SN: Dłużnikom przysługuje zażalenie na zakaz zbywania

Na postanowienie sądu upadłościowego o zabezpieczeniu powództwa syndyka masy upadłości o nakazanie przekazania składników majątkowych do masy upadłości przez ustanowienie zakazu ich zbywania lub obciążania - przysługuje zażalenie do sądu drugiej instancji – uchwalił skład siedmiorga sędziów Izby Cywilnej Sądu Najwyższego.

Problem powstał na kanwie pozwu wniesionego do Wydziału Gospodarczego Sądu Rejonowego w Opolu. Syndyk masy upadłościowej w listopadzie 2024 roku zażądał od pozwanych przekazania nieruchomości do masy upadłościowej (na podstawie art. 134 ust.1a Prawa upadłościowego). Jednocześnie wniósł o zabezpieczenie powództwa poprzez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania tej nieruchomości.

Art. 134 ust. 1a chroni wierzycieli i dba o to, aby majątek dłużnika został w pełni zrekonstruowany czyli wszedł do masy upadłości) po tym, jak został bezprawnie lub w sposób krzywdzący wierzycieli - uszczuplony. To znaczy, że np. darowizna nieruchomości dłużnika musi być uznana za bezskuteczną z mocy prawa lub orzeczenia sądu. Sąd może już na wczesnym etapie procesu zablokować możliwość sprzedaży tego składnika przez osobę trzecią.

Pozwani składają zażalenie

Zażalenie na postanowienia syndyka wnieśli pozwani. W uzasadnieniu wskazali, że przekazali na mocy umowy z synem sporną nieruchomość, w zamian za nieodpłatne i dożywotnie używanie lokalu mieszkalnego. Syn miał ponosić wszystkie koszty utrzymania lokalu. Jednak odwołali darowiznę na rzecz syna, gdyż nie wywiązywał się on ze swoich obowiązków. Ponadto pozwani stwierdzili, że nie mogą wyzbyć się jedynego składnika swego majątku i przekazać nieruchomości syndykowi.

Sąd Rejonowy w Opolu powziął wątpliwość czy na postanowienie sądu o zabezpieczeniu powództwa syndyka masy upadłości o nakazanie przekazania składników majątkowych do masy upadłości upadłego poprzez ustanowienie zakazu zbywania lub obciążania rzeczy, przysługuje zażalenie?

A w przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na to pytanie - czy sądem właściwym do rozpoznania zażalenia na postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia będzie sąd drugiej instancji czy też inny skład sądu upadłościowego.

Sąd Rejonowy rozpoczął rozważania od art. 229 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, a więc przepisu odsyłającego, zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych ustawą do postępowania upadłościowego stosuje się odpowiednio przepisy księgi pierwszej części I kpc. Tyle, że z wyjątkiem art. 1301a, 1302, 1391, 2051, 2052 i 2054–20512 oraz przepisów o zawieszeniu i wznowieniu postępowania oraz postępowaniu w sprawach gospodarczych, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Odpowiednie stosowanie przepisów w procesie oznacza, że stosowanie przepisów do drugiego zakresu odniesienia oznacza stosowanie ich wprost. Sąd drugiej instancji wskazał, że zgodnie z art. 222 ust. 1 zd. 1 prawa upadłościowego na postanowienie sądu i sędziego komisarza zażalenie przysługuje w przypadkach wskazanych w ustawie. Przepis wyznacza zatem ogólną zasadę, zgodnie z którą dopuszczalność zaskarżenia postanowienia uwarunkowana jest przepisami szczególnymi. Z kolei art. 134 ust. 1b prawa upadłościowego (dotyczący zabezpieczenia powództwa syndyka masy upadłości o żądanie nakazania przekazania składników majątkowych do masy poprzez ustanowienie zakazu zbywania lub obciążania składników majątkowych objętych powództwem) nie przewiduje możliwości złożenia zażalenia na zabezpieczenie powództwa syndyka.

Sąd przedstawiający zagadnienie prawne podkreślił, że przepis ten został dodany do Prawa upadłościowego ustawą z  28 maja 2021 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych i zaczął obowiązywać 1 grudnia 2021 r. Ustawodawca wprowadził do porządku prawnego instytucję powództwa syndyka masy upadłości o żądanie nakazania przekazania składników majątkowych do masy.

Możliwość zaskarżenia

Sąd Rejonowy miał wątpliwości, czy pominięcie możliwości zaskarżenia postanowienia o zabezpieczeniu powództwa w przepisach szczególnych wynikało z intencji ustawodawcy, czy też stanowiło przeoczenie. Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że nie przysługuje zażalenie na postanowienie o zabezpieczeniu powództwa syndyka o przekazanie do masy.

Sąd drugiej instancji zauważył jednakże ważkie argumenty przemawiające za przyjęciem dopuszczalności zaskarżenia postanowienia o zabezpieczeniu powództwa syndyka przez zakazanie zbywania i obciążania rzeczy. Przede wszystkim, przy uwzględnieniu wykładni celowościowej i funkcjonalnej przepisów dotyczących zabezpieczenia, należy uznać, że znajdują one podstawę w argumentach sprawiedliwości. Odwołują się także do równości względem prawa podmiotów znajdujących się w podobnej sytuacji faktycznej.

Ponadto Sąd Rejonowy zwrócił uwagę na normy rangi konstytucyjnej w zakresie dwuinstancyjności postępowania czy też prawa strony do rzetelnego procesu.

Takie też stanowisko poparł Sąd Najwyższy, wydając uchwałę.

Uchwała 7 sędziów Izby Cywilnej z 12 czerwca 2026 r., sygnatura akt III CZP 2/26.