NSA: Świadczenie w drodze wyjątku tylko w razie braku niezbędnych środków utrzymania

Zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym, miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosił 2800 zł. Był on wyższy od kwoty najniższej emerytury, co oznaczało, że nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS odmówił więc przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że okoliczność ta miała przesądzający charakter dla rozstrzygnięcia sprawy i czyniła zbędnym badanie pozostałych przesłanek.

Matka zwróciła się w imieniu syna o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Organ wydał decyzję odmowną

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił, ponieważ z dokumentacji wynikało, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosił 2800 zł. Tym samym był on wyższy od kwoty najniższej emerytury. Organ podkreślił, że dochód ten mógł nie być wystarczający do zapewnienia wszystkich potrzeb życiowych. Niemniej trudno uznać, że nie pozwalał on na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Oznacza to, że wnioskodawca nie pozostawał bez niezbędnych środków utrzymania. W rozstrzygnięciu podkreślono również, że nagły zgon ojca, wcześniejsze partycypowanie przez niego w kosztach utrzymania dziecka czy obciążenia kredytowe przedstawicielki ustawowej, nie miały wpływu na ocenę spełnienia przesłanek przyznania świadczenia. Wydane rozstrzygnięcie zostało zaskarżone.

Trzeba spełnić wszystkie przesłanki

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ustawa) ma charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia wszystkich wskazanych w tym przepisie przesłanek. Jedną z nich jest brak niezbędnych środków utrzymania. Sąd podzielił zdanie organu, że dla oceny spełnienia tej przesłanki właściwym i obiektywnym kryterium jest odniesienie dochodu brutto przypadającego na osobę w gospodarstwie domowym do wysokości najniższej emerytury. Z uwagi na jego przekroczenie, na gruncie niniejszej sprawy nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. WSA zwrócił również uwagę, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie jest uzależnione od indywidualnie ocenianych, rozszerzonych potrzeb życiowych, np. wynikających z obciążeń kredytowych, lecz od spełnienia ustawowo określonych kryteriów. Mając powyższe na uwadze, skarga została oddalona. Nie zakończyło to sporu, ponieważ wydany wyrok został zaskarżony kasacyjnie.

Skarga kasacyjna została oddalona

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że dla oceny spełnienia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania dopuszczalne jest odniesienie dochodu przypadającego na osobę w rodzinie do kwoty najniższej emerytury. Taki miernik ma charakter zobiektywizowany i zapewnia jednolitość stosowania prawa. Nie prowadzi on do rozszerzającej interpretacji art. 83 ust. 1 ustawy, lecz do jego ujednoliconego stosowania w granicach wyznaczonych przez prawodawcę. Niespełnienie spornej przesłanki miało charakter przesądzający dla rozstrzygnięcia sprawy i czyniło zbędnym badanie pozostałych. Skoro bowiem dochód przypadający na osobę w rodzinie przekraczał przyjęte kryterium odniesienia, to nawet bardziej rozbudowane uzasadnienie decyzji nie mogłoby doprowadzić do odmiennej oceny prawnej. Sąd wskazał także, że ocena związana z odnoszeniem dochodu do wartości brutto mieściła się w granicach dopuszczalnej wykładni i nie stanowiła naruszenia zasad postępowania dowodowego. Mając powyższe na uwadze, skarga kasacyjna została oddalona.

Wyrok NSA z 19 lutego 2026 r., sygn. akt III OSK 2059/25