Szpital jednak się nie zrestrukturyzuje? SN zaskoczył kierunkiem uchwały

Sąd Najwyższy podjął uchwałę, której sentencja sprowadza się do tego, że orzeczono, iż samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej (SPZOZ) nie ma zdolności restrukturyzacyjnej. Posiedzenie było niejawne, nie znamy więc uzasadnienia tej decyzji. Eksperci mówią o potencjalnie negatywnych skutkach i dla placówek leczniczych, i dla pacjentów – podkreślając jednocześnie, że na razie postepowania już wszczęte nie zostaną automatycznie zakończone. Takich przypadków jest kilka.

Uchwała trzech sędziów SN nie ma co prawda mocy zasady prawnej, jest to jednak dość jednoznaczne wskazanie kierunku. Zgodne zresztą z tym, co zaproponowano ostatnio w poselskim projekcie Polskiego Stronnictwa Ludowego. Przypomnijmy, że znalazł się w nim przepis, w którym zaproponowano ustawowe wyłączenie możliwości restrukturyzacji SPZOZ. Jak podkreślono w uzasadnieniu, „dopuszczenie do restrukturyzacji, czyli często umorzenia długów, oznacza bowiem, że samodzielne publiczne podmioty lecznicze staną się bardziej ryzykownym kontrahentem, a zatem będą musiały ponieść tego dodatkowe koszty”. W projekcie przewidziano też przepis przejściowy, zgodnie z którym już wszczęte postępowania miałyby zostać umorzone z mocy prawa.

Czytaj też w LEX: Sztuczna inteligencja jako narzędzie optymalizujące procesy w placówce medycznej >

Z drugiej strony, ostatnio poznański sąd rejonowy zezwolił na wszczęcie postępowania sanacyjnego wobec szpitala w Kole, który jest mocno zadłużony. Decyzję eksperci oceniali raczej pozytywnie, zwłaszcza że placówka lecznicza nadal może dzięki temu normalnie funkcjonować. Jej zamknięcia obawiają się mieszkańcy miejscowości, dla których jest jednym z niewielu miejsc, gdzie w małym mieście mogą uzyskać pomoc medyczną i wykonać większość badań.

Czytaj także: Restrukturyzacja na ratowanie zadłużonych szpitali? To może być rozwiązanie

Pozbawienie szpitali możliwości restrukturyzacji lepsze niż status quo?

Kluczowe głosowania nad układem

Czy uchwała SN oznacza, że postanowienie poznańskiego sądu stanie się nieważne? Jak wyjaśnia Norbert Frosztęga, adwokat, doradca restrukturyzacyjny i partner w Zimmerman Sierakowski Frosztęga, uchwała nie oznacza automatycznego „upadku” już otwartych postępowań restrukturyzacyjnych, w tym postępowania dotyczącego szpitala w Kole. Jak wyjaśnia, postanowienie o otwarciu postępowania sanacyjnego jest bowiem prawomocne i postępowanie w tym zakresie zostało zakończone. Co istotne, w postępowaniu restrukturyzacyjnym nie przysługuje skarga kasacyjna, skarga o wznowienie postępowania ani skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. - W mojej ocenie oznacza to, że obecnie brak jest wyraźnej podstawy prawnej do dyskontynuacji już otwartych postępowań tylko z uwagi na późniejszą uchwałę Sądu Najwyższego. Sama uchwała SN ma oczywiście bardzo duże znaczenie dla wykładni przepisów, ale nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa. Dlatego spodziewam się, że postępowania już zainicjowane będą toczyć się dalej - ocenia ekspert.

Zobacz też w LEX: Autoryzacja placówki medycznej krok po kroku >

Podkreśla jednak, że kluczowy będzie natomiast dalszy etap postępowania, czyli głosowanie nad układem, a przede wszystkim moment rozpoznawania układu przez sąd. To właśnie wtedy sąd będzie badał, czy przegłosowany układ jest zgodny z prawem oraz czy nadaje się do wykonania.

 Ten etap będzie kluczowy i przesądzi o wyniku tych postępowań. Będzie on miał znaczenie zarówno dla perspektyw odzyskania środków przez wierzycieli, jak i dla dalszych losów samych SPZOZ-ów. Z perspektywy wierzycieli istotne jest przy tym to, że obecne postępowania dotyczące SPZOZ-ów są prowadzone już na podstawie przepisów po nowelizacji obowiązującej od 23 sierpnia 2025 r. Oznacza to dodatkową ochronę wierzycieli poprzez obowiązujące obecnie tzw. kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli. W praktyce skutkuje to bowiem koniecznością zaproponowania im pełnego zaspokojenia ich wierzytelności, ponieważ w alternatywnym scenariuszu likwidacyjnym mogliby oni zostać zaspokojeni właśnie w pełnej wysokości - wyjaśnia mec. Frosztęga.

Nieuzasadnione różnicowanie sytuacji?

O tym, że nie tylko wobec szpitala w Kole sądy zdecydowały o możliwości otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, przypomina Rafał Kowalczyk, adwokat i doradca restrukturyzacyjny, menedżer zespołu w Dziale Restrukturyzacji i Upadłości Kancelarii Filipiak Babicz Legal. Jak wymienia, w przypadku SPZOZ w Ustrzykach Dolnych 24 lutego 2026 r. Sąd Rejonowy w Rzeszowie zatwierdził układ częściowy w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Z kolei 17 marca 2026 r. Sąd Rejonowy w Kielcach (V Wydział Gospodarczy - Sekcja ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych) otworzył przyspieszone postępowanie układowe wobec Zespołu Opieki Zdrowotnej w Skarżysku- Kamiennej - Szpitala Powiatowego im. Marii Skłodowskiej-Curie. W tych postępowaniach sądy przesądziły o zdolności restrukturyzacyjnej SPZOZ-ów.

Zobacz też szkolenie online w LEX: Plany naprawcze na nowych zasadach >

Mec. Kowalczyk zaznacza przy tym, że przyjęcie stanowiska Sądu Najwyższego prowadziłoby do sytuacji, w której o możliwości restrukturyzacji przesądzałaby wyłącznie forma organizacyjna podmiotu, a nie rzeczywisty charakter prowadzonej działalności. Tymczasem zarówno SPZOZ, jak i szpital funkcjonujący jako spółka z o.o. realizują jednak te same zadania publiczne - udzielają świadczeń finansowanych przez NFZ oraz zabezpieczają potrzeby zdrowotne mieszkańców. To z kolei prowadzi do konkluzji, że z perspektywy pacjenta różnica pomiędzy tymi podmiotami jest praktycznie niewidoczna, dlatego odmienne ich traktowanie trudno uzasadnić względami funkcjonalnymi.

- Ochrona zdrowia stanowi dobro publiczne gwarantowane przez Konstytucję RP. Skoro celem restrukturyzacji jest zapewnienie ciągłości udzielania świadczeń oraz uniknięcie destabilizacji systemu ochrony zdrowia, to argumentacja ta powinna odnosić się również do szpitali prowadzonych w formie spółek komunalnych lub państwowych. W praktyce mogłoby dojść do sytuacji, w której dwa szpitale należące do tego samego samorządu byłyby traktowane odmiennie wyłącznie z uwagi na przyjętą formę organizacyjną: jeden jako SPZOZ, a drugi jako spółka z o.o. Tego rodzaju zróżnicowanie może budzić wątpliwości z punktu widzenia zasady równości i proporcjonalności, zwłaszcza że oba podmioty pełnią podobną funkcję publiczną i często znajdują się w zbliżonej sytuacji ekonomicznej - ocenia mec. Kowalczyk.

Czytaj też w LEX: Jak zarządzać ryzykiem prawnym w placówce medycznej  >

Jak podkreśla ekspert, brak dostępu do postępowań restrukturyzacyjnych może prowadzić do dalszego uzależnienia SPZOZ-ów od wsparcia jednostek samorządu terytorialnego, kolejnych pożyczek, programów oddłużeniowych czy reorganizacji wymuszanych sytuacją ekonomiczną. W praktyce może to oznaczać również ograniczanie działalności poszczególnych oddziałów, odkładanie inwestycji oraz narastanie trudności w regulowaniu zobowiązań wobec dostawców i personelu medycznego.

- Tymczasem postępowania restrukturyzacyjne mogłyby stanowić efektywne narzędzie uporządkowania zadłużenia, zabezpieczenia bieżącego funkcjonowania szpitali oraz zwiększenia przejrzystości i kontroli nad procesem oddłużania - ocenia mec. Kowalczyk.

Zobacz też w LEX: Co nowego w ochronie zdrowia w 2026 r. >

Niekorzystne i dla pacjentów, i dla szpitali

Dr Anna Banaszewska, radca prawny (prowadzi indywidualną praktykę prawną), zauważa, że, choć bez publikacji uzasadnienia można się tego wyłącznie domyślać, sam kształt uchwały SN może wynikać po prostu z brzmienia przepisów. SN jest bowiem sądem prawa, a zatem rozstrzyga wyłącznie na podstawie przepisów. Można więc podejrzewać, że sąd kierował się wyłącznie brzmieniem ustawy - Prawo restrukturyzacyjne, gdzie jako podmioty podlegające restrukturyzacji wskazuje się m.in. przedsiębiorców. Tymczasem, zgodnie z ustawą o działalności leczniczej, SPZOZ jest podmiotem leczniczym niebędącym przedsiębiorcą. W konsekwencji czego, jak wyjaśnia prawniczka, sytuacja prawna SPZOZ jest taka, że ani nie podlega restrukturyzacji, ani nie jest z niej wyłączony. Inaczej jest w ustawie prawo upadłościowe, gdzie SPZOZ jest wprost wyłączony ze stosowania ustawy. Dr Banaszewska podkreśla jednak jednocześnie, że jeśli chodzi o skutki postanowienia, to nie sposób się zgodzić, że są one pozytywne dla wierzycieli.

Czytaj w LEX: Jak zapewnić bezpieczeństwo elektronicznej dokumentacji medycznej (EDM) >

Trzeba pamiętać, że egzekucja należności w przypadku szpitali zaznaje silnych ograniczeń, co w praktyce wielokrotnie przekłada się na realny brak możliwości zaspokojenia roszczeń wierzycieli. Taka sytuacja nie zupełnie poprawia ani sytuacji pacjentów, ani sytuacji szpitala. Wielu dostawców leków i wyrobów medycznych decyduje o nieskładaniu ofert przetargowych na dostawy leków i wyrobów medycznych do szpitali, które są już zadłużone - zaznacza mec. Banaszewska.

I wyjaśnia, że sytuacja dostawców, którzy posiadają zawarte umowy na gruncie prawa zamówień publicznych z niewypłacalnymi szpitalami jest szczególnie trudna, bowiem wstrzymanie dostaw powodowane brakiem zapłaty zazwyczaj skutkuje nałożeniem kar umownych za opóźnienie, a następnie wypowiedzenie umowy z powodu braku realizacji dostaw i potrącenie tych kar z bieżącymi zobowiązaniami wobec dostawców. - Czy jest to zgodne z prawem? No nie. Ale dostawca może swoich praw dochodzić na drodze sądowej, co wiąże się z dalszymi dodatkowymi kosztami. W konsekwencji praktyczne znaczenie postanowienia SN dla szpitali i pacjentów jest negatywne. Wniosek de lege ferenda? Zmiana ustawy - Prawo restrukturyzacyjne poprzez dodanie przepisu umożliwiającego restrukturyzację zadłużonych szpitali - postuluje ekspertka.

Czytaj też w LEX: Projekty ustaw i rozporządzeń z zakresu prawa ochrony zdrowia >