Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Chodzi o ustawę z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Jak wynika z informacji opublikowanej na stronie Kancelarii Prezydenta RP, Karol Nawrocki podpisał ją w środę, 7 stycznia 2026 r.

Czytaj również:  Senat poprawia reformę orzecznictwa lekarskiego w ZUS>>

Jakie zmiany wprowadza nowelizacja?

W zmianach do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych reformujących system orzeczniczy, m.in.:

1. ujednolicono zasady wydawania orzeczeń i kontroli zaświadczeń lekarskich –wprowadzono jednolite reguły i tryb orzekania w sprawach dotyczących świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz innych świadczeń należących do właściwości ZUS, oraz dla celów realizacji zadań zleconych ZUS na podstawie innych ustaw, a także kontroli orzeczeń o czasowej niezdolności do pracy;
2. zmieniono zasady zatrudniania, wynagradzania i kwalifikacji lekarzy orzeczników – umożliwiono współpracę na podstawie umowy o świadczenie usług, ustalono zasady wynagradzania lekarzy orzeczników;
3. dopuszczono inne zawody medyczne do wydawania orzeczeń w wybranych sprawach – umożliwiono wydawania orzeczeń przez fizjoterapeutów oraz pielęgniarki, przy zachowaniu nadzoru i ustaleniu wymaganych kwalifikacji;
4. wprowadzono zasadę jednoosobowego orzekania w obu instancjach (z jednym wyjątkiem - w sprawach szczególnie skomplikowanych główny lekarz orzecznik albo zastępca głównego lekarza orzecznika będzie mógł skierować sprawę do ponownego rozpatrzenia przez trzech lekarzy orzeczników orzekających łącznie);
5. doprecyzowano i uszczegółowiono reguły postępowania związanego z wydaniem orzeczenia, z uwzględnieniem w większym zakresie elektronizacji procesu orzekania, w tym zwiększania wykorzystania narzędzi informatycznych we współpracy z podmiotami uczestniczącymi w postępowaniach związanych z wydawaniem orzeczeń;
6. doprecyzowano zakres i instrumenty nadzoru, w tym kontroli zgodności orzeczeń z przepisami.

W związku z tą nowelizacją zmieniono przepisy 30 innych ustaw.

Ustawa umożliwia również wystawianie zwolnień od pracy tylko dla określonego tytułu zatrudnienia na żądanie ubezpieczonego (jeżeli osoba ma odrębne tytuły do ubezpieczenia i praca zarobkowa w ramach określonego tytułu może być wykonywana z uwagi na rodzaj wykonywanej pracy). Zawiera też zmiany mające na celu doprecyzowanie zasad przeprowadzania kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy (zarówno przez ZUS, jak i płatników składek). Ponadto stanowi ona wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2023 r. (sygn. akt SK 109/20) poprzez przeniesienie do ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przepisów dotyczących sposobu obliczania okresów składkowych i nieskładkowych, które obecnie znajdują się w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe.

Nowe przepisy zaczną obowiązywać po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem części przepisów, które wejdą w życie odpowiednio po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z dniem 1 października 2026 r. i z dniem 1 stycznia 2027 r.