NSA: Wpis w rejestrze przedsiębiorców nie wystarczy, by pozbawić mandatu radnego

Wojewoda stwierdził wygaśnięcie mandatu, ponieważ uznał, że radny naruszył zakaz zarządzania działalnością gospodarczą z wykorzystaniem mienia gminy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wpis do rejestru przedsiębiorców i postanowienia statutu nie świadczą o wykonywaniu działalności gospodarczej przez stowarzyszenie, w którym radny pełnił funkcję wiceprezesa zarządu. Konieczne jest ustalenie, że podmiot ten faktycznie realizował czynności w ramach działalności gospodarczej.

Wojewoda wydał zarządzenie zastępcze, w którym stwierdził wygaśnięcie mandatu. Jako powód wskazał, że radny naruszył zakaz zarządzania działalnością gospodarczą z wykorzystaniem mienia gminy. Radny i rada gminy wnieśli skargi.

Stowarzyszenie było wpisane do rejestru przedsiębiorców

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, że zgodnie z art. 24f ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym (dalej jako: ustawa), radni nie mogą prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia komunalnego gminy, w której radny uzyskał mandat, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem czy pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności. Zgodnie ze zgromadzonym materiałem dowodowym, radny pełnił funkcję wiceprezesa zarządu stowarzyszenia, które prowadzi biuro z wykorzystaniem pomieszczenia stanowiącego mienie gminy. Podmiot ten był wpisany zarówno do rejestru stowarzyszeń, jak i do rejestru przedsiębiorców. Ponadto zgodnie ze swoim statutem, prowadził działalność gospodarczą. W ocenie sądu, bez znaczenia był fakt, że w okresie sprawowania mandatu, radny pełnił funkcję wiceprezesa nieodpłatnie, a stowarzyszenie nie osiągnęło przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej. W świetle powyższego, skargi zostały oddalone. Nie zakończyło to sporu, ponieważ radny i rada gminy wnieśli skargi kasacyjne.

Sama możliwość nie świadczy o prowadzeniu działalności gospodarczej

Sprawą zajął się Naczelny Sąd Administracyjny, który wskazał, że stwierdzenie naruszenia zakazu z art. 24f ust. 1 ustawy wymaga bezspornego ustalenia, że radny zarządza podmiotem, który prowadzi chociaż w minimalnym zakresie działalność gospodarczą spełniającą cechy wynikające z art. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców. Przepis ten stanowi, że działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Sąd zwrócił uwagę, że wpis do rejestru przedsiębiorców i postanowienia statutu nie są wystarczające do stwierdzenia, że stowarzyszenie prowadziło działalność gospodarczą, którą zarządzał radny. Dopóki podmiot ten nie podejmie chociaż jednej czynności w ramach prowadzenia działalności gospodarczej, to nie można uznać, że sama możliwość jest już prowadzeniem takiej działalności.

Sporny wyrok został uchylony

W ocenie NSA, zarządzenie zastępcze wymaga bezspornego ustalenia, że zaistniały przesłanki skutkujące wygaśnięciem mandatu radnego. Konsekwencją wydanego zarządzenia jest bowiem przekreślenie zasady trwałości mandatu pochodzącego z wyborów bezpośrednich. Tymczasem zebrany materiał dowodowy nie pozwalał na uznanie, że radny zarządzał działalnością gospodarczą prowadzoną przez stowarzyszenie. Z akt sprawy nie wynikało bowiem, że podmiot ten, w okresie od dnia objęcia mandatu przez radnego do dnia wydania zarządzenia zastępczego przez wojewodę, podejmował czynności mające charakter działalności gospodarczej. Sąd podkreślił, że w procedurze stwierdzania wygaśnięcia mandatu radnego, materiał dowodowy musi być zebrany i oceniony ze szczególną starannością, wnikliwością i pietyzmem. Mając powyższe na uwadze, NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA do ponownego rozpoznania.

Wyrok NSA z 17 lutego 2026 r., sygn. akt III OSK 2027/25