Od 13 kwietnia 2026 r. obowiązuje ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r., poz. 26), która m.in. wprowadziła reformę orzecznictwa lekarskiego ZUS. Zgodnie z jej art. 85b ust. 1, lekarze orzecznicy oraz osoby wykonujące samodzielny zawód medyczny realizują zadania na podstawie umowy o pracę albo na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.
Natomiast Naczelny Lekarz Zakładu, zastępca Naczelnego Lekarza Zakładu, lekarze inspektorzy nadzoru orzecznictwa lekarskiego, główni lekarze orzecznicy oraz zastępcy głównych lekarzy orzeczników takiego wyboru nie mają i realizują zadania określone w ustawie wyłącznie na podstawie umowy o pracę (ust. 2).
W myśl ust. 3, wynagrodzenie zasadnicze ww. osób, z którymi jest zawarta umowa o pracę, ustala się z zastosowaniem mnożników kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym ustalenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”. Wynagrodzenie zasadnicze, o którym mowa w ust. 3, jest ustalane proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.
Przepis ten w ust. 5 zawiera też delegację dla ministra rodziny, pracy i polityki społecznej do określenia, w drodze rozporządzenia, mnożników do ustalenia wynagrodzenia zasadniczego, o którym mowa w ust. 3, mając na względzie charakter pracy osób, o których mowa w ust. 1 i 2, potrzebę zapewnienia odpowiedniego poziomu realizacji zadań przez Zakład oraz konieczność zapewnienia warunków obsady kadrowej orzecznictwa lekarskiego w Zakładzie.
I to właśnie opublikowane rozporządzenie MRPiPS stanowi wykonanie tego upoważnienia ustawowego. Według tabeli mnożników stanowiącej załącznik do rozporządzenia, wynagrodzenie zasadnicze dla naczelnego lekarza Zakładu ma być ustalane według mnożników od 2,00 do 3,00, dla jego zastępcy - od 1,85 do 2,70, dla lekarza inspektora nadzoru orzecznictwa lekarskiego - od 1,70 do 2,40, a dla głównego lekarza orzecznika - od 1,85 do 2,70, a dla jego zastępcy - od 1,70 do 2,40. Wynagrodzenie zasadnicze dla lekarza orzecznika ma być natomiast ustalane według mnożnika od 1,60 do 2,25, dla pielęgniarki/pielęgniarza - od 1,20 do 1,60, a dla fizjoterapeuty - od 1,30 do 1,75.
Czytaj również: Koniec umów o pracę dla lekarzy orzeczników w ZUS?>>
Znaczące podwyżki dla lekarzy orzeczników
Oznacza to, że - jak przekazał nam ZUS na nasze pytania - wynagrodzenie zasadnicze lekarzy orzeczników będzie wynosiło minimalnie 14 245,70, a maksymalne - 20 033,01 zł. Pielęgniarki i pielęgniarze będą mieścili się w widełkach od 10 684,27 do 14 245,70 zł, a płaca zasadnicza fizjoterapeutów między 11 574,63 zł a 15 581,23 zł.
Czytaj też w LEX: Nowe uprawnienia pielęgniarek i fizjoterapeutów w zakresie orzecznictwa >
Jak z kolei podał ZUS w poniedziałek, wynagrodzenie zasadnicze np. naczelnego lekarza Zakładu to od 17,8 tys. zł do 26,7 tys. zł, jego zastępcy od 16,5 tys. zł do 24 tys. zł, a głównego lekarza orzecznika - od 16,5 tys. zł do 24 tys. zł.
O tym o jakiej skali podwyżek mówimy, najlepiej pokazują dane sprzed podwyżki. Jak przekazał nam ZUS, według tabeli wynagrodzeń z załącznika nr 1 do Protokołu Dodatkowego nr 29 do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników ZUS obowiązującej przed wprowadzeniem mnożnika wynagrodzenia, lekarze orzecznicy zarabiali minimum 7200 zł, a maksymalnie 15 500 zł.
- Podwyżka, o której mowa dotyczyła zwiększenia zakresu wynagrodzeń, a nie rzeczywistego wzrostu wynagrodzenia lekarzy orzeczników. Przed wejściem w życie rozporządzenia, żaden z lekarzy nie otrzymywał wynagrodzenia na poziomie najniższym, określonym w Zakładowym Układzie Zbiorowym Pracy. Wynagrodzenie większości lekarzy znajdowało się w okolicach górnego progu - podkreśla Karol Poznański, rzecznik prasowy ZUS.
Koszty reformy orzecznictwa lekarskiego w ZUS budzą jednak wątpliwości. Zarówno w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (nr UD114, druk sejmowy nr 1856), jak i w projekcie rozporządzenia MRPiPS w sprawie mnożników do ustalenia wynagrodzenia zasadniczego lekarzy oraz osób wykonujących samodzielne zawody medyczne zatrudnionych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (nr 99) Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie przedstawiło oceny skutków regulacji. W uzasadnieniu do projektu rozporządzenia resort wręcz stwierdził, że projekt nie podlega dokonaniu oceny OSR przez koordynatora OSR w trybie par. 32 uchwały nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów.
W OSR do projektu rozporządzenia ministerstwo twierdzi, że projekt rozporządzenia jako akt wykonawczy do ustawy nie generuje skutków finansowych. - Do skutków z tytułu zatrudniania lekarzy i osób wykonujących samodzielny zawód medyczny, zatrudnionych na podstawie umowy o pracę w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, odniosła się ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw - zaznacza resort. I dalej: - Projekt rozporządzenia nie zakłada zmiany podstawowego źródła finansowania, gdzie aktualnie wynagrodzenia lekarzy są finansowane w ramach funduszu wynagrodzeń osobowych ZUS. Natomiast w celu zwiększenia poziomu zatrudnienia oraz wynagrodzeń, założono wykorzystanie środków znajdujących się w funduszu wynagrodzeń osobowych, przypadających na nieobsadzone etaty lekarzy orzecznictwa lekarskiego. W konsekwencji, brak jest potrzeby zabezpieczenia dodatkowych środków finansowych na wynagrodzenie zasadnicze lekarzy i osób wykonujących samodzielny zawód medyczny zatrudnionych na podstawie umowy o pracę w ZUS.
Także w OSR do projektu ustawy ministerstwo twierdziło, że projektowane zmiany nie będą generowały skutków finansowych. Bo, jak wyjaśniało, aktualnie wynagrodzenia lekarzy finansowane są w ramach funduszu wynagrodzeń osobowych ZUS, projektowana zmiana nie zakłada zmiany źródła finansowania. Nastąpi wydzielenie funduszu na wynagrodzenia zasadnicze wraz z pozostałymi składnikami wynagrodzeń osobowych lekarzy.
Jednocześnie w innym miejscu przekonuje: - W celu uzupełnienia stanu zatrudnienia lekarzy jest niezbędne zapewnienie konkurencyjnych, w stosunku do podmiotów medycznych, warunków wynagradzania, w szczególności wyższych wynagrodzeń zasadniczych, co ma kluczowe znaczenie w procesie rekrutacji. Środki przewidziane w funduszu wynagrodzeń ZUS na zatrudnienie lekarzy orzecznictwa lekarskiego na 2024 r. wynoszą 167,3 mln zł. Łączna kwota przeznaczona w funduszu wynagrodzeń na 2024 r. na wynagrodzenia zasadnicze dla pracowników zatrudnionych na wymienionych stanowiskach to 133,7 mln zł.
Co więcej, według danych podanych w OSR do projektu ustawy, koszt umów o świadczenie usług, przy zakładanym zatrudnieniu 112 lekarzy/osób wykonujących samodzielny zawód medyczny oraz analogicznej dziennej liczbie orzeczeń wydawanej przez lekarza zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy, szacuje się na ok. 46 mln zł rocznie. Jak twierdziło MRPiPS, realizacja wypłat z tego tytułu odbywać się będzie poza funduszem wynagrodzeń osobowych i bezosobowych.
- Orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych jest w kryzysie od wielu lat. Mierzymy się z takimi dwoma zasadniczymi problemami. Pierwszym są olbrzymie braki kadrowe. Dzisiaj na 900 etatów lekarzy orzeczników i członków komisji lekarskich w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych mamy nieobsadzonych ok. 400 etatów, mamy 43 proc. nieobsadzonych etatów. Kadra orzecznicza jest kadrą wiekową. Ponad 60 proc. lekarzy orzeczników ma więcej niż 60 lat, a aż 18 proc. lekarzy orzeczników ma więcej niż 70 lat. Wśród kadry orzeczniczej zakładu mamy także lekarzy powyżej 80. roku życia - mówił Sebastian Gajewski, wiceminister rodziny, pracy i polityki społecznej, w Sejmie, w trakcie pierwszego czytania projektu ustawy 7 listopada 2025 r. (sprawozdanie stenograficzne z 44. Posiedzenia Sejmu RP, s. 341).
- Rzeczywiście mamy wiele wakatów orzeczników w ZUS, ale jeżeli wprowadzamy takie znaczące podwyżki dla lekarzy orzeczników w ZUS, a jednocześnie oferujemy tak nieznaczne podwyżki wynagrodzenia dla pozostałych pracowników Zakładu, to należy to dobrze uzasadnić. Bez dostatecznego udokumentowania propozycji wydajemy pieniądze w ciemno, bo za rok już nie wrócimy do tych 7 tys. zł - zauważa dr Tomasz Lasocki.
Czytaj więcej: Związki zawodowe w ZUS odrzuciły podwyżki i dążą do strajku>>
Nie będzie ustawowej ewaluacji efektów ustawy, a ewaluację wprowadzonych zmian będzie robił ZUS... na bieżąco
- Nie przewiduje się ustawowej ewaluacji efektów projektu. Ewaluacja efektów proponowanych zmian będzie prowadzona na bieżąco, w ramach systemu pomiaru realizacji zadań w oddziałach ZUS, a wyniki będą mierzone w okresach miesięcznych i kwartalnych - podało MRPiPS w OSR do projektu ustawy.
O udostępnienie rozporządzenia w wersji podpisanej przez Agnieszkę Dziemianowicz-Bąk, ministra rodziny pracy i polityki społecznej, wystąpiliśmy do KPRM już w poniedziałek, 13 lipca (podpisane rozporządzenie wpłynęło do KPRM 10 lipca i miało zostać opublikowane w Dzienniku Ustaw najpóźniej do 17 lipca). Prośbę ponowiliśmy 15 lipca. Tego też dnia rozporządzenie zostało opublikowane, a resort pracy przekazał nam: - Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie mnożników do ustalenia wynagrodzenia zasadniczego lekarzy oraz osób wykonujących samodzielny zawód medyczny zatrudnionych w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych oczekuje na publikację w Dzienniku Ustaw i będzie dostępne dla wszystkich zainteresowanych po opublikowaniu. Jednocześnie w odpowiedzi na prośbę o udostępnienie uwag do rozporządzenia przekazanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych informuję, że wszystkie uwagi zostaną opublikowane na stronach podmiotowych Rządowego Centrum Legislacji – Rządowy Proces Legislacyjny.
Do dziś dokumenty, które wpłynęły w trakcie prac nad projektem rozporządzenia, nie zostały udostępnione na stronie RCL.
