Sąd Okręgowy w Warszawie III Wydział Cywilny wydał w dniu 23 czerwca 2026 r. postanowienie w sprawie o sygn. akt III C 603/26, w którym stwierdził, że Związek Zawodowy Związkowa Alternatywa w ZUS nie wykazał, że jest jednostką organizacyjną związku zawodowego wyposażoną w osobowość prawną na podstawie art. 13 pkt 7 ustawy o związkach zawodowych. W konsekwencji nie wykazał również posiadania zdolności sądowej. Brak ten stanowi nieusuwalną przesłankę procesową, skutkującą odrzuceniem pozwu na podstawie art. 199 par. 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.). W efekcie odrzucił pozew przeciwko ZUS.
To drugi wyrok, w którym sąd powszechny zakwestionował istnienie jednostki organizacyjnej Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa, czyli Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa w ZUS. Wcześniej wyrok wydał Sąd Okręgowy we Wrocławiu VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt VIII Pa 315/25).
Czytaj również:
ZUS kontra minister pracy - był związek czy go nie było>>
Mamy uzasadnienie wyroku w sprawie ZUS kontra b. pracownik-związkowiec>>
Prof. Gwiazdowski: To minister pracy złamała prawo, a nie ZUS>>
Pozew i odpowiedź na pozew
Związek Zawodowy Związkowa Alternatywa w ZUS (dalej: ZZ ZA w ZUS) pozwem z 24 kwietnia 2025 r. wniósł o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, polegającego na zawarciu w dniu 4 kwietnia 2025 roku porozumienia płacowego pomiędzy Zakładem Ubezpieczeń Społecznych a działającymi u pozwanego organizacjami związkowymi. Jako podstawę prawną tego żądania wskazano art. 189 k.p.c. Zgodnie z nim powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.
- W uzasadnieniu pozwu wyjaśnił, że w marcu 2022 roku pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoczął negocjacje płacowe z funkcjonującymi u niego organizacjami związkowymi. Zakończyły się one podpisaniem porozumienia przez (…) spośród (…) organizacji związkowych uczestniczących w rokowaniach. Powód jako jedyna organizacja odmówił jego podpisania, podnosząc, iż przedstawione warunki nie odpowiadały wymogom wynikającym z art. 27 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych. W ocenie powoda porozumienie regulujące zasady podziału środków przeznaczonych na wzrost wynagrodzeń pracowników zatrudnionych w jednostkach sektora finansów publicznych, mogło zostać skutecznie zawarte wyłącznie za zgodą wszystkich organizacji związkowych działających u danego pracodawcy. Skoro zaś porozumienie nie zostało zaakceptowane przez wszystkie organizacje związkowe biorące udział w rokowaniach, nie doszło do jego skutecznego zawarcia, co uzasadnia – w ocenie powoda – żądanie ustalenia jego nieistnienia (pozew k. 3-70) - czytamy w uzasadnieniu postanowienia SO w Warszawie III Wydział Cywilny. I dalej: - Pozwany Zakład Ubezpieczeń Społecznych z siedzibą w W. w odpowiedzi na pozew wniósł o odrzucenie pozwu, podnosząc w pierwszej kolejności zarzut niedopuszczalności drogi sądowej na podstawie art. 199 par. 1 pkt 1 k.p.c. Ewentualnie podniósł także zarzut braku zdolności sądowej powoda w rozumieniu art. 199 par. 1 pkt 3 k.p.c. W ocenie pozwanego przedmiotem postępowania pozostaje ocena ważności porozumienia zbiorowego będącego źródłem prawa pracy, która nie podlega kognicji sądów powszechnych (taki stan prawny istniał na dzień wniesienia pozwu, co zmieniło się wraz z wejściem w życie ustawy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych w dniu 13 grudnia 2025 r. - przyp. red.). Niezależnie od powyższego pozwany zakwestionował istnienie po stronie powoda zdolności sądowej wskazując, że jednostka organizacyjna oznaczona jako „(…)” nie została utworzona zgodnie z postanowieniami statutu związku zawodowego (odpowiedź na pozew k. 106 - 129).
Sąd ocenił, czy prowadzenie postępowania jest dopuszczalne
Jak czytamy w uzasadnieniu postanowienia SO w Warszawie, przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zgłoszonego żądania sąd obowiązany był zbadać, czy w sprawie zachodzą przesłanki procesowe warunkujące dopuszczalność prowadzenia postępowania. W pierwszej kolejności rozważenia wymagał zarzut braku zdolności sądowej powoda, albowiem jego uwzględnienie prowadzi do uznania, że postępowanie nie może być prowadzone z udziałem podmiotu niewyposażonego w przymiot strony procesu. - W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że obowiązek badania istnienia zdolności sądowej należy do sądu i ma charakter bezwzględny, albowiem jedynie podmiot wyposażony w zdolność sądową może skutecznie występować jako strona procesu. Ocena ta poprzedza badanie zasadności dochodzonego roszczenia i nie może zostać zastąpiona oceną materialnoprawnych podstaw powództwa - wyjaśnił sąd. Powód twierdził, że jest jednostką organizacyjną, wyposażoną w osobowość prawną, to też zdaniem sądu twierdzenie to wymagało należytego wykazania, albowiem zdolność sądowa nie może być domniemywana.
- Zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 23 maja 1991 roku o związkach zawodowych (tekst jedn. Dz.U z 2026 r., poz. 549 ze zm.) związek zawodowy oraz jego jednostki organizacyjne wskazane w statucie nabywają osobowość prawną z dniem zarejestrowania. Przepis ten odnosi się jednak wyłącznie do samego związku zawodowego jako osoby prawnej i nie oznacza, że osobowość prawną nabywają automatycznie wszystkie funkcjonujące w jego strukturze jednostki organizacyjne. Ustawodawca świadomie rozróżnił bowiem osobowość prawną związku zawodowego od ewentualnej osobowości prawnej jego jednostek organizacyjnych - podkreślił sąd. I zaznaczył, że rozwiązanie to znajduje odzwierciedlenie w art. 13 pkt 7 ustawy o związkach zawodowych, zgodnie z którym statut związku powinien określać, które jednostki organizacyjne związku posiadają osobowość prawną. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący i jednoznacznie wskazuje, że źródłem osobowości prawnej jednostki organizacyjnej nie jest sam fakt jej utworzenia ani funkcjonowania w strukturze organizacyjnej związku zawodowego, lecz wyraźne postanowienie statutu przyznające określonym jednostkom taki przymiot. Innymi słowy, osobowość prawna jednostki organizacyjnej związku zawodowego nie wynika z domniemania ani z samego istnienia tej jednostki, lecz wyłącznie z norm statutowych wydanych na podstawie ustawowego upoważnienia.
SO w Warszawie powołał się przy tym na utrwalone orzecznictwo Sądu Najwyższego. Wskazał uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 25 marca 1993 r. (sygn. akt I PZP 73/93), w której SN wskazał, że osobowość prawną z chwilą rejestracji nabywa wyłącznie związek zawodowy, natomiast o tym, które jednostki organizacyjne posiadają osobowość prawną, decydują postanowienia statutu związku zawodowego wydane na podstawie art. 13 pkt 7 ustawy o związkach zawodowych.
Zdaniem sądu, art. 15 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych należy interpretować w taki sposób, że postanowienia statutu mają decydujące znaczenie dla ustalenia osobowości prawnej jednostek organizacyjnych. Przepis ten rozstrzyga jedynie o tym, od jakiego momentu nabywają osobowość prawną jednostki organizacyjne wskazane w statucie jako posiadające odrębną od samego związku osobowość prawną, a nie o tym, że wszystkie jednostki organizacyjne związku podlegają rejestracji przez sąd. Kwestia, od kiedy jednostka uzyskuje osobowość prawną, zależy od treści statutu.
Podmiot występujący jako jednostka organizacyjna związku zawodowego nie może poprzestać na samym twierdzeniu, że posiada osobowość prawną. Obowiązany jest wykazać okoliczności, z których wywodzi swój byt prawny, przedstawiając dokumenty pozwalające na jednoznaczne ustalenie, że dana jednostka została utworzona zgodnie z postanowieniami statutu oraz że statut przyznaje jej osobowość prawną.
- W ocenie sądu obowiązek ten nie został wykonany. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów, w szczególności statutu (…) z siedzibą w W., wynika bowiem, że określa on zarówno strukturę organizacyjną związku, jak i sposób tworzenia jego jednostek organizacyjnych. Zgodnie z par. 7 ust. 2 pkt q statutu do kompetencji zarządu Związku Zawodowego należy podejmowanie uchwał w sprawie tworzenia struktur związku zawodowego - w tym regionalnych i ogólnokrajowych (k. 138v). Członkostwo w Związku Zawodowym nabywa się z chwilą podjęcia uchwały zarządu w przedmiocie pozytywnej akceptacji wniosku o członkostwo oraz po złożeniu pisemnej deklaracji członkowskiej. Jednocześnie par. 3 ust. 4 statutu działalność w Związku Zawodowym mogą podejmować, na zasadzie dobrowolności, inne organizacje związkowe na podstawie uchwały zarządu Związku Zawodowego. Zestawienie powyższych postanowień prowadzi do wniosku, że skuteczne utworzenie jednostki organizacyjnych wymagało podjęcia decyzji organów związku, tj. stosownej uchwały przez zarząd Związku Zawodowego. Uchwała taka stanowiła konstytutywną przesłankę powstania jednostki organizacyjnej w strukturze związku - czytamy w uzasadnieniu postanowienia. I dalej: - W niniejszej sprawie powód nie przedstawił dokumentu potwierdzającego podjęcie takiej uchwały. Przeciwnie, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że jako podstawa utworzenia jednostki organizacyjnej wskazywane są dokumenty z dnia 6 lipca 2021 r., obejmujące uchwałę podjętą przez grupę kilkunastu osób w sprawie utworzenia (…) w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych oraz Protokół z zebrania założycielskiego ww. organizacji związkowej odbytego w dniu 6 lipca 2021 roku (k. 143 - 150). Dokumenty te – niezależnie od podnoszonych przez pozwanego zastrzeżeń co do ich czytelności i autentyczności – nie mogą zastąpić uchwały zarządu wymaganej przez statut. Oznacza to, że nawet przy przyjęciu, że przedłożone dokumenty są autentyczne i odzwierciedlają przebieg wskazanych w nich czynności, nie mogę one zastąpić uchwały zarządu ww. Związku Zawodowego wymaganej postanowieniami statutu. Dokumenty te nie wykazują podjęcia decyzji przez organ wyposażony w kompetencje do tworzenia struktur organizacyjnych związku zawodowego. Z dokumentów tych nie wynika wykazanie postanowień statutowych przyznających osobowość prawną jednostkom organizacyjnym tego rodzaju ani to, że powód należy do kategorii jednostek objętych tymi postanowieniami.
Jak zauważa SO w Warszawie, o istnieniu jednostki organizacyjnej wyposażonej w osobowość prawną nie decyduje bowiem jej faktyczna aktywność, lecz skuteczne utworzenie zgodnie z ustawą oraz statutem związku zawodowego.
Samo posługiwanie się nazwą wskazującą na przynależność do określonego związku zawodowego, prowadzenie działalności związkowej, czy też uczestniczenie w rokowaniach zbiorowych nie przesądza jeszcze o istnieniu jednostki organizacyjnej jako podmiotu prawa. Okoliczności te mogą świadczyć jedynie o funkcjonowaniu określonej jednostki w strukturach związku, nie przesądzają jednak o jej statusie prawnym. Tymczasem to właśnie status prawny jednostki decyduje o możliwości samodzielnego występowania przed sądem. Status ten nie może być wyprowadzany z domniemania faktycznego ani z samego sposobu funkcjonowania jednostki w obrocie, lecz musi wynikać z dokumentów potwierdzających jej utworzenie zgodnie z przepisami ustawy i statutem. W konsekwencji materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że powód jest podmiotem prawa wyposażonym w osobowość prawną - czytamy w uzasadnieniu.
Według sądu, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że powód jest podmiotem prawa wyposażonym w osobowość prawną.
- W realiach niniejszej sprawy nie chodzi o usuwalny brak formalny polegający na nieprzedłożeniu pojedynczego dokumentu potwierdzającego istniejące uprawnienie. Istota stwierdzonego braku sprowadza się do niewykazania, że powód został skutecznie utworzony jako jednostka organizacyjna związku zawodowego zgodnie z postanowieniami statutu. Brak ten ma charakter pierwotny i nie może zostać usunięty w toku niniejszego postępowania, albowiem nie dotyczy sposobu wykazania istniejącego prawa, lecz samego istnienia podmiotu, który z tego prawa wywodzi swoją legitymację procesową. Nie chodzi przy tym o usuwalny brak dowodowy polegający na nieprzedłożeniu pojedynczego dokumentu potwierdzającego istniejące uprawnienie. Skoro zaś powód nie wykazał, że został skutecznie utworzony zgodnie z postanowieniami statutu, a tym samym nie wykazał przesłanek uzasadniających przyjęcie, że przysługuje mu osobowość prawna, nie wykazał również przysługującej mu zdolności sądowej w rozumieniu art. 64 par. 1 k.p.c. - podkreślił sąd. I uznał, że powód nie wykazał, iż jest jednostką organizacyjną związku zawodowego wyposażoną w osobowość prawną na podstawie art. 13 pkt 7 ustawy o związkach zawodowych. W konsekwencji nie wykazał również posiadania zdolności sądowej. Brak ten, według SO w Warszawie, stanowi nieusuwalną przesłankę procesową skutkującą odrzuceniem pozwu na podstawie art. 199 par. 1 pkt 3 k.p.c.
MRPiPS odpowiada w sprawie
13 lipca 2026 r. wysłaliśmy do biura prasowego ZUS maila, w którym poprosiliśmy o podanie powodów, dla których odrzucony został pozew ZZ Związkowa Alternatywa w ZUS w sprawie o nieważność porozumienia płacowego. Odpowiedzi z ZUS nie otrzymaliśmy, za to 5 dni później do redakcji Prawo.pl wpłynął mail od Piotra Szumlewicza, przewodniczącego Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa. - Mam nadzieję, że to pismo rozwieje Państwa wątpliwości i zablokuje dalsze (kompletnie bezzasadne) spekulacje o tym, czy ZA w ZUS istnieje. Ustawa o zz potwierdza, że istniejemy, skarbówka potwierdza, że istniejemy, mamy potwierdzenia sądowe, że istniejemy, ZUS potwierdza, że istniejemy, MRPiPS potwierdza, że istniejemy. Państwa dalsze spekulacje na temat istnienia naszego związku w ZUS uwiarygadniałyby tezę, że to jakaś sponsorowana akcja polityczna - napisał Piotr Szumlewicz i do maila dołączył pismo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, będące odpowiedzią na jego wystąpienie z dnia 19 maja 2026 r., dotyczące informacji o zablokowaniu pracownikom ZUS możliwości potrącania z wynagrodzenia składek członkowskich przekazywanych na rzecz Związku Związkowa Alternatywa w ZUS.
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że prawidłowo nalicza, pobiera oraz odprowadza składki członkowskie na rzecz Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa w ZUS (ZZZA w ZUS). Zakład prowadzi również ze Związkiem korespondencję - napisała Eliza Wiśniewska dyrektor Departamentu Ubezpieczeń Społecznych. Jak podkreśliła, działania ZUS, jako pracodawcy, nigdy nie były ukierunkowane na utrudnianie działalności którejkolwiek z organizacji związkowych, w tym ZZZA w ZUS. Wszelkie działania podejmowane wobec organizacji związkowych funkcjonujących w ZUS, w tym również wobec ZZZA w ZUS, odbywają się z poszanowaniem niezależności, oraz z uwzględnieniem ich istotnej roli, jako równorzędnego partnera w prowadzonym dialogu społecznym. Zaznaczyła też, że ZZ Związkowa Alternatywa w ZUS, tak jak pozostałe organizacje związkowe, bierze udział w prowadzonych w Zakładzie negocjacjach płacowych zgodnie z ZUZP. Nadmieniam również, że na pierwsze spotkanie w ramach rokowań w dniu 15 lipca br. w Centrum Partnerstwa Społecznego „Dialog” zostali zaproszeni Przedstawiciele Związku Zawodowego Związkowa Alternatywa Pracowników ZUS. Z pozostałymi 8 zakładowymi organizacjami związkowymi (w tym ze ZZZA w ZUS), pracodawca spotkał się w ramach rokowań w dniu 16 lipca br., również w Centrum Partnerstwa Społecznego „Dialog”.
Poprosiliśmy Piotra Szumlewicza o odniesienie się do postanowienia i jego uzasadnienia Sądu Okręgowego III Wydział Cywilny z dnia 23 czerwca 2026 r. (sygn. akt III C 603/26) i odpowiedź co to oznacza dla ZZ Związkowa Alternatywa w ZUS i czy ZZ Związkowa Alternatywa w ZUS zamierza wystąpić do sądu o ustalenie istnienia związku zawodowego. - ZZA w ZUS istnieje i nie musi o nic występować. Próby delegalizacji niezależnych związków zawodowych skończyły się w latach 80. Natomiast martwi, że istnieją w Polsce lobbyści, którzy wchodzą w szaty zamordystycznej władzy - napisał Piotr Szumlewicz w odpowiedzi.
Wczoraj ponowiliśmy nasze pytanie do ZUS. - Przedmiotowe postanowienie zostało wydane przez Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie o sygnaturze akt III C 603/26 w dniu 23 czerwca 2026 r. Sąd w uzasadnieniu do postanowienia stwierdził, że Związek Zawodowy Związkowa Alternatywa w ZUS nie został skutecznie utworzony jako jednostka organizacyjna związku zawodowego zgodnie z postanowieniami statutu, a w konsekwencji nie wykazał ze posiada zdolność sądową. Postanowienie nie jest prawomocne, Związek Zawodowy Związkowa Alternatywa w ZUS złożył zażalenie na postanowienie, które oczekuje na rozpoznanie - przekazała nam Anna Kalita, rzecznik prasowa ZUS.
Czytaj również: Minister nie może zlecać kontroli w indywidualnych sprawach>>
Wyniki kontroli PIP w ZUS nie potwierdziły nieprawidłowości
28 sierpnia 2026 r. ZUS na swojej stronie internetowej poinformował, że Państwowa Inspekcja Pracy zakończyła kontrolę w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Inspektorzy sprawdzali współpracę ZUS z organizacją związkową – Związkiem Zawodowym Związkowa Alternatywa w ZUS (ZZZA w ZUS). Kontrola nie wykazała żadnych nieprawidłowości. PIP nie wydała wobec Zakładu żadnych decyzji ani poleceń.
Przypomnijmy, że kontrola w ZUS została wszczęta na wniosek Agnieszki Dziemianowicz-Bąk, ministra rodziny, pracy i polityki społecznej.
Przykład Związkowej Alternatywy w ZUS to ważna lekcja dla wszystkich związków
- To postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie jest formalnością. Sąd nie zajmował się ustaleniem nieistnienia stosunku prawnego polegającego na zawarciu porozumienia płacowego, jakie zostało zawarte między ZUS a działającymi w Zakładzie organizacjami związkowymi, bo w pierwszej kolejności ocenił, czy w ogóle takie powództwo może być wniesione. W tym przypadku sąd uznał, że jednostka organizacyjna związku zawodowego nie wykazała, iż jest jednostką organizacyjną związku zawodowego wyposażoną w osobowość prawną na podstawie art. 13 pkt 7 ustawy o związkach zawodowych i w konsekwencji nie wykazała również posiadania zdolności sądowej. Według sądu brak ten stanowi nieusuwalną przesłankę procesową skutkującą odrzuceniem pozwu - mówi Przemysław Ciszek, radca prawny, partner zarządzający w kancelarii C&C Chakowski & Ciszek, wykładowca prawa pracy.
Jego zdaniem, postanowienie SO w Warszawie jest bardzo ważną lekcją dla wszystkich związków zawodowych i informacją, co powinny zrobić.
To, czy jednostka organizacyjna posiada zdolność sądową zależy od statutu związku zawodowego - wskazuje mec. Przemysław Ciszek. I dodaje: - W tej konkretnej sprawie, w momencie gdy było podpisywane to porozumienie płacowe, to tego związku nie było, nie istnieli. Teraz wygląda to tak, że organizacja, która nie istnieje, próbuje zaistnieć w sądach.
Jak podkreśla mec. Przemysław Ciszek, osoby zarządzające w związkach zawodowych powinny zwracać uwagę nie tylko na podejmowane uchwały, ale także inne czynności, jak podawanie pracodawcom informacje o liczebności związku zawodowego. - Na tym przykładzie bowiem widać, jak ważne jest przywiązywanie wagi do formalności przy zakładaniu jednostki zakładowej- zauważa.
