Czy art. 440 ust. 3 prawa upadłościowego, w zakresie w jakim prowadzi do pierwszeństwa zaspokojenia z funduszy masy upadłości kosztów Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, jest zgodny z Konstytucją? Trybunał Konstytucyjny może odpowiedzieć na pytania istotne dla wierzycieli Getin Noble Banku 25 listopada 2026 r.
Informacja o wyznaczeniu terminu rozprawy w postępowaniu o sygn. P 1/25 pojawiła się na stronie internetowej Trybunału Konstytucyjnego. Wątpliwość, jaką ma rozjaśnić Trybunał, pojawiła się w 2024 r. na kanwie postępowania upadłościowego Getin Noble Banku. Sędzia-komisarz, rozpatrując zarzuty wierzycieli wobec sprawozdania syndyka, zwrócił się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie art. 440 ust. 3 prawa upadłościowego.
Z tego przepisu wynika, że pierwszeństwo zaspokojenia z funduszy masy upadłości mają koszty przymusowej restrukturyzacji upadłego banku, niepokryte z przychodów z przymusowej restrukturyzacji, zwracane na rzecz Bankowego Funduszu Gwarancyjnego. Sąd w procedurze zgłoszenia wierzytelności i zaskarżania listy wierzytelności nie kontroluje, czy roszczenie BFG z tego tytułu oraz jego wysokość są zasadne.
Sędzia-komisarz oceniał, że przepis ten stanowi nieuzasadnione uprzywilejowanie BFG. Może przy tym naruszać szereg przepisów konstytucji, w tym zasady: demokratycznego państwa prawnego, równości wobec prawa, prawa do sądu i prawa własności.
- Problem, którego pokłosiem jest pytanie prawne, wynikł z faktu, że syndyk przelał na rzecz BFG kwotę 250 mln zł, mającą zaspokoić wierzytelność powstałą po ogłoszeniu upadłości przez Getin Noble Bank S.A. Wydatek ten został zakwestionowany jako stojący w sprzeczności z interesem ponad 28 tysięcy wierzycieli indywidualnych, czyli osób fizycznych, które jako konsumenci zaciągnęły w Getin Noble Bank S.A. kredyt powiązany z kursem szwajcarskiej waluty – tłumaczyła wówczas w rozmowie z Prawo.pl Karolina Pilawska, adwokat, partner w Kancelarii Prawnej Pilawska Zorski Adwokaci (czytaj: Pytanie w sprawie Getinu trafiło do TK, może ostro namieszać).
Do sprawy przystąpił rzecznik praw obywatelskich, który podzielił stanowisko co do niekonstytucyjności przepisu. - Skoro zasadą postępowania upadłościowego jest zaspokojenie roszczeń wierzycieli z masy upadłości w jak najwyższym stopniu, to konieczne jest takie ukształtowanie procedury, które chroni grupowy interes wierzycieli – czytamy w jego stanowisku.
Obserwując ostatnią prokonsumencką linię orzeczniczą TK, spodziewam się wyroku stwierdzającego niezgodność zakwestionowanego przepisu z Konstytucją – mówi Robert Pogorzelski, adwokat prowadzący własną kancelarię, który reprezentuje kredytobiorców w sporach z Getinem.
Jak dodaje, taki wyrok miałby dwojakiego rodzaju konsekwencje.
- Po pierwsze, wierzyciele inni niż BFG zyskają szansę na odzyskanie pieniędzy. Po drugie, zdezaktualizują się wątpliwości dotyczące pokrywania bieżących kosztów powstałych w toku postępowania. Wówczas pełnomocnicy otrzymają koszty zastępstwa procesowego również w sprawach, w których powodami byli kredytobiorcy – mówi mec. Pogorzelski.
Chodzi o spór, czy syndyk powinien na bieżąco opłacać koszty procesu, w tym koszty zastępstwa procesowego, w sytuacji gdy przegrywa procesy z kredytobiorcami. Argumentem za tym, by tego nie robić, były właśnie wątpliwości co do art. 440 ust. 3 prawa upadłościowego.
Agnieszka Białek, sędzia-komisarz, zarządziła, by koszty sądowe wypłacać jako wydatki bezpośrednio związane z ustaleniem i zabezpieczeniem masy upadłości, ale tylko w postępowaniach wszczętych przez syndyka.
Mec. Pogorzelski przypomina, że poprzedni syndyk powoływał się na art. 440 ust. 3 prawa upadłościowego także w innych kontekstach, jednak z chwilą skierowania pytania do TK zaprzestał przelewów na rzecz BFG.
- Moim zdaniem jego podejście nie znajduje oparcia w przepisach. Samo skierowanie pytania do TK nie wywołuje skutków prawnych, a przepis korzysta z domniemania konstytucyjności, wpłaty powinny być więc kontynuowane. Jeżeli TK uzna jednak kwestionowany przepis za zgodny z Konstytucją, nie będzie już wątpliwości, że wpłaty na rzecz BFG powinny być kontynuowane. Pokryte zostaną również koszty postępowania upadłościowego. Pozostali wierzyciele mogą natomiast nie doczekać się zaspokojenia swoich należności – dodaje adwokat.
Argumenty za zgodnością kwestionowanego przepisu z konstytucją przytaczał m.in. Wojciech Wandzel, adwokat, lider Praktyki Banking & Finance w Kubas Kos Gałkowski, który reprezentuje stronę bankową w sporach kredytowych. Według niego uzasadnienie pytania prawnego jest oderwane od realiów instytucji przymusowej restrukturyzacji, czyli tak zwanego resolution. (czytaj: Pytanie w sprawie Getinu trafiło do TK, może ostro namieszać).
Wyrok, tak samo jak inne orzeczenia TK, prawdopodobnie nie zostanie opublikowany w Dzienniku Ustaw, co rodzi pytanie o jego respektowanie.
Warto odnotować, że od zadania pytania prawnego do wyznaczenia rozprawy zmieniły się osoby piastujące funkcje sędziego-komisarza, syndyka, jak i rzecznika praw obywatelskich.
- Wydaje mi się, że sąd powinien uwzględnić wyrok TK, skoro pytanie prawne skierował sam sędzia-komisarz – mówi mec. Pogorzelski.
Obecny syndyk, którym jest spółka Janda Mozdżeń Restrukturyzacje, w stanowisku przekazanym Prawo.pl, ocenia, że „rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego w przedmiotowej sprawie może rodzić skutki prawne dla masy upadłości i uczestników postępowania upadłościowego GNB”.
- Jednak przed wydaniem orzeczenia przez TK, nie znając, co oczywiste, jego treści ani uzasadnienia, nie możemy odpowiedzialnie wypowiadać się w tym zakresie – zastrzega dr Paweł Janda, adwokat, dyrektor zarządzający spółki.
Trybunał rozpozna sprawę w następującym składzie sędziów: Jakub Stelina (przewodniczący), Rafał Wojciechowski (sprawozdawca), Stanisław Piotrowicz, Bogdan Święczkowski, Jarosław Wyrembak.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
