Urlopy wypoczynkowe udzielane są w terminach wynikających z planu urlopów – plan stanowi wcześniejsze ustalenie i dookreślenie terminów urlopów w terminie, którego plan urlopów dotyczy.
Jeżeli plan urlopów nie jest tworzony, terminy wykorzystywania urlopów ustalane są przez pracodawcę po porozumieniu z pracownikiem. Pracodawca zobligowany jest do podjęcia próby uzgodnienia terminu urlopu z pracownikiem, ale w przypadku, gdy to się nie powiedzie ostatecznie termin urlopu ustala właśnie pracodawca, który bierze przy tym pod uwagę wnioski pracowników oraz konieczność zapewnienia normalnego toku pracy.
Czytaj również: Urlop wychowawczy a urlop wypoczynkowy>>
Wypoczynek po urlopie dla rodziców
Na wniosek pracownicy lub pracownika (matki, ojca dziecka) lub członka najbliższej rodziny (w rozumieniu art. 175[1] pkt 3 Kodeksu pracy, dalej: k.p.) urlopu wypoczynkowego udziela się bezpośrednio po urlopie macierzyńskim, urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego, uzupełniającym urlopie macierzyńskim, urlopie rodzicielskim lub ojcowskim.
W przypadku urlopu wnioskowanego bezpośrednio po którymś z wymienionych urlopów „dla rodziców” pracodawca nie ma żadnej możliwości odmowy. Do rozpoczęcia urlopu na podstawie art. 163 par. 3 k.p. wystarczy złożenie stosownego wniosku, na który pracodawca nie może zareagować inaczej niż udzielając urlopu niezależnie od planu urlopów (wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 2003 r., sygn. akt I PK 18/03).
Nie ma znaczenia długość któregoś z urlopów dla rodziców w relacji z długością urlopu wypoczynkowego – nawet po bardzo krótkiej części urlopu rodzicielskiego pracownik może narzucić pełny urlop wypoczynkowy (w tym również zaległy).
Przykład: Pracownik złożył na początku czerwca wniosek o 4 tygodnie (20 dni) urlopu wypoczynkowego w okresie 20 lipca – 7 sierpnia. Pracodawca odmówił, wskazując, że jest to zbyt długi okres w czasie dosyć licznych nieobecności – może zgodzić się na maksymalnie tydzień urlopu. Pracownik w odpowiedzi złożył wniosek o tydzień urlopu rodzicielskiego (ojciec czteroletniego dziecka, rodzice nie wykorzystali jeszcze pełnego urlopu), jednocześnie składając ponownie wniosek o urlop wypoczynkowy we wskazanym wcześniej wymiarze od kolejnego dnia po ostatnim dniu urlopu rodzicielskiego.
Urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo nie więcej niż pięciu częściach nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy szósty rok życia. Zastrzeżenie dotyczące podziału urlopu na maksymalnie pięć części dotyczy łącznie obojga rodziców. W liczbie tej uwzględnia się liczbę części urlopu wykorzystywaną przez oboje rodziców, jak również liczbę okresów pobierania zasiłku macierzyńskiego za okresy odpowiadające okresom urlopu rodzicielskiego. Obecnie obowiązujące przepisy nie wskazują na minimalne długości poszczególnych części urlopu rodzicielskiego. Opierając się na tym, że wymiar urlopu wyrażony jest w tygodniach za zasadne należy przyjąć, że minimalny czas trwania jednej części urlopu nie może być krótszy niż tydzień.
Urlop rodzicielski jest udzielany na wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej składany przez pracownika - rodzica dziecka w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Wniosek o urlop rodzicielski wiążący pracodawcę (pracodawca nie może odmówić udzielenia tego urlopu) pracownik mógł zatem złożyć w takim terminie, by rozpocząć ten urlop na tydzień przed 20 lipca. Wnioskowanie o urlop wypoczynkowy oparte na art. 163 par. 3 k.p. może nastąpić nawet wraz z wnioskiem o urlop „dla rodzica”. W opisanej sytuacji działanie pracownika wymusza na pracodawcy obowiązek udzielenia obu tych urlopów.
Z art. 229 par. k.p. nie można wywodzić obowiązku przedstawienia orzeczenia o zdolności do pracy przez pracownicę rozpoczynającą urlop wypoczynkowy po urlopie macierzyńskim (art. 163 par. 3 k.p.) wykorzystanym bezpośrednio po zakończeniu okresu niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni. (wyrok Sądu Najwyższego z 9 marca 2011 r., sygn. akt II PK 240/10).
Osoba zatrudniona powinna złożyć wniosek – zwykły wniosek urlopowy stosowany w zakładzie pracy - w którym dla pełnej „czytelności” dobrze by zostało wskazane:
- że wniosek dotyczy wykorzystywania urlopu wypoczynkowego bezpośrednio po korzystaniu np. z urlopu ojcowskiego,
- data rozpoczęcia urlopu, która powinna przypadać bezpośrednio po zakończeniu korzystania z urlopu „dla rodzica”,
- wymiar urlopu wypoczynkowego, z jakiego ma zamiar skorzystać pracownik lub okres tego urlopu.
Przy czym, jeżeli we wniosku podana zostanie sama data rozpoczęcia wypoczynku i jego okres, jest to wystarczające dla zakwalifikowania wniosku jako złożonego w oparciu o art. 163 par. 3 k.p. Pracodawca sam bowiem ocenia korelację daty zakończenia któregoś z urlopów dla rodziców z datą rozpoczęcia urlopu wypoczynkowego.
Wymiar wnioskowanego urlopu wypoczynkowego zależy od wnioskodawcy, ograniczony jest jedynie wymiarem prawa do wypoczynku.
Przykład: Pracownik jest zatrudniony od początku października 2025 r. na podstawie rocznej umowy o pracę (do końca września 2026 r.). Pracownik i pracodawca zakładają, że zawarta zostanie kolejna umowa co najmniej na rok.
Pracownik wykorzystuje w lipca 2026 r. urlop ojcowski, po których chciałby zrealizować pełne 26 dni urlopu za 2026 r. (urlop należny za 2025 r. został wykorzystany).
Wymiar urlopu wypoczynkowego ustalany jest proporcjonalnie do okresu zatrudnienia u danego pracodawcy. W zakresie rozliczeń urlopowych każdy z okresów zatrudnienia traktowany powinien być odrębnie. Na chwilę obecną kolejne zatrudnienie nie rozpoczęło się jednak, jest jedynie wstępnie zakładane. Pracownik ma prawo do 20 dni urlopu (26 x 9/12, zaokrąglone w górę do pełnego dnia) i o taki wymiar może wnioskować. Zgoda na udzielenie urlopu w wyższym wymiarze oznaczałaby nie tyle udzielenie urlopu „zaliczkowo:” na poczet kolejnego zatrudnienia, ale udzielenie dodatkowych dni wolnych przez pracodawcę.
Znaczenie określenia „bezpośrednio”
Art. 163 par. 3 k.p. wskazuje, że zobowiązanie pracodawcy dotyczy sytuacji, w której urlop wypoczynkowy ma być wykorzystywany bezpośrednio po np. macierzyńskim czy ojcowskim. Przez „bezpośredniość” powinniśmy rozumieć tutaj nie jako „od następnego dnia kalendarzowego”, ale od pierwszego dnia pracy danej osoby, ustalonego zgodnie z jej rozkładem czasu pracy. Urlopów wypoczynkowych udzielamy bowiem w dni, które są dla pracownika dniami pracy (art. 154[2] par. 1 k.p.).
Daty te nie mogą być jednak przedzielone nieobecnościami związanymi z korzystaniem z innych uprawnień (zwolnień od pracy itp.).
Przykład: Pracownica kończy urlop rodzicielski 29 lipca , na 30 i 31 lipca złożyła wniosek o opiekę nad dzieckiem z art. 188 k.p., zaś od kolejnego dnia o urlop wypoczynkowy na okres trzech tygodni. Korzystanie z opieki nad dzieckiem nie może być w takim przypadku traktowane jako swoiste przedłużenie okresu dla rozpoczęcia urlopu wypoczynkowego z art. 163 par. 3 k.p. - urlop wnioskowany nie zaczynałby się bezpośrednio po zakończeniu rodzicielskiego. Pracodawca może odmówić jego udzielenia.
