Darowizny pomiędzy konkubentami a podatek od spadków i darowizn

Darowizny pomiędzy konkubentami podlegają opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn na zasadach właściwych dla III grupy podatkowej. Konkubentom nie przysługują preferencje przewidziane dla małżonków. Jednak środki na bieżące koszty wspólnego życia (np. czynsz, media, żywność, wakacje) nie stanowią darowizny, ponieważ nie powodują przysporzenia majątkowego po stronie partnera.

Darowizny dokonywane pomiędzy konkubentami podlegają podatkowi od spadków i darowizn, o ile przedmiotem nabycia są rzeczy znajdujące się w Polsce lub prawa majątkowe wykonywane w Polsce. Natomiast nabycie rzeczy znajdujących się za granicą lub praw majątkowych wykonywanych za granicą również podlega opodatkowaniu, jeżeli w chwili dokonania darowizny nabywca był obywatelem polskim lub miał miejsce stałego pobytu w Polsce.

Podatkowi temu nie podlega nabycie własności rzeczy ruchomych znajdujących się w Polsce lub praw majątkowych wykonywanych w Polsce, jeżeli w dniu nabycia ani nabywca, ani darczyńca nie byli obywatelami polskimi i nie mieli miejsca stałego pobytu w Polsce.

Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, wysokość podatku zależy od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca. Zaliczenie do grupy następuje według osobistego stosunku nabywcy do darczyńcy.

Art. 14 ust. 3 ustawy wyróżnia trzy grupy podatkowe:

• grupa I – m.in. małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo, teściowie,
• grupa II – dalsi krewni, np. rodzeństwo rodziców, małżonkowie rodzeństwa,
• grupa III – wszyscy inni nabywcy.

Konkubent bez ulg podatkowych

Konkubent jest zaliczany do III grupy podatkowej, co potwierdza m.in. interpretacja indywidualna dyrektora KIS z 27 maja 2019 r. (0111‑KDIB4.4015.48.2019.1.MCZ). Oznacza to, że na gruncie podatku od spadków i darowizn konkubenci są traktowani jako osoby obce. Wskazuje na to również NSA w wyroku z 11 października 2024 r. (III FSK 1463/22).

W konsekwencji konkubenci nie mogą korzystać ze zwolnień podatkowych przewidzianych dla najbliższej rodziny, w tym zwolnienia dla małżonków określonego w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Również NSA wskazał w wyroku z 11 października 2024 r. (sygn. III FSK 1463/22), że przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego odnoszące się do osób pozostających w związku małżeńskim nie mają zastosowania do partnerów pozostających w konkubinacie.

Podobnie dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 23 września 2025 r. (0111‑KDIB2‑2.4015.99.2025.1.PB) podkreślił, że w świetle prawa krajowego zasadniczym elementem więzi rodzinnych jest zawarcie małżeństwa. Związki oparte na kohabitacji nie podlegają w Polsce formalnej rejestracji, brak jest regulacji dotyczących ich powstania, funkcjonowania i ustania, a przepisy prawa materialnego nie nadają takim relacjom statusu cywilnoprawnego. Są one traktowane jako relacje z prywatnej sfery życia i nie wpływają na stan cywilny osób. Podobne stanowisko zaprezentowano w interpretacji dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 12 listopada 2014 r. (ILPB2/436‑209/14‑2/MK).

Z uwagi na to, że konkubent jest zaliczany do III grupy podatkowej, do darowizn dokonywanych pomiędzy konkubentami nie mają zastosowania zwolnienia przewidziane dla osób z I grupy podatkowej (art. 4 pkt 3a, 5 i 8 w zw. z art. 16 ustawy o podatku od spadków i darowizn) ani zwolnienia dla małżonków (art. 4 pkt 6).

Możliwe jest natomiast rozważenie zwolnień przewidzianych w ustawie dla nabycia:

• przez konkubenta będącego rolnikiem – gruntów stanowiących gospodarstwo rolne (art. 4 pkt 1),
• pojazdów i maszyn rolniczych oraz części do nich (art. 4 pkt 12).

Kwota wolna i zasada kumulacji

Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 3 ustawy, w przypadku osób z III grupy podatkowej opodatkowaniu podlega nabycie rzeczy i praw majątkowych o czystej wartości przekraczającej 5733 zł od jednego darczyńcy.

Jeżeli nabycie od tej samej osoby następuje więcej niż jeden raz, stosuje się zasadę kumulacji (art. 9 ust. 2). Oznacza to, że:

• do wartości ostatnio nabytych rzeczy i praw dolicza się wartość nabyć dokonanych od tego samego darczyńcy w roku bieżącym oraz w ciągu pięciu poprzednich lat,
• od podatku obliczonego od łącznej wartości odejmuje się podatek zapłacony od wcześniejszych nabyć,
• nadwyżka podatku nie podlega zwrotowi ani zaliczeniu na poczet innych zobowiązań,
• nabywca ma obowiązek wykazać wcześniejsze nabycia w zeznaniu podatkowym.

Jak wskazał dyrektor KIS w interpretacjach z 5 maja 2025 r. (0115‑KDIT2.4011.86.2025.5.MM; 0111‑KDIB2‑3.4015.40.2025.6.AD), zasada kumulacji ma zastosowanie niezależnie od tytułu nabycia, o ile podlega ono podatkowi od spadków i darowizn.

Nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych w drodze darowizny lub polecenia darczyńcy podlega opodatkowaniu stawką 20 proc, jeżeli obowiązek podatkowy powstał wskutek powołania się podatnika – w toku czynności sprawdzających, postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno‑skarbowej – na fakt dokonania darowizny, a należny podatek nie został wcześniej zapłacony (art. 15 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn).

Kto płaci podatek i od jakiej podstawy

Obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy rzeczy lub praw majątkowych (art. 5). W przypadku darowizny – na obdarowanym.

Co do zasady obowiązek podatkowy powstaje:

• z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego,
• jeżeli umowa została zawarta bez zachowania formy szczególnej – z chwilą spełnienia świadczenia,
• jeżeli przepisy wymagają szczególnej formy dla oświadczeń obu stron – z chwilą złożenia tych oświadczeń (art. 6 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a).

Jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania zostanie następnie stwierdzone pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma; w przypadku orzeczenia sądu – z chwilą jego uprawomocnienia się. Gdy nabycie nie zostało zgłoszone, obowiązek podatkowy powstaje również z chwilą powołania się podatnika na fakt nabycia (art. 6 ust. 4).

Podstawę opodatkowania stanowi czysta wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych, tj. wartość po potrąceniu długów i ciężarów, ustalona według:

• stanu rzeczy i praw na dzień nabycia,
• cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego (art. 7 ust. 1–5 oraz art. 8 ustawy).

Podatnik jest zobowiązany złożyć w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego zeznanie SD‑3 do właściwego naczelnika urzędu skarbowego (art. 17a ust. 1). Do zeznania należy dołączyć dokumenty mające wpływ na ustalenie podstawy opodatkowania.

Obowiązek złożenia zeznania nie dotyczy przypadków, w których podatek pobiera płatnik (art. 17a ust. 2).

Uwaga: Notariusze są płatnikami podatku od darowizn dokonanych w formie aktu notarialnego (art. 18 pkt 1).

Nie każdy przelew od konkubenta jest darowizną

Nie każde przekazanie środków pieniężnych pomiędzy konkubentami stanowi darowiznę podlegającą opodatkowaniu.

1. Wspólne gospodarstwo domowe – brak darowizny

Środki przeznaczone na bieżące koszty wspólnego życia (czynsz, media, żywność, utrzymanie samochodu, wakacje, rozrywkę itp.) nie stanowią darowizny, ponieważ nie powodują przysporzenia majątkowego po stronie partnera.

Takie stanowisko potwierdzają liczne interpretacje, m.in.:

• dyrektora KIS z 2 kwietnia 2026 r., 0111‑KDIB1‑1.4015.2.2026.2.KM,
• dyrektora KIS z 20 marca 2026 r., 0113‑KDIPT2‑3.4011.56.2026.4.JŚ,
• dyrektora KIS z 9 lipca 2025 r., 0111‑KDIB2‑3.4015.178.2025.1.JKU.

2. Zwrot nakładów na majątek partnera – brak darowizny

Środki otrzymane od partnera jako zwrot nakładów poniesionych na jego majątek osobisty (np. nieruchomość) również nie stanowią darowizny. Potwierdzają to m.in.:

• interpretacja dyrektora KIS z 18 listopada 2025 r., 0113‑KDIPT2‑3.4011.747.2025.3.AK.

3. Spłata kredytu hipotecznego partnera – darowizna

Inaczej jest w przypadku partycypowania w spłacie kredytu hipotecznego zaciągniętego przez partnera na jego wyłączną własność. Takie świadczenie stanowi darowiznę i podlega opodatkowaniu (interpretacje KIS z 5 maja 2025 r., m.in. 0115‑KDIT2.4011.86.2025.5.MM).

4. Przelewy na cele inne niż wspólne potrzeby – darowizna

NSA w wyroku z 11 października 2024 r., III FSK 1463/22, wskazał, że przelewy między konkubentami należy traktować jako darowizny w zakresie, w jakim nie są przeznaczone na bieżące potrzeby wspólnego gospodarstwa domowego. Przykład: przelew 41 000 zł na zapłatę raty za mieszkanie stanowiące wyłączną własność partnera – to darowizna.