAT – podatnika obejmie zwolnienie podmiotowe, gdy przychody z działalności nierejestrowanej nie przekroczą 240 tys. zł w skali roku, chyba że sprzedawane będą towary bądź usługi wymagające rejestracji do VAT już od pierwszej sprzedaży

- Kluczowym dokumentem będzie tu tzw. uproszczona ewidencja sprzedaży, o której mowa w art. 109 ustawy o VAT. Podatnik powinien zapisywać w niej wartość sprzedaży za dany dzień. Ewidencję należy prowadzić na bieżąco – transakcje z danego dnia muszą zostać wykazane przed rozpoczęciem sprzedaży w dniu następnym. Forma ewidencji jest dowolna – może ona być prowadzona w arkuszu Excel lub nawet w papierowym zeszycie – podkreśla Maciej Jankowski.

Ekspert dodaje, że uproszczona ewidencja sprzedaży nie może jednak funkcjonować w próżni. Zawarte w niej dane powinny ściśle korelować z innymi dowodami, np. ruchami na rachunkach bankowych.

- Jeśli na koncie przedsiębiorcy pojawią się wpływy o niejasnym charakterze, które nie zostały wykazane w ewidencji, urząd skarbowy może nabrać podejrzeń. Fiskus może badać, czy otrzymane kwoty nie stanowią przypadkiem zapłaty za towar lub usługę – zatajonej po to, aby nie przekroczyć limitu przychodów i nie utracić możliwości funkcjonowania w ramach działalności nierejestrowanej – podkreśla Maciej Jankowski.

Wskazuje on na to, że rozważając prowadzenie działalności nierejestrowanej, należy mieć na uwadze jeszcze jedną pułapkę.

- Niektóre rodzaje działalności – jak sprzedaż kosmetyków przez internet czy świadczenie usług doradczych – oznaczają bezwzględną konieczność rejestracji do VAT. W takich przypadkach uproszona ewidencja nie wystarczy i konieczne będzie prowadzenie pełnej ewidencji na potrzeby VAT – ostrzega Maciej Jankowski.