RPP: Prawo pacjenta do informacji wciąż często nie jest przestrzegane

Prawo pacjenta do informacji to nie tylko prawo - to fundament partnerskiej relacji między pacjentem a personelem medycznym. Lekarz ma obowiązek przekazać pacjentowi rzetelne, jasne i zrozumiałe informacje, które pozwolą mu świadomie podjąć decyzję o leczeniu - przypomina rzecznik praw pacjenta. Tymczasem prawo to często nie jest respektowane. W ubiegłym roku ponad 10 proc. skarg do RPP dotyczyła właśnie naruszeń w tym zakresie.

- Świadomy pacjent to bezpieczny pacjent. Obowiązek informacyjny lekarza nie jest formalnością, ale elementem budowania zaufania i wspólnego podejmowania decyzji o leczeniu. Naszym celem jest, by każdy pacjent w Polsce wiedział, że ma prawo pytać i oczekiwać jasnych odpowiedzi – podkreśla Bartłomiej Chmielowiec, rzecznik praw pacjenta (RPP). 

Lekarz powinien rozmawiać z pacjentem albo przedstawicielem 

Jak przypomina biuro RPP, lekarz ma obowiązek udzielić pacjentowi pełnej, rzetelnej i zrozumiałej informacji. Zakres obowiązku informacyjnego lekarza zależy od wieku, stanu i woli pacjenta. Kształtuje się to następująco: 

• Pacjent pełnoletni i przytomny – otrzymuje pełną informację o swoim stanie zdrowia oraz planowanym leczeniu.
• Pacjent małoletni powyżej 16. roku życia – prawo do informacji przysługuje zarówno jemu, jak i przedstawicielowi ustawowemu.
• Pacjent małoletni poniżej 16. roku życia – informacje otrzymuje przedstawiciel ustawowy, a pacjentowi przekazuje się je w zakresie i formie odpowiedniej do jego możliwości zrozumienia.
• Pacjent nieprzytomny lub niezdolny do zrozumienia informacji – informacje przekazywane są osobie bliskiej lub upoważnionej.

Pacjent może również wskazać osobę lub osoby, którym lekarz będzie przekazywać informacje o jego stanie zdrowia.

Każdy pacjent ma prawo wiedzieć:

• jaki jest jego stan zdrowia i rozpoznanie,
• jakie metody diagnostyczne i lecznicze są proponowane oraz jakie mogą być ich skutki,
• jakie są możliwe następstwa zastosowania lub zaniechania leczenia,
• jakie są rokowania i wyniki dotychczasowego leczenia.

Obowiązek informacyjny realizowany jest w formie rozmowy z pacjentem. Nie ma wymogu zachowania szczególnej formy, jednak dla celów dowodowych ważne jest jej odpowiednie udokumentowanie. Informacje powinny być przekazywane w sposób przystępny i dostosowany do pacjenta – z użyciem prostego języka, jasnych komunikatów, a w razie potrzeby także materiałów wspierających (np. ulotek, rysunków, animacji).

Wyjątki od obowiązku informacyjnego są nieliczne. Wskazuje się wśród nich następujące sytuacje: 

• Na żądanie pacjenta lekarz może ograniczyć lub wyłączyć udzielanie informacji.
• Lekarz może ograniczyć informacje o rokowaniu, jeśli ich ujawnienie mogłoby zaszkodzić pacjentowi – wyłącznie w uzasadnionych przypadkach, z poszanowaniem dobra pacjenta.

Prawo często nie jest przestrzegane 

Jak wskazuje RPP, w 2024 roku biuro rzecznika odnotowało 10 415 zgłoszeń dotyczących prawa do informacji, co stanowi ponad 10,5 proc. wszystkich zgłoszeń. Pacjenci najczęściej skarżyli się na:

• brak przekazywania informacji o przysługujących im prawach (około 50 proc. zgłoszeń),
• problemy z procedurą składania skarg.

W ciągu pierwszych trzech kwartałów 2025 r. do rzecznika spłynęło 6911 sygnałów i zgłoszeń dotyczących prawa do informacji. Ponad 80 proc. z nich dotarło do rzecznika za pomocą Infolinii, 18 proc. to zgłoszenia pisemne. W 36 proc. spraw zgłaszanych pisemnie sygnalizowano problemy dotyczące prawa  do informacji o stanie zdrowia lub leczeniu, a w 44 proc. zgłaszano niewłaściwą informację o prawach pacjenta. Za pośrednictwem infolinii 34 proc. zgłoszeń dotyczyło niewłaściwej informacji o prawach pacjenta, 30 proc. informacji o procedurze składania skarg, natomiast 8 proc. prawa do informacji o stanie zdrowia lub leczeniu.