Co zrobi prezes ZUS ze ZZ Związkowa Alternatywa w ZUS?

Zakład Ubezpieczeń Społecznych posiada cztery zewnętrzne opinie prawne oraz suplement w sprawie Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa w ZUS. Dwie z nich zostały sporządzone po publikacji wyroku sądu II instancji na polecenie prezesa ZUS, wydane w sierpniu 2025 r. (po otrzymaniu uzasadnienia Sądu I instancji) w związku z pytaniami Liwiusza Laski, wtedy przewodniczącego Rady Nadzorczej ZUS. Dwie kolejne opinie zostały sporządzone na zlecenie Rady Nadzorczej ZUS z dnia 14 czerwca 2026 r. Wszystkie są niekorzystne dla ZZ ZA w ZUS.

Serwis Prawo.pl otrzymał w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej opinię prawną z 27 kwietnia 2026 r. sporządzoną przez Iwonę Sierocką, prof. Uniwersytetu w Białymstoku, oraz radcę prawnego dr hab. Daniela Książka z kancelarii Baran, Książek, Bigaj Kancelaria Prawna sp.k. Jej tematem była „Analiza legalności działania w związku zawodowego związkowa alternatywa w zakładzie ubezpieczeń społecznych na gruncie wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu VIII z wydziału pracy i ubezpieczeń społecznych z dnia 23 kwietnia 2026 r. Otrzymaliśmy też suplement do tej opinii z 18 maja 2026 r. w temacie „Pobierania składek związkowych Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa w ZUS”. Opinię tę sporządził dr hab. Daniel Książek. Mamy wreszcie opinię prawną „w przedmiocie statusu prawnego zakładowej organizacji związkowej i płynących stąd konsekwencji dla pracodawcy” z dnia 3 czerwca 2026 r. Opinię tę sporządzili i podpisali się pod nią prof. dr hab. Krzysztof Wojciech Baran, dr hab. Iwona Sierocka, prof. UwB oraz dr hab. Daniel Książek - wszyscy z kancelarii Baran, Książek, Bigaj Kancelaria Prawna sp.k.

- W toku sprawy z powództwa działaczki związkowej w ZUS  p-ko ZUS o przywrócenie do pracy i zapłatę wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy, prowadzonej przed Sądem Rejonowym dla Wrocławia – Śródmieścia, IV Wydziałem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt IV P 529/22) oraz toczącym się w wyniku apelacji wniesionej przez powódkę przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt VIII Pa 315/25) w związku z zawartymi umowami na doradztwo prawne w zakresie prawa pracy Zakład Ubezpieczeń Społecznych uzyskał łącznie 4 opinie zewnętrzne (oraz  suplement):

1. w dniu 26 kwietnia br. prof. UKSW Monika Gładoch,
2. w dniu 27 kwietnia br.  dr hab. Iwona Sierocka Prof. UwB, dr hab. Daniel Książek oraz w dniu 18 maja br. suplement do opinii prawnej z dnia 27 kwietnia br., odpisany przez dr hab. Daniela Książka.
3. w dniu 3 czerwca br. prof. Krzysztof Baran, dr hab. Iwona Sierocka Prof. UwB, dr hab. Daniel Książek,
4. w dniu 12 czerwca br. prof. UKSW Monika Gładoch.

 - Opinie z pkt. 1-2 zostały sporządzone po publikacji wyroku sądu II instancji na polecenie prezesa ZUS wydane w sierpniu 2025 r. (po otrzymaniu uzasadnienia Sądu I instancji) w związku z pytaniami przewodniczącego Rady Nadzorczej ZUS. Opinie z pkt. 3-4 zostały sporządzone na zlecenie Rady Nadzorczej ZUS z dnia 14 czerwca 2026 r. - przekazał w odpowiedzi na pytania serwisu Prawo.pl Karol Poznański, rzecznik prasowy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Czytaj również:

ZUS kontra minister pracy - był związek czy go nie było>>

Mamy uzasadnienie wyroku w sprawie ZUS kontra b. pracownik-związkowiec>>

Prof. Gwiazdowski: To minister pracy złamała prawo, a nie ZUS >>

ZZ Związkowa Alternatywa w ZUS nie ma statusu zakładowej organizacji związkowej…    

Z opinii z 27 kwietnia 2026 roku wynika, że wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu, VIII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 kwietnia 2026 roku zawiera słuszne wnioski a SO zadziałał prawidłowo, podzielając wnioski wypracowane przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Śródmieścia, IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt IV P 529/26).

Jak twierdzą autorzy opinii, po pierwsze - SO słusznie zauważył (potwierdzając tym samym ustalenia SR), że  Związek Zawodowy Związkowa Alternatywa w ZUS (dalej: ZZZA w ZUS) została utworzona w sposób niezgodny z obowiązującym w chwili utworzenia statutem Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa. - Rekonstruując rozumowanie sądów obu instancji, w chwili utworzenia ZZZA w ZUS, statut Związkowej Alternatywy przewidywał, że jednostka organizacyjna związku zawodowego mogła powstać w drodze uchwały zarządu Związkowej Alternatywy. Ewentualnie, jednostka organizacyjna mogła zostać „przyjęta” do związku - również w drodze uchwały zarządu - pod warunkiem, że została uprzednio poprawnie utworzona (np. jako jednostka organizacyjna innego związku zawodowego lub jako samodzielny związek zawodowy). Sytuacja taka nie wystąpiła w przypadku ZZZA w ZUS, który został utworzony bez uprzedniej uchwały zarządu Związkowej Alternatywy - czytamy. Jednocześnie, jak podkreślają autorzy opinii, nie sposób przyjąć, że ZZZA w ZUS powstał jako samodzielny związek zawodowy - w ciągu 30 dni od podjęcia uchwały o jego utworzeniu nie został bowiem zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym. Tymczasem zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych (dalej: uzz), jeżeli Komitet założycielski nie złoży w terminie 30 dni od dnia założenia związku wniosku o rejestrację, uchwała o utworzeniu związku traci moc. W orzecznictwie podkreśla się, że to statut przesądza o istnieniu i tożsamości jednostek organizacyjnych związku zawodowego. A contrario, jednostka utworzona w sposób niezgodny ze statutem nie może zostać uznana za jednostkę organizacyjną związku zawodowego (wyrok SN z 16 lutego 2007 r., sygn. akt II PK 196/06, OSNP 2008, nr 7-8. Poz. 94).

- Wnioski osiągnięte przez Sąd Rejonowy oraz Sąd Okręgowy pozostają w zgodzie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, w którym wskazuje się, że sąd jest uprawniony do badania zgodności czynności podejmowanych przez organy związku zawodowego ze statutem związku. Organy związku zawodowego są związane ze statutem i powinny go przestrzegać - podkreślają autorzy opinii. Wskazują przy tym na wyrok SN z 3 marca 2005 roku (I PK 263/04, OSNP 2005, nr 21, poz. 337).

Zobacz linię orzeczniczą w LEX: Wpływ prawidłowości wyborów do zarządu zakładowej organizacji związkowej a podleganie ochronie trwałości stosunku pracy na podstawie art. 32 ustawy o związkach zawodowych >

W opinii prof. Iwony Sierockiej i dr hab. Daniela Książka,  istnienie prawomocnego orzeczenia podtrzymującego wyrok Sądu Rejonowego, wskazujący na nieprawidłowość w utworzeniu ZZZA w ZUS wyklucza współpracę z ZZA w ZUS w rozumieniu ustawy o związkach zawodowych. Z orzeczenia, którego moc została podtrzymana prawomocnym wyrokiem, wynika wprost, że ZZZA w ZUS nie istnieje. Organizacja nieistniejąca nie może mieć przymiotu zakładowej organizacji związkowej w rozumieniu art. 25(1) uzz. W związku z tym taka organizacja nie może być traktowana jako partner w rokowaniach zbiorowych a członkowie „zarządu” ZZZA w ZUS nie mogą korzystać ze szczególnej ochrony stosunku pracy wskazanej w art. 32 uzz. W efekcie ZUS jako nieuprawniony do ingerencji w orzeczenie sądu pracy, jest zobligowany do stosowania w całości przyjętych przez sąd tez, również tych wyrażonych w uzasadnieniu orzeczenia. - W orzecznictwie SN wskazuje się, że pracodawca może dokonać samodzielnej oceny legitymacji organizacji związkowej do reprezentacji pracowników. Organizacja nieistniejąca niewątpliwie takiej legitymacji nie ma. Oznacza to, że pracodawca nie jest zobowiązany do prowadzenia konsultacji wypowiedzenia umowy o pracę z pracownikami „reprezentowanymi” przez ZZZA w ZUS (na podstawie art. 38 par. 1 k.p.). Pracodawca nie ma też obowiązku występowania o zgodę zarządu ZZZA w ZUS w przypadku woli rozwiązania umowy o pracę z działaczami związkowymi tej organizacji (art. 32 ust. 1 uzz) - wskazują autorzy opinii. Ich zdaniem, rekomendowane jest skierowanie przez ZUS do ZZZA w ZUS pisma, w którym pracodawca wskaże, że w świetle prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego stwierdzającego nieprawidłowość utworzenia tej organizacji jako jednostki organizacyjnej związkowej alternatywy - ZZZA w ZUS nie przysługują uprawnienia zakładowej organizacji związkowej. Co więcej, w ocenie Kancelarii, ZUS nie ma możliwości kwestionowania orzeczenia Sądu Okręgowego, co czyni go zobligowanym do stosowania orzeczenia w całości i zawartych w nim tez między innymi co do istnienia ZZZA w ZUS.

…a pracodawca nie ma obowiązku pobierania składek członkowskich

W suplemencie do tej opinii, prof. Daniel Książek podtrzymał rekomendację konsekwentnego reprezentowania stanowiska wyrażonego w wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu, VIII Wydział pracy i ubezpieczeń społecznych z dnia 23 kwietnia 2026 roku. Zgodnie z powołanym orzeczeniem ZZZA w ZUS został utworzony z naruszeniem statutu, wskutek czego nie uzyskał bytu prawnego jako jednostka organizacyjna Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa. W konsekwencji ZZZA w ZUS nie może zostać uznany za zakładową organizację związkową w rozumieniu art. 25(1) uzz. Stosownie do art. 33(1) uzz, pracodawca obowiązany jest pobierać składki członkowskie na pisemny wniosek zakładowej organizacji związkowej. - Jak wykazano powyżej, ZZZA w ZUS nie spełnia przesłanek warunkujących posiadanie statutu zakładowej organizacji związkowej. ZUS nie jest więc zobowiązany do pobierania od pracowników składek na rzecz ZZZA w ZUS.

Czytaj też w LEX: Wydatki ponoszone przez pracodawcę w związku z działalnością związków zawodowych jako koszty uzyskania przychodu >

Przypomnijmy, że 20 maja 2026 r. pracodawca, powołując się na prawomocny wyrok SO we Wrocławiu (i mając już ww. dwie opinie prawne), wysłał pismo do przewodniczącego ZZZA w ZUS, w którym zapowiedział, że podjął decyzję o zaprzestaniu potrącania składek członkowskich na rzecz organizacji. 21 maja 2026 r. do Zarządu ZUS wpłynęło pismo Agnieszki Dziemianowicz-Bąk, minister rodziny, pracy i polityki społecznej, w którym odnosząc się do wyroku SO we Wrocławiu podkreśliła, że „jedynie w uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono, że związek ten nie został powołany w ZUS w sposób prawidłowy”, a istnieją wcześniej wydane rozstrzygnięcia sądowe, z których wynika, że związek ten działa legalnie. W efekcie 22 maja 2026 r. pracodawca przesłał pismo do przewodniczącego ZZ ZA w ZUS, że w nawiązaniu do pisma MRPiPS z poprzedniego dnia i „zawartym w nim wskazaniem” ZUS zdecydował o potrąceniu składek na działalność związkową ZZZA w ZUS i odwołał swoje poprzednie zarządzenie.

W środę, 1 lipca 2026 r., zapytaliśmy ZUS, czy jako pracodawca będzie pobierał (albo czy pobiera) składki członkowskie od pracowników należących do ZZZA w ZUS. Odpowiedzi nie otrzymaliśmy.

Zapytaliśmy więc Piotra Szumlewicza, przewodniczącego ZZ Związkowa Alternatywa, czy ZUS pobiera składki członkowskie od pracowników należących do ZZZA w ZUS. - Tak, oczywiście, pracodawca pobiera składki członkowskie od pracowników należących do Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa w ZUS. Nasz związek niczym się tutaj nie różni od innych związków działających w Zakładzie. Zgodnie z art. 33(1) ustawy o związkach zawodowych "pracodawca, na pisemny wniosek zakładowej organizacji związkowej i za pisemną zgodą osoby wykonującej pracę zarobkową, jest obowiązany pobierać z wynagrodzenia tej osoby składkę związkową w zadeklarowanej przez nią wysokości". Gdyby pracodawca odmówił wypełnienia swoich ustawowych obowiązków, naraziłby się na konsekwencje karne opisane w art. 35 ustawy - przekazał nam Piotr Szumlewicz.

Pracodawca może dochodzić zwrotu wypłaconego wynagrodzenia

Z opinii z 3 czerwca br. prof. Krzysztof Baran, prof. Iwona Sierocka i  dr hab. Daniel Książek rekomendują zakończenie współpracy z organizacją związkową i zaprzestanie respektowania uprawnień osób wskazanych do działania w imieniu tej organizacji.

Idąc nawet dalej - ich zdaniem pracodawca powinien wezwać osoby zwolnione ze świadczenia pracy na okres kadencji w zarządzie do stawienia się w pracy celem jej świadczenia. Ma też podstawy prawne do dochodzenia zwrotu wynagrodzenia wypłaconego osobom zwolnionym z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji. Zasadą jest, że wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Przepis art. 31 uzz przewidujący zwolnienie ze świadczenia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia na czas pełnienia funkcji związkowych, stanowi zaś od tej zasady wyjątek. Oznacza to, że stwierdzenie nieistnienia związku zawodowego czyni wynagrodzenie nie wypłacone na tej podstawie nie należnym. Z przedstawionego materiału wynika że stan ten miał miejsce od samego początku działalności organizacji związkowej (nie doszło do jej prawidłowego utworzenia),  w związku z czym zwrotu świadczeń nienależnie pobranych dochodzić można za cały ten okres. - czytamy.

Czytaj również: Nowy związek w ZUS - nowe problemy... ze składkami i PIT>>

Prezes ZUS nie uznaje ZZZA w ZUS za istniejący związek zawodowy?

Jak dowiedział się serwis Prawo.pl, Liwiusz Laska, powołany 1 lipca br. na stanowisko prezesa ZUS, wczoraj w intranecie ZUS poinformował wszystkich pracowników Zakładu, że podjął decyzję o skierowaniu do Okręgowego Inspektora Pracy pisma informującego o wszczęciu sporu zbiorowego ze Związkiem Zawodowym Związkowa Alternatywa Pracowników ZUS. - Oznacza to, że przechodzimy do etapu rokowań. Tym samym referendum dotyczące ogłoszenia strajku staje się bezprzedmiotowe, ponieważ zostało ono zorganizowane w związku z odmową przystąpienia przez Pracodawcę do rokowań w ramach sporu zbiorowego dotyczącego żądań płacowych. Skoro rokowania zostają podjęte, przyczyna organizacji referendum przestaje istnieć - napisał Liwiusz Laska. I dodał: - W związku z tym zaprosiłem przedstawicieli Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa Pracowników ZUS (to nowy związek zawodowy Związkowej Alternatywy, 20 maja 2026 r. założony w ZUS - przyp. red.) na rokowania, które odbędą się 15 lipca br. o godz. 12:00 w Centrum Partnerstwa Społecznego „Dialog” w Warszawie.

Zaproszenia nie dostał ZZZA w ZUS, którego istnienie zakwestionował SO we Wrocławiu.

Zobacz też w LEX: Przewodnik po zmianach w prawie pracy 2026 r. >