4 marca 2026 r. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów skierował do uzgodnień międzyresortowych projekt nowej ustawy o kredycie konsumenckim (UC82). Projekt ma wdrażać unijną dyrektywę CCD II i porządkować rynek kredytu konsumenckiego. W jego obecnym kształcie pojawił się jednak przepis, który może mieć konsekwencje znacznie wykraczające poza regulację samego kredytu – i który w praktyce wzmacnia monopol jednej instytucji kosztem całego systemu wymiany informacji gospodarczej w Polsce.
Chodzi o propozycję rozszerzenia obowiązku raportowania danych o kredycie konsumenckim do bazy prowadzonej przez Biuro Informacji Kredytowej (BIK) również na podmioty nabywające wierzytelności z tytułu takich kredytów, czyli tzw. wierzycieli wtórnych. W praktyce są to firmy, które kupują portfele niespłacanych zobowiązań, a następnie dochodzą ich spłaty.
Czytaj też w LEX: Kredyty konsumenckie w świetle postanowień dyrektywy 2023/2225/WE >
Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że to jedynie techniczna zmiana zwiększająca zakres informacji dostępnych dla instytucji finansowych. W rzeczywistości jednak propozycja ta rodzi poważne wątpliwości prawne, systemowe i konkurencyjne.
Po pierwsze – problem zgodności z prawem UE
Dyrektywa CCD II bardzo jasno określa krąg podmiotów objętych obowiązkami raportowania. Są to wyłącznie kredytodawcy oraz pośrednicy kredytowi. Nabywcy wierzytelności nie mieszczą się w żadnej z tych kategorii. Nałożenie na nich obowiązków raportowych w ustawie implementującej dyrektywę oznaczałoby wyjście poza zakres jej transpozycji, czyli tzw. gold-plating.
Komisja Europejska od lat krytycznie ocenia takie praktyki, ponieważ naruszają zasadę proporcjonalności prawa unijnego i prowadzą do nadregulacji rynku. W skrajnym przypadku mogą być także przedmiotem sporów dotyczących prawidłowości implementacji dyrektywy.
Problem jest zresztą jeszcze głębszy. Polski porządek prawny nie zna dziś definicji „nabywcy wierzytelności z tytułu kredytu konsumenckiego”. Wprowadzenie takiej kategorii bez precyzyjnego określenia jej zakresu i obowiązków oznaczałoby stworzenie nowego pojęcia prawnego bez analizy skutków regulacyjnych i bez jasnego określenia, jakie podmioty faktycznie będą nim objęte.
Zobacz też w LEX: Najważniejsze zmiany w przepisach o kredycie konsumenckim (CCD2) >
Po drugie – efekt domina w systemie informacji gospodarczej
Najpoważniejsze konsekwencje projektowanych zmian mogą jednak dotyczyć funkcjonowania całego rynku informacji o zadłużeniu.
Od ponad 15 lat wierzyciele wtórni raportują informacje o zaległościach do biur informacji gospodarczej (BIG). Dane te trafiają następnie do szerokiego grona odbiorców – od banków i firm pożyczkowych po małe i średnie przedsiębiorstwa. Dzięki temu systemowi przedsiębiorcy mogą sprawdzać wiarygodność kontrahentów, a sam fakt możliwości wpisania dłużnika do bazy działa dyscyplinująco na płatników.
Przeniesienie obowiązku raportowania wierzycieli wtórnych do BIK oznaczałoby w praktyce przesunięcie ogromnej części informacji o zaległościach z systemu BIG do systemu kontrolowanego przez BIK. To z kolei uruchamia mechanizm, który można nazwać rynkowym efektem domina.
Najpierw nastąpi koncentracja danych w jednej bazie. Następnie banki i instytucje finansowe – które dziś korzystają zarówno z danych BIK, jak i BIG – przestaną w praktyce pobierać informacje z BIG-ów, bo kluczowe dane o zadłużeniu będą już dostępne w BIK. W efekcie BIG-i stracą najważniejszą grupę odbiorców swoich usług, a wartość ich baz danych zacznie gwałtownie spadać.
To z kolei uderzy w przedsiębiorców. Jeśli informacje o zaległościach nie będą trafiały do sektora bankowego poprzez BIG-i, dla wielu wierzycieli – zwłaszcza z sektora MŚP – wpis do rejestru przestanie być skutecznym narzędziem windykacyjnym. Spadek dyscypliny płatniczej może przełożyć się na wzrost zatorów płatniczych, które już dziś są jedną z największych barier rozwojowych polskich firm.
Czytaj też w LEX: Nowe zasady reklamowania produktów usług finansowych w postanowieniach dyrektywy CCD2 >
Po trzecie – ryzyko monopolizacji rynku
BIK jest prywatną spółką prawa handlowego. Już dziś pełni dominującą rolę w obszarze informacji kredytowej. Obecność BIG-ów stanowi jednak ważny element równowagi rynkowej – zarówno w zakresie dostępu do danych, jak i warunków cenowych.
Projektowane przepisy tę równowagę mogą zburzyć. Koncentracja danych w BIK oznaczałaby w praktyce wzmocnienie jego pozycji monopolistycznej. W dłuższej perspektywie może to prowadzić do ograniczenia konkurencji, wzrostu kosztów dostępu do informacji oraz marginalizacji instytucji, które dziś pełnią kluczową rolę w systemie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego.
Po czwarte – sprzeczność z dotychczasową polityką państwa
Przez lata państwo budowało system wymiany informacji gospodarczej oparty na biurach informacji gospodarczej. System ten został uregulowany ustawą o udostępnianiu informacji gospodarczych i jest jednym z fundamentów przeciwdziałania zatorom płatniczym.
Propozycja przeniesienia części kluczowych danych do BIK de facto podważa sens tej infrastruktury. Co więcej, stoi w sprzeczności z polityką wspierania transparentności obrotu gospodarczego i bezpieczeństwa transakcji, którą od lat realizuje administracja publiczna.
Czytaj też w LEX: Standard ochrony konsumenta na rynku reklamy kredytu konsumenckiego w świetle dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2225 oraz innych regulacji prawa unijnego z zakresu regulacji rynku finansowego >
Nie naprawiajmy czegoś, co działa
Warto pamiętać, że obecny system raportowania wierzycieli wtórnych do BIG-ów funkcjonuje od ponad 15 lat i w praktyce realizuje cele, które chce osiągnąć ustawodawca: zapewnia szeroki dostęp do informacji o zadłużeniu, wspiera dyscyplinę płatniczą i utrzymuje konkurencję na rynku informacji gospodarczej.
Jeśli ustawodawca uzna za konieczne rozszerzenie obowiązków raportowych, powinny one wzmacniać istniejący system, a nie go osłabiać. W przeciwnym razie regulacja, która miała poprawić przejrzystość rynku kredytu konsumenckiego, może doprowadzić do niezamierzonego skutku – stworzenia faktycznego monopolu w dostępie do informacji o zadłużeniu.
A monopol w tej dziedzinie rzadko kiedy służy gospodarce.
Autor: Piotr Rogowiecki, dyrektor Departamentu Analiz i Legislacji Pracodawców RP
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
