Ukraińcy stracą specjalne przywileje w Polsce
Sejm opowiedział się w piątek za stopniowym wygaszaniem pomocy obywatelom Ukrainy na dotychczasowych zasadach. Część przywilejów, przyznawanych od 2022 roku, zniknie, ale najważniejsze narzędzia pozostaną i stworzą system ochrony czasowej dla wszystkich cudzoziemców.
Tzw. ustawa pomocowa (specustawa), która obowiązuje od 2022 r., stworzyła osobny system prawny upraszczający zasady pobytu, pracy, świadczeń i edukacji dla uchodźców wojennych z Ukrainy. Ustawa o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa ma ten system wygasić, a zamiast tego powstanie wspólny system ochrony czasowej dla wszystkich cudzoziemców. Zgodnie z nim najważniejsze narzędzia z tej ustawy nie znikną, lecz zostaną przeniesione do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.
Za uchwaleniem ustawy wygaszającej rozwiązania wynikające z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy wraz z poprawkami głosowało 232 posłów, 23 było przeciw, a 175 wstrzymało się od głosu.
Przyjęte poprawki zgłoszone zostały przez Koalicję Obywatelską i przede wszystkim mają charakter doprecyzowujący bądź legislacyjny. Wcześniej posłowie nie poparli wniosku Konfederacji Korony Polskiej, która chciała odrzucenia ustawy w całości.
Po 4 latach koniec specjalnych warunków
Jedna z przyjętych poprawek związana jest z warunkami dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Polski. Dzięki doprecyzowaniu przepisów nie będzie wątpliwości, że obywatel Ukrainy przebywający legalnie w Polsce będzie mógł podjąć pracę tak jak osoba korzystająca z ochrony czasowej (bez zezwolenia na pracę lub innego aktu administracyjnego pełniącego taką funkcję), a podmiot powierzający pracę będzie zobowiązany powiadomić właściwy organ o powierzeniu pracy temu cudzoziemcowi w trybie przewidzianym dla powierzenia pracy beneficjentowi ochrony czasowej.
Inna poprawka, która zyskała aprobatę, określa sposób finansowania zadania związanego z miejscami zakwaterowania zbiorowego, tak aby nie budził wątpliwości. Dlatego wskazano, że zadania te powinny być finansowane przez wojewodę z rezerwy celowej.
Ustawa zakłada przedłużenie legalności pobytu osób uciekających przed wojną oraz obywateli Ukrainy, których dokumenty pobytowe były przedłużane w związku z wojną. Rozwiązanie to umożliwi im w okresie do 4 marca 2027 r. złożenie wniosku o legalny pobyt.
Do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony zostaną przeniesione uregulowania dotyczące PESEL UKR, który zostanie sposobem potwierdzania legalnego pobytu. Ustawa zakłada zastąpienie papierowego zaświadczenia wydawanego przez szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców elektroniczną kartą DIIA, a także możliwość potwierdzania tożsamości i pobytu przez aplikację mObywatel.
Przeniesione zostaną także uregulowania ze specustawy związane z utratą i wygaśnięciem statusu UKR. Warunki otrzymywania świadczeń na rzecz rodziny na podstawie specustawy będą obowiązywały do zakończenia okresu świadczeniowego.
Istotną zmianą jest dodanie regulacji, że niezłożenie wniosku o PESEL UKR w terminie 30 dni od dnia wjazdu powoduje, że ochrona czasowa wygaśnie. Niedokonanie rejestracji po wjeździe będzie traktowane jako dorozumiana rezygnacja z ochrony czasowej.
Ograniczeniu ulegną świadczenia socjalne oferowane przez szefa Urzędu ds. Cudzoziemców. Opieka zdrowotna będzie udzielana jedynie małoletnim, osobom pracującym, ofiarom tortur i gwałtu oraz grupom szczególnie wrażliwym zamieszkującym ośrodki zbiorowego zakwaterowania. Osoby niepracujące będą podlegały opiece medycznej w takim zakresie, jak inni niepracujący cudzoziemcy przebywający w Polsce.
Ustawa ogranicza pomoc uchodźcom w zakresie zakwaterowania i wyżywienia jedynie do grup szczególnie wrażliwych, których przeniesienie do standardowych rozwiązań w systemie polskim wiązałoby się z niewspółmiernie wysokimi kosztami.
Przeniesieniu podlegać mają również zasady dostępu do opieki medycznej, możliwość przekazywania danych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o osobach pracujących czy zasady prowadzenia postępowań przez ZUS w sprawach osób objętych ochroną tymczasową.
Czytaj też: Wygaszanie pomocy obywatelom Ukrainy może sparaliżować rynek pracy >
Zmiany wprowadzane stopniowo
Nowelizacja zakłada wprowadzenie przepisów przejściowych, pozwalających na wygaszenie rozwiązań nadzwyczajnych. Mają zapewnić płynne przejście między dotychczasowym a nowym stanem prawnym. Chodzi o mechanizmy pozwalające na rozliczenie Funduszu Pomocy, który był utworzony w celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy; utrzymanie rozwiązań związanych ze zobowiązaniami z tytułu obligacji wyemitowanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) udzielonymi poręczeniami i gwarancjami oraz przepisów regulujących umowę między Ministerstwem Finansów a BGK; wypłatę świadczeń na rzecz rodziny czy przedłużenie ważności wiz i dokumentów do 4 marca 2027 r. Nowa ustawa dostosowuje bowiem przepisy do decyzji Rady UE, która wydłużyła obowiązywanie ochrony czasowej do tego dnia.
Do końca bieżącego roku szkolnego utrzymane zostanie finansowanie dodatkowych zadań w szkołach, bezpłatnego transportu, pomocy materialnej dla uczniów, możliwości nauki w oddziale przygotowawczym, dodatkowych lekcji języka polskiego, podwyższonych limitów godzin ponadwymiarowych dla nauczycieli czy brak wymogu urzędowego potwierdzenia znajomości języka polskiego dla pomocy nauczyciela i asystentów międzykulturowych. Po tym terminie szkoły mają powrócić do zwykłych zasad.
Ustawa ma wejść w życie, co do zasady, 5 marca 2026 r.
