Wynagrodzenie za umorzenie udziałów nie (zawsze) jest ukrytym zyskiem

Umorzenie udziałów w spółkach korzystających z ryczałtu od przychodów spółek (tzw. estońskiego CIT) nadal budzi wiele wątpliwości wśród podatników. W tym kontekście często pojawia się pytanie, czy każda wypłata dokonywana na rzecz wspólnika w związku z umorzeniem jego udziałów powinna rzeczywiście być traktowana jako dochód podlegający opodatkowaniu - pisze Karolina Wartacz, doradca podatkowy w kancelarii Tomczykowski Tomczykowska.

Przekazanie zysku w trakcie okresu opodatkowania estońskim CIT powoduje, że spółka jest zobowiązana do zapłaty CIT w wysokości 20 proc.  wartości wypłaty, chyba, że jest małym podatnikiem - wtedy właściwa jest 10 proc. stawka. Z kolei wspólnik zapłaci 19 proc.  PIT od uzyskanego świadczenia, przy czym przysługuje mu prawo do odliczenia części podatku zapłaconego przez spółkę (70 proc.  lub 90 proc.  w przypadku małych podatników), proporcjonalnie do przysługującego mu udziału w zysku. W efekcie łączna efektywna stawka opodatkowania wynosi około 25 proc.  dla „zwykłych” podatników oraz około 20 proc.  dla małych podatników. Są to zatem korzystniejsze warunki niż przy ogólnych zasadach opodatkowania CIT.

Ustawodawca przygotował się jednak na sytuację, w której podatnicy chcieliby uniknąć formalnej wypłaty dywidendy, a w rzeczywistości dochodziłoby do wytransferowania środków. W związku z tym ustawa o CIT zawiera (otwarty) katalog ukrytych zysków, czyli świadczeń, które wywołują takie same skutki jak wypłata dywidendy.

Wśród takich świadczeń wskazano wynagrodzenie z tytułu umorzenia udziału (lub akcji, jak również ze zmniejszenia wartości udziału/akcji, z wystąpienia wspólnika ze spółki, ze zmniejszenia udziału kapitałowego wspólnika w spółce), które zostało wypłacone z zysku. Nie ma przy tym znaczenia czy umorzenie ma charakter dobrowolny czy przymusowy - dla stosowania przepisów o ukrytych zyskach kluczowa jest wypłata wynagrodzenia za umorzone udziały, która ma swoje źródło w zysku spółki.

To właśnie „wypłata z zysku” budzi największe kontrowersje i jest przedmiotem sporu pomiędzy podatnikami a organem. Wątpliwości budzi to, jak należy rozumieć zysk spółki, w szczególności z jakim okresem powinien być utożsamiany. Podatnicy uważają, że jeśli źródłem wynagrodzenia są środki wypracowane lub zgromadzone przez wejściem w estoński CIT, to nie ma podstaw, żeby takie świadczenia uznawać za ukryty zysk.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w wydawanych interpretacjach konsekwentnie nie zgadza się z takim podejściem. Wskazuje, że dla zastosowania przepisów o ukrytych zyskach nie ma znaczenia, z jakiego okresu pochodzą środki przeznaczone na wynagrodzenie za umorzenie udziałów - w każdym przypadku uznaje je za ukryty zysk podlegający opodatkowaniu (por. m.in. interpretacja indywidualna z 8 grudnia 2025 r. nr 0111-KDWB.4010.166.2025.2.AZE).

Co na to sądy administracyjne?

Innego zdania jest większość wojewódzkich sądów administracyjnych. Sądy orzekają, że za ukryte zyski mogą zostać uznane wyłącznie te zyski (dochody), które zostały wypracowane w okresie, w którym podatnik był objęty reżimem estońskiego CIT. Inna interpretacja tych przepisów prowadziłaby do podwójnego opodatkowania. Dochody z lat sprzed objęcia spółki estońskim CIT zostały już opodatkowane na zasadach ogólnych, a uznanie ich za ukryte zyski oznaczałoby konieczność ponownej zapłaty CIT (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 sierpnia 2025 r. sygn. akt I SA/Kr 397/25).

Co również istotne, sądy administracyjne podkreślają, że jeżeli wynagrodzenie z tytułu umorzenia udziałów odpowiada środkom wniesionym przez wspólnika jako wkład do spółki - zarówno na jej kapitał zakładowy, jak i zapasowy, to takie wynagrodzenie nie stanowi dochodu z tytułu ukrytych zysków.

W 2025 r. pojawiły się jednak niekorzystne wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych - m.in. wyrok WSA w Krakowie z 19 grudnia 2025 r. sygn. akt I SA/Kr 714/25 w Krakowie. Chociaż stanowiły one „mniejszość”, u podatników mogła pojawić się wątpliwość, czy na pewno znajdą poparcie przed WSA w przypadku ewentualnego sporu.

Sprawę rozstrzygnął NSA

Kluczowy w tym sporze jest ostatni wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 stycznia 2026 r. (sygn. II FSK 555/23), w którym Sąd podzielił stanowisko prezentowane w większości wyroków WSA. NSA zgodził się, że jeżeli wynagrodzenie pochodzi ze środków wpłaconych przez wspólników przed wejściem spółki w estoński CIT, na pokrycie jej kapitału zakładowego, to taka wypłata nie może zostać uznana za ukryty zysk.

Sąd słusznie wskazał, że gdyby każde wynagrodzenie wypłacone z tytułu umorzenia udziałów było uznawane za ukryty zysk, to fragment przepisu art. 28m ust. 3 pkt 5 ustawy o CIT, który odnosi się do wynagrodzenia „wypłaconego z zysku”, byłby zbędny.

Warto również podkreślić, że chociaż sprawa rozstrzygnięta przez NSA dotyczyła obniżenia kapitału zakładowego, wskazane wyżej wyroki WSA odnosiły się także do wypłat pomniejszających kapitał zapasowy (agio). Wyrok NSA może zatem stanowić istotny argument również w sporach o wypłaty pochodzące z agio.

Co to oznacza dla podatników?

Jeżeli w spółce objętej estońskim CIT zapadnie decyzja o umorzeniu udziałów wspólnika za wynagrodzeniem, a wypłacone środki pochodzą z zysku zgromadzonego przed wyborem estońskiego CIT - zwłaszcza gdy odpowiadają kwocie wniesionej przez wspólnika - taka wypłata nie powinna być traktowana jako ukryty zysk i tym samym nie powinna podlegać opodatkowaniu.

Korzystanie z estońskiego CIT wymaga od podatników odpowiedniej struktury - udziałowcami spółki mogą być wyłącznie osoby fizyczne. Przepisy nie zakazują jednak wprowadzania zmian w trakcie korzystania z estońskiego CIT, takich jak umorzenie udziałów, wystąpienie wspólnika ze spółki czy obniżenie wartości udziałów. Tego rodzaju działania nie powinny być każdorazowo i automatycznie uznawane przez organy podatkowe za próbę obejścia przepisów dotyczących wypłat ze spółki.

Wyrok NSA (oraz wcześniejsze orzeczenia WSA) może mieć duże znaczenie dla interpretacji przepisów o ukrytych zyskach. Sądy podkreślają, że kluczowe jest to, z jakiego okresu pochodzi wypłacane świadczenie. Przepisy o ukrytych zyskach mają na celu zapobieganie unikaniu opodatkowania, a nie prowadzenie do podwójnego opodatkowania tego samego dochodu - tymczasem obecne podejście organów podatkowych może w praktyce prowadzić właśnie do takiej sytuacji.

Nowelizacja przepisów ustawy o CIT a ukryte zyski

17 marca opublikowano (kolejny) projekt nowelizacji ustawy o CIT. W obszarze estońskiego CIT rozszerzono katalog świadczeń uznawanych za ukryty zysk m.in. o opłaty za najem od wspólników, należności za korzystanie z niektórych wartości niematerialnych i prawnych (np. opłaty licencyjne) oraz usługi niematerialne, takie jak doradcze czy reklamowe. Jednocześnie wprost wyeliminowano przesłankę „związku z prawem do udziału w zysku” jako warunek uznania świadczenia za ukryty zysk.

Chociaż procedowane zmiany nie dotyczą wprost wynagrodzenia za umorzenie udziałów, pokazują wyraźnie, że Ministerstwo Finansów podchodzi coraz bardziej restrykcyjnie do tematu ukrytych zysków. W praktyce można więc oczekiwać bardziej rygorystycznego podejścia ze strony Dyrektora KIS.

Na tym etapie nie wiadomo jeszcze, czy proponowane zmiany wejdą w życie. Na bieżąco śledzimy jednak rozwój sytuacji oraz praktykę interpretacyjną.

Karolina Wartacz, doradca podatkowy w kancelarii Tomczykowski Tomczykowska