SN: Sklep budowlany to nie księgarnia ani czytelnia
Ustawienie w markecie budowlanym półek z książkami jako "Klubu czytelnika" nie oznacza, że sklep może handlować w niedzielę i święta. Otwarte mogą być w tym czasie tylko sklepy niejako podporządkowane zakładom świadczącym działalności kulturalnej czy sportowej - sklep sprzedający artykuły budowlane i wyposażenie wnętrz nie jest taką placówką. Powinien o tym wiedzie także prezes spółki, zasłaniający się opinią prawną – orzekł Sąd Najwyższy.
Jest to kolejny wyrok, w którym wykazano, że właściciel sklepu świadomie ominął ograniczenia handlu w niedziele i święta. Posłużył się przy tym opinią prawną i ustawieniem regałów i książkami, które miały być klubem czytelnika w markecie, sprzedającym materiały budowlane.
Czytaj: SN: Regał z książkami nie zwalnia z zakazu handlu w niedzielę
Uniewinnienie prezesa
Otóż prezes zarządu, zarządzający spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, wbrew zakazowi handlu placówkach handlowych, powierzył wykonywanie pracy oraz czynności związane z handlem w niedzielę, objęte zakazem handlu. Został więc obwiniony o wykroczenie.
Sąd Rejonowy w Kolbuszowej w maju 2025 r. uniewinnił obwinionego prezesa od zarzucanego mu czynu. Dlatego, że czyn nie nosił cech społecznej szkodliwości. W ocenie sądu pierwszej instancji nie można zarzucić prezesowi zawinionego działania, ponieważ przed przystąpieniem do niego zasięgnął opinii prawnej. I zgodnie z opinią należy uznać, że działał on w usprawiedliwionym przeświadczeniu, że postępuje zgodnie z prawem.
Państwowa Inspekcja Pracy - Okręgowy Inspektorat Pracy w Tarnobrzegu, jako oskarżyciel publiczny, zaskarżyła wyrok. Główne zarzuty to:
- błędne przyjęcie, że czyn zarzucany obwinionemu nie jest społecznie szkodliwy, podczas gdy swobodna, a nie dowolna ocena materiału dowodowego wskazuje, że czyn zarzucany obwinionemu jest czynem społecznie szkodliwym;
- obraza przepisów postępowania, polegającej na przyjęciu, że obwiniony nie popełnił wykroczenia, bo działał w usprawiedliwionym błędzie co do karalności czynu;
- obraza art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ograniczeniu handlu, poprzez stwierdzenie, że w sklepie budowlanym istnieje obiektywna możliwość skorzystania z usług związanych z kulturą, sportem, oświatą bądź wypoczynkiem.
Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu wyrokiem z 21 października 2025 r., utrzymał w mocy zaskarżony wyrok. A od tego wyroku kasację wniósł prokurator generalny.
Uchylenie dwóch wyroków
Sąd Najwyższy zgodził się z argumentami skarżącego prokuratora i uchylił wyroki uniewinniające obu instancji sądu. Zdaniem trzech sędziów Izby Karnej, sąd odwoławczy przeprowadził wadliwą kontrolę instancyjną, w ramach której dopuścił się rażącego naruszenia wskazanych w zarzucie przepisów. Treść art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy o ograniczeniu handlu jednoznacznie wskazuje, że zakaz handlu w niedziele i święta nie obowiązuje placówek handlowych „w” zakładach prowadzących działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku. Unormowanie to nie dotyczy natomiast odwrotnej sytuacji, w której to w placówce handlowej prowadzona jest dodatkowo działalność w zakresie kultury, sportu, oświaty, turystyki i wypoczynku. Z tego względu w orzecznictwie trafnie wskazuje się, że „zwolnione od zakazu handlu w niedziele są placówki handlowe niejako podporządkowane zakładom świadczącym działalność w zakresie m.in. kultury, albowiem placówki takie muszą znajdować się w tych zakładach, a nie na odwrót”.
Czytaj też: Koniec niedzielnych wypożyczalni oraz „czytelni książek". Furtka zamknięta, tylko na jak długo?
Sąd Najwyższy przyznał rację prokuratorowi generalnemu co do usprawiedliwionego błędu. SN w pełni podtrzymał pogląd, że istnienie w świadomości sprawcy wątpliwości co do charakteru normy i co do rzeczywistości prawnej, nie zwalnia go od odpowiedzialności. Przy ocenie czy nieświadomość karalności czynu zabronionego była usprawiedliwiona, należy brać pod uwagę całokształt okoliczności związanych z danym zdarzeniem, a także osobą sprawcy.
Zdaniem sędziego sprawozdawcy Tomasza Artymiuka, obwiniony miał pełną wiedzę o rzeczywistości, był bowiem świadom tego, że wykładnia przepisu stanowiącego o wyjątku spod zakazu handlu, może także prowadzić do uznania jego zachowania za wykroczenie. Miał wątpliwości co do stanu prawnego, przy prawidłowej ocenie istnienia różnych stanowisk, jak również tego, że praktyka polegająca na otwieraniu klubów czytelnika na terenie placówek stricte handlowych jest wysoce kontrowersyjna zważywszy, że była ona szeroko komentowana w powszechnie dostępnych mediach. Konstrukcja błędu nie mogła więc być zastosowana.
Czytaj też w LEX: Zatrudnianie pracowników w niedziele i święta w świetle standardów konstytucyjnych i międzynarodowych >
Znaczenie opinii prawnej
Z treści opinii prawnej nie wynika w sposób jednoznaczny, że otwarcie przez spółkę „Klubu czytelnika” jest równoznaczne z tym, iż dojdzie do zmiany podstawowego profilu działalności spółki, którym jest działalność handlowa, a jedynie, że spółka z o.o. prowadząca działalność handlową jako podstawową, równocześnie jako działalność poboczną może prowadzić m. in. działalność kulturalną.
W opinii jej autorzy jednocześnie wyraźnie zastrzegli, iż prezentowana przez nich argumentacja odwołuje się jedynie do jednego wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku, co jednak nie może zostać uznane za linię orzeczniczą.
- Obwiniony zdecydował się na podjęcie swego rodzaju ryzyka wkalkulowanego w prowadzoną działalność, licząc na to, że ostatecznie odpowiedzialności nie poniesie. Jest przy tym znamienne, że obwiniony nie uznał za celowe skorzystanie z możliwości zasięgnięcia informacji u właściwych organów, a mianowicie Państwowej Inspekcji Pracy, co zwłaszcza w przypadku podmiotu profesjonalnego byłoby jak najbardziej wskazane – dodał sędzia sprawozdawca.
Izba Karna uznała, że takie działania prezesa można uznać za „wytrych prawny”, otwierający możliwość prowadzenia handlu z pominięciem ograniczeń wynikających z omawianej ustawy.
Skład sędziowski: SSN Andrzej Stępka (przewodniczący), SSN Tomasz Artymiuk (sprawozdawca), SSN Dariusz Świecki
Wyrok Izby Karnej SN z 10 czerwca 2026 r., sygnatura akt III KK 26/26
