W polskim systemie prawnym brakuje regulacji dotyczących odstąpienia od terapii daremnej. Naraża to pacjenta na niepotrzebne cierpienie, a lekarza na ryzyko odpowiedzialności karnej. Z tego powodu lekarze wielokrotnie odwlekają moment zaprzestania uporczywej terapii. Zdaniem ekspertów Komisji ds. Zdrowia przy Rzeczniku Praw Obywatelskich prawo do godnej śmierci wymaga uregulowania. Należy też ustawowo zdefiniować pojęcia „daremności” oraz „uporczywości” leczenia.
Obecne ustawodawstwo nie obejmuje istotnych kwestii dotyczących zasad postępowania wobec pacjenta u kresu życia (np. w zakresie postępowania z pacjentem niezdolnym do podjęcia decyzji) - wynika z analiz Komisji ds. Zdrowia przy Rzeczniku Praw Obywatelskich. Zajmując się pacjentem u kresu życia, lekarz rozstrzyga pomiędzy obowiązkiem ratowania a prawem chorego do godnej śmierci. Brak regulacji prawnych, jak w takich sytuacjach postępować, naraża pacjenta na dodatkowe cierpienie, a lekarza na ryzyko odpowiedzialności, także karnej. – Powoduje to, że lekarz wielokrotnie odwleka moment, w którym postanawia nie podejmować dalszych działań. Art. 30 Konstytucji RP o prawie do godności można interpretować w ten sposób, że gwarantuje on każdemu prawo do godnego życia bez bólu i bez cierpienia – zaznaczał Piotr Mierzejewski, dyrektor Zespołu Prawa Administracyjnego i Gospodarczego Biura RPO, podczas posiedzenia Komisji Ekspertów ds. Zdrowia przy Rzeczniku Praw Obywatelskich.
Dr n. med. Maria Grzegorzewska, kierownik Oddziału Opieki Paliatywno-Hospicyjnej, wraz z Zespołem Opieki Domowej przy WSPR, podczas posiedzenia komisji, przedstawiła niezbędne czynniki, które muszą być spełnione, aby pacjent do końca mógł żyć godnie, a także godnie odchodzić:
Aby zrealizować takie założenia, potrzeba m.in. czasu dla pacjenta i rodziny, odpowiednich zasobów liczbowych personelu, wykwalifikowanej kadry medycznej, zasobów psychicznych personelu, finansowania oraz zmian legislacyjnych.
Fundacja Agora i Fundacja Hospicyjna prowadzi akcję społeczną ,,Umierać po ludzku". Wzoruje się ona na inicjatywie ,,Rodzić po ludzku", a jej organizatorzy chcą uwrażliwić społeczeństwo na fakt, że każdy człowiek zasługuje na godne traktowanie przez całe życie, także u jego kresu. Dr n. med. Marta Kawalec-Książek, specjalistka anestezjologii i intensywnej terapii oraz medycyny paliatywnej zaznaczyła, że poza zmianami w prawie konieczne są szkolenia podyplomowe - kursy z medycyny paliatywnej oraz przeznaczenie środków na społeczne akcje informacyjne.
Anna Jochim-Labuda podkreśla też rolę tzw. czerwonej teczki - miejsca, w którym umieszczone są wszystkie istotne informacje, co należy zrobić po śmierci. To swoisty przewodnik dla osób bliskich, ale też ułatwienie w podejmowaniu wspólnych decyzji z lekarzami.
Czytaj również: Godna śmierć w szpitalu to ryzyko. Brakuje wytycznych
Czytaj w LEX: Prawo do dysponowania własnym ciałem > >
O daremnej terapii mówią wytyczne Towarzystwa Internistów Polskich. Do daremności terapeutycznej w opiece szpitalnej należą m.in. brak wcześniejszej znajomości chorych przyjmowanych do szpitala, brak rozmowy z chorymi w czasie hospitalizacji o ich wartościach i celach oraz brak praktyki wyznaczania pełnomocnika medycznego. - Składowe opieki powinny być ukierunkowane na chorego, bliskich i personel. Wytyczne zwracają uwagę na kolegialność decyzji lekarskich. Ważną rolę odgrywają rozmowy z bliskimi oraz wsparcie osób bliskich i wsparcie członków personelu medycznego pracującego z chorym umierającym. Model relacji lekarz–pacjent powinien być ukierunkowany na potrzeby fizyczne, psychospołeczne i duchowe – zauważa prof. dr hab. Jakub Pawlikowski z Zakładu Nauk Humanistycznych i Medycyny Społecznej Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.
Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, pożądane byłoby wprowadzenie takich regulacji, które gwarantowałoby w szerszym zakresie poszanowanie autonomii pacjenta. Szczególnie znaczenie mają orzeczenia pro futuro, czyli oświadczenia woli złożone w odniesieniu do zdarzeń przyszłych, np. oświadczenie o sprzeciwie wobec wykonania określonej interwencji medycznej na wypadek utraty przytomności.
Anna Białek, zastępca dyrektora w Zespole Prawa Konstytucyjnego, Międzynarodowego i Europejskiego w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich oceniła, że obrany kierunek orzeczniczy jest właściwy, brakuje jednak regulacji prawnych. Podobnie wygląda kwestia w przypadku pełnomocnika medycznego, gdzie występuje orzecznictwo, a nie ma przepisów w tym zakresie. Planowane są zmiany w Kodeksie cywilnym co do instytucji ubezwłasnowolnienia, przy których mogłyby być również prowadzone zmiany w zakresie pełnomocnictwa medycznego.
Sprawdź w LEX: Nowa regulacja przerywania ciąży w świetle Konstytucji > >
Eksperci nie mają wątpliwości, że prawo do godnej śmierci powinno być uregulowane w odrębnym dokumencie jako prawo pacjenta. Podkreślili potrzebę ustawowego zdefiniowania pojęcia daremności oraz uporczywości terapii.
Zmiany powinny objąć też opiekę paliatywno-hospicyjną. O przyjęciu na oddział lub do ośrodka nie powinna decydować choroba, lecz stan pacjenta. Dlatego wszystkie choroby powinny być zakwalifikowane do opieki hospicyjnej. Należy zwiększyć współpracę opieki zdrowotnej i społecznej. Obecnie opieka wyręczająca jest niewystarczająca. Specjaliści wyrazili zaniepokojenie, że wielu specjalistów z medycyny paliatywnej nie pracuje w zawodzie z uwagi na stawki, które należy zwiększyć.
Wskazano również na potrzebę zaopatrzenia rodziny osoby paliatywnej w uprawnienie do preskrypcji leków, np. uspokajających. Niezbędne jest również prawo do zwolnienia dla rodziny zmęczonej opieką nad pacjentem.
Czytaj także w LEX: Konstytucyjna zasada godności człowieka w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego > >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
